هارد اکسترنال در ۸ سال تا ۲۴۰۰درصد رشد قیمت داشته است
بازار لوازم جانبی در کما
این خلاصه روزهای بازار لوازم جانبی کامپیوتر و موبایل است. آنها که مالکاند و هزینه گزافی به اجارهبها نمیپردازند، نمیدانند مستاجران چگونه در بازار باقی ماندهاند. بررسیهای بهدستآمده از گزارش میدانی نشان میدهد که بهطور عمومی حجم معاملات خریدوفروش در بازار مذکور نسبت به شش ماه گذشته نصف یا در بعضی موارد حتی یکسوم شده است. در شرایطی که به دلایل مختلف قیمت محصولات دیجیتال مانند گوشی و لپتاپ رشد افسارگسیختهای داشته، تامین قطعات یدکی با چالش جدی روبهرو شده است.
رشد نجومی قیمت محصولات
بررسی روند قیمت هاردهای اکسترنال نیز تصویری عددی از آنچه در بازار تعمیرات میگذرد ارائه میدهد. دادههای موجود از چهار مدل پرمصرف نشان میدهد که افزایش قیمت این محصولات، بهویژه در دو سال اخیر، با شتاب قابلتوجهی همراه بوده است. برای نمونه، قیمت هارد اکسترنال پنجترابایتی ADATA HD۸۳۰ از حدود ۱۵میلیون و ۹۰۰هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به ۷۵میلیون تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است. افزایشی بیش از ۳۷۰درصد در فاصله دو سال. حتی در یک سال اخیر نیز قیمت این محصول حدود ۷درصد افزایش یافته است. از سال ۱۳۹۸ تا به امروز، این محصول ۲۴۰۰درصد افزایش قیمت داشته است.
روند مشابهی در دیگر مدلها نیز دیده میشود. قیمت
WD My Passport دوترابایتی از ۵میلیون و ۶۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به ۲۲میلیون و ۷۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵رسیده و بیش از ۳۰۰درصد افزایش داشته است. قیمت این هارد اکسترنال که محصولی پایینرده و گزینهای اقتصادی به شمار میرود، در بازهای تقریبا هشتساله بیش از ۲۳ برابر شده است.
هارد یکترابایتی WD Elements نیز در همین بازه از ۲میلیون و ۶۰۰ هزار تومان به ۱۰میلیون تومان رسیده؛ یعنی نزدیک به ۲۸۵ درصد رشد. این محصول در سال ۱۳۹۸ حدود ۵۸۰هزار تومان قیمت داشت و حالا قیمت آن طی هشت سال، حدود ۱۷برابر گرانتر شده است.
قیمت Toshiba Canvio Advance چهارترابایتی نیز از ۱۰میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۸میلیون و ۴۰۰ هزار تومان افزایش یافته است. بررسیها از چهار مدل ذکرشده نشان میدهد بازار هاردهای اکسترنال در هفت سال اخیر بسته به مدل، افزایش قیمتی بین ۱۰۰۰ تا ۲۴۰۰ درصد را تجربه کرده است؛ رشدی که هزینه خرید و نگهداری تجهیزات دیجیتال را بهطور اساسی دگرگون کرده است.
بازار در نقطه بقا
اگرچه افزایش قیمت کالاهای دیجیتال در ظاهر میتواند بازار تعمیرات را بزرگتر کند، آنچه در بررسی میدانی دیده میشود، تصویری متفاوت دارد. هزینه جایگزینی آنقدر بالا رفته که مردم دستگاههای قدیمی خود را برای تعمیر میآورند؛ اما قدرت خرید به اندازهای کاهش یافته که بسیاری از همان مشتریان، پس از شنیدن قیمت، از تعمیر نیز منصرف میشوند. فروشندهها هم این را خیلی زود میفهمند.
رضایی، یکی از فروشندگان بازار لوازم جانبی کامپیوتر، گفت: «جنس هست، اما مردم توان خرید ندارند.» به گفته او، فروش در مقایسه با گذشته حدود نصف شده و بخش مهمی از زمانی که فروشندگان پیشتر صرف معامله میکردند، اکنون به مشاوره برای مشتریانی اختصاص پیدا میکند که قیمتها را میپرسند، کالاها را مقایسه میکنند و در نهایت بدون خرید از مغازه خارج میشوند.
او همچنین برآورد میکند که قیمت هارد در بازار دستکم دو برابر شده است. به گفته رضایی، هزینه تعمیر یک هارد یک ترابایتی نیز میتواند به حدود پنجمیلیون تومان برسد، هرچند این رقم بسته به نوع خرابی و وضعیت دستگاه متغیر است. اینجا نیز همان معادله تکرار میشود: مشتری به جای خرید، به تعمیر فکر میکند؛ اما وقتی هزینه تعمیر به بخش قابلتوجهی از قیمت کالای جایگزین نزدیک میشود، تصمیم نهایی دوباره به تعویق میافتد.
کاهش قدرت خرید، بازار را به نقطهای رسانده که فروشندگان حتی از «اجبار به ادامه کار» سخن میگویند. رضایی که خود مالک مغازه است، میگوید پسانداز بسیاری از فعالان بازار از بین رفته و با این حال، شرایط مستاجران بهمراتب دشوارتر است. به گفته او، اجاره یک مغازه در زیرزمین برخی پاساژها به ماهانه ۳۵ تا ۴۰میلیون تومان رسیده و این رقم، کف هزینه اجاره در بازار محسوب میشود. هزینهای که باید پیش از مالیات، شارژ، خرید کالا و هزینههای جاری پرداخت شود.
تعمیر؛ اقتصادی اما نامطمئن
در این میان باید به این نکته توجه داشت که الزامی در اینکه بازار تعمیرات از افزایش قیمت کالاهای نو سود برده باشد وجود ندارد؛ چه بسا که همه حلقههای این زنجیره در حال ضرر باشند. طوسی، تعمیرکار و فعال بازار کامپیوتر، میگوید مشتریان بیشتری برای تعمیر مراجعه میکنند، اما تعداد کسانی که در نهایت توان پرداخت هزینه را دارند کاهش یافته است. برآورد او از افت تعداد مشتریانی که به مرحله توافق و پرداخت میرسند، حدود ۴۰ تا ۵۰درصد نسبت به پیش از جنگ است.
به گفته طوسی، تعمیر برخی تجهیزات از جمله هارد، از نظر فنی و اقتصادی همواره گزینه مطمئنی نیست. در بعضی موارد، تعمیرکار تنها بخشی از خرابی را برطرف میکند و امکان بازگشت مشکل در بخش دیگری از دستگاه وجود دارد. او گفت: «تعمیر هارد گزینه امنی نیست؛ ممکن است یک بخش درست شود و بعد از مدتی بخش دیگری از کار بیفتد.» به گفته او، هزینه تعمیر هارد بسته به ظرفیت و نوع آسیب، میتواند از حدود دومیلیون تا ۱۰میلیون تومان متغیر باشد.
این وضعیت، مشتری را در یک انتخاب دشوار قرار میدهد. از یک سو، قیمت کالای نو بهطور قابلتوجهی افزایش یافته و تعویض دستگاه یا قطعه برای همه ممکن نیست. شاید حتی بازیابی اطلاعات باارزش موضوعی باشد که فرد را تحت فشار گذاشته است. از سوی دیگر، پرداخت هزینه برای تعمیری که دوام آن تضمینشده نیست نیز تصمیم سادهای نیست. با این حال، کاهش قدرت خرید باعث شده بسیاری از مردم همچنان تعمیر را بر خرید کالای جدید ترجیح دهند.
فرجی، یکی دیگر از فعالان حوزه تعمیر، نیز میگوید بیشترین مراجعات در بازار گوشی مربوط به باتری و نمایشگر است. به گفته او، هزینه دستمزد تعمیرات تنها در شش ماه گذشته حدود دو برابر شده و پس از جنگ، قطعات نیز یک بار دیگر افزایش قیمت را تجربه کردهاند. او به مشتریان توصیه میکند در خرید قطعات، بهویژه برای تعمیر، سراغ نمونههای کپی نروند؛ زیرا پایین بودن قیمت اولیه ممکن است در نهایت به هزینه بیشتری منجر شود.
از جراحی هارد تا کمبود قطعه
اما شاید تصویر روشنتر افزایش هزینهها را بتوان در یکی از لحظات سخت مشتری دید؛ لحظهای که مشتری برای بازیابی اطلاعات خود با قیمتهای بسیار بالا مواجه میشود. آنجا که هارد اکسترنال آسیبدیده برای بازیابی اطلاعات باید بهاصطلاح «جراحی» شود.
طوسی درباره این فرآیند توضیح میدهد که در برخی خرابیهای فیزیکی، برای بازیابی اطلاعات باید هارد در محیط کلینروم باز و قطعات داخلی آن با قطعات یک هارد مشابه جایگزین شود. پس از آن نیز هارد به تجهیزات بازیابی اطلاعات متصل میشود تا شاید امکان خواندن دادهها فراهم شود. نتیجه این فرآیند نیز قطعی نیست و ممکن است با وجود صرف هزینه، اطلاعات قابل بازیابی نباشد.
به گفته طوسی، هزینه کلی چنین فرایندی در موارد پیچیده میتواند به حدود ۵۰ تا ۶۰میلیون تومان برسد. بخشی از این هزینه به تهیه یک هارد مشابه مربوط است؛ کالایی که ممکن است در بهترین حالت، در بازار با قیمت حدود ۱۷ یا ۱۸میلیون تومان پیدا شود، با قیمت بسیار بالاتری عرضه شود یا اساسا در دسترس نباشد.
این تعمیرکار برای توضیح وضعیت تامین قطعات، از یک سوکت ساده شارژ لپتاپ مثال میزند. قطعهای که پیش از جنگ با قیمت ۷۵۰هزار تومان تهیه کرده بود، مدتی بعد با قیمت سهمیلیون تومان به او پیشنهاد شده است. به گفته طوسی، بسیاری از فروشندگان نیز به دلیل نگرانی از دشواری تامین مجدد، قطعات خود را بهراحتی عرضه نمیکنند. به این ترتیب، افزایش قیمت تنها به کالای نهایی محدود نمانده و زنجیره تعمیرات را نیز درگیر کرده است.
فروش حداقلی
این رکود در بخش فروش لوازم جانبی گوشی آشکارتر است. پاکدل، یکی از فروشندگان این بازار، میگوید در شرایط فعلی بخش بزرگی از فروش به قاب و کابل شارژ محدود شده است. به گفته او، بسیاری از کالاها بیش از یک ماه است که فروش نرفتهاند و فروشندگان نیز به همین دلیل برای خرید مجدد کالا دست نگه داشتهاند.
او درباره آینده بازار خوشبین نیست و معتقد است اگر شرایط تغییر نکند، بخشی از فروشندگان در دو یا سه ماه آینده ناچار خواهند شد فعالیت خود را جمع کنند.
در پایان اما شاید مرور این موضوع خالی از لطف نباشد که تعدادی از کارشناسان نیز بر یک نکته مشترک تاکید دارند: بازار ارزانفروشی، همیشه به معنای کاهش هزینه واقعی برای مشتری نیست. به گفته رضایی، گروهی با استفاده از نیاز مردم به کالای ارزان، نمونههای بیکیفیت یا تقلبی را عرضه میکنند. از نگاه او، خرید کالا با گارانتی معتبر و اطمینان از اصالت محصول، اهمیت بیشتری از پایین بودن صرف قیمت دارد.
بازار لوازم جانبی اکنون در وضعیت عجیبی قرار گرفته است. قیمت کالا آنقدر بالا رفته که مشتری برای خرید دست نگه میدارد؛ اما فروش پایین نیز اجازه نمیدهد فروشنده سرمایه خود را بهراحتی به کالا تبدیل کند. تعمیر به جای خرید، در ظاهر راهحل ارزانی است، اما هزینه تعمیر و قطعه نیز بالا رفته و در بعضی موارد به گزینهای کماطمینان تبدیل شده است.
احتمالا مساله اصلی همان چیزی باشد که در ویترینها دیده میشود. کالا وجود دارد، تعمیرکار و فروشنده هم هنوز هستند، راستش را بخواهید مشتری هم هست اما با دستانی فرورفته در جیب، از کنار اجناس براق و درخشان رد میشود. بحث اصلی حول فاصلهای شکل میگیرد که میان توان پرداخت مشتری و هزینه واقعی بازار، هر روز بیشتر میشود. بازاری که زمانی محل خریدوفروش بود، اکنون میدان بقاست.
