• الغای قانون نشر اسکناس

    یکی از حوادث ناراحت‌کننده در مدت خدمتم در بانک ملی پیش‌آمدن جریان الغای قانون نشر اسکناس است. ماجرا به این ترتیب پیش آمد که در روز پنج‌شنبه ۲۴ دی‌ماه ۱۳۲۶، بدون اینکه قبلا با متصدیان بانک ملی مذاکره‌ای شده باشد، طرحی که به ابتکار ناصرقلی اردلان تهیه شده و به امضای عده‌ای از نمایندگان دوره پانزدهم رسیده بود در مجلس مطرح شد و در همان جلسه در عرض نیم ساعت به تصویب رسید و به صورت قانون در آمد. به موجب این قانون، انتشار اسکناس ممنوع و مقرر شد در مدت سه ماه دولت لایحه‌ای تقدیم مجلس کند تا تکلیف انتشار اسکناس معلوم شود.
  • نقش «اختر» در انقلاب مشروطه

    روزنامه اختر در سال ۱۲۹۲ ه.ق در استانبول دایر شد و روشنفکران ایرانی بسیاری در آن مطلب می‌نوشتند. این روزنامه حدود ۳۰ سال قبل از انقلاب مشروطه کار خود را شروع کرد، پس انقلاب مشروطه حاصل قلم، اندیشه و تفکر است. در این روزنامه مکررا درباره آزادی، دموکراسی و مسائل این‌چنینی مطلب نوشته می‌شد. در بخشی از کتاب تاریخ بیداری ایرانیان آمده است: یکی از علاقه‌مندی‌های روشنفکران ایرانی این بود که روزنامه اختر به دستشان برسد و آن را بخوانند.
  • مذاکرات لایحه عمران کشور

    آنچه از نظرتان می‌گذرد بخشی از مذاکرات مربوط به لایحه عمران کشور در مجلس یازدهم به تاریخ روز یکشنبه ۱۶ آبان ۱۳۱۶ است که به تصویب نیز رسید.
  • دو جریان تجدد

    ایران طی دوران پهلـوی اول و دوم، بـا دو جریـان گسـترده تجددسازی روبه‌رو شد. این دو جریان، پیامدهای قابل‌توجهی در زمینـه‌های فرهنگـی، اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی به بار آورده و جامعه ایران را از تبعات خود بی‌نصـیب نگذاشتند. موج دوم تجددسازی که از ابتدای دهه چهل آغاز شده، دامنه آن از موج نخست نیز وسیع‌تر بود و تحولات برجسته‌ای را در ایران موجـب شد، در قالـب یـک اقتصـاد برنامه‌ای متشکل از برنامه‌های عمرانی سوم، چهارم و پنجم طی سـال‌های ۱۳۴۱-۱۳۵۶ش تدوین و به اجرا درآمد. برنامه‌هایی که قرار بود اقتصاد ایران را از وضعیت سنتی بـر مبنـای اقتصاد کشاورزی و نظام فئودالی به وضعیت شبه‌مدرن با سیطره بخش صنعت و مناسـبات سرمایه داری دگرگون کرده و اجتماع ایران را از یک ساختار سنتی مبتنی بـر جامعـه بسـته روستایی به یک جامعه باز و نسبتا نوین بر محوریت شهرنشینی تغییر دهد.
  • مناسبت آزادی، قانون و ملت

    دکتر ثریا عباسی‌قیداری: میرزا عبدالرحیم طالبوف‌تبریزی نیز از روشنفکرانی بود که در کنار دیگر اندیشمندان همچون ابوالحسن ایلچی، میرزا صالح شیرزای، مصطفی افشار، رضاقلی میرزا و ملکم‌خان از تمدن بورژوازی غرب اثر پذیرفته بود. او به درونمایه و مفهوم آزادی می‌پردازد و می‌کوشد مفهوم آن را در میان ایرانیان رواج دهد با این امید که روزی ایرانیان نیز از این نعمت بهره‌مند شوند زیرا به باور طالبوف «آنچه مایه تاسف است اینکه ایرانی از عوالم بی‌خبر و از نعمت الهی محروم مانده، حال آنکه بشر هستند. از سایرین نوع خود بی‌شبهه استعداد ایشان کمتر نیست. بالطبع باید این آزادی را داشته باشند.» (طالبوف، مسائل الحیات، ص۱۸۹) طالبوف می‌افزاید که آن آزادی «اگر سلب شده جلب نمایند، مغضوب است استرداد کنند و اگر این ثروت افتخار در دفینه محفوظ است درآورند و متصرف شوند.»
  • بررسی برنامه‌ریزی اقتصادی صنعتی در دوران پهلوی اول و دوم

    در دوران پادشاهی رضاشاه، بخش‌خصوصی بیشتر درگیر صنایع کوچک و بازرگانی بود. طرح‌های زیربنایی و سرمایه‌گذاری صنعتی، از آن جمله ایجاد خط سراسری راه‌آهن و تاسیس کارخانه‌های نساجی، سیمان، دخانیات و قند را وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی برنامه‌ریزی و اجرا می‌کردند. «توسعه اقتصادی» به معنایی که پس از جنگ دوم بر آن مترتب شد، شناخته شده نبود و در نتیجه میان فعالیت‌های اقتصادی دولت یا بخش‌خصوصی و مفهوم «توسعه»، رابطه مدلل و سازمان‌یافته‌ای وجود نداشت.
  • درگذشت ایران‌شناس بزرگ

    ۲۶ آبان ماه ۱۳۴۷ ابراهیم پورداوود ایران‌شناس معاصر چشم بر جهان فرو بست. پورداوود افزون بر خلق آثاری مهم و چشمگیر در زمینه ایران‌شناسی، در آبان۱۲۹۳ به همراهی محمد قزوینی و اشرف‌زاده‌تبریزی روزنامه ایرانشهر را منتشر کرد. روزنامه ایرانشهر که مشی سیاسی داشت و مطالبی ارزنده درباره فجایع استبداد و سیاست قاجاریه در آن درج می‌شد، با آغاز جنگ جهانی اول پس از ۳ شماره تعطیل شد.
  • مذاکره بر سر اصلاح قانون مالیات

    آنچه می‌خوانید بخشی از مذاکرات نمایندگان دوره هفتم مجلس شورای‌ملی (۲۱ آبان ماه ۱۳۱۲) درباره «لایحه اصلاح قانون مالیات بر عایدات» با حضور وزیر‌مالیه وقت است.
  • میزان و چگونگی شناخت ایران از غرب در دوره فتحعلی‌شاه

    نخستین روشی که با استفاده از آن، دربار ایران از کشورهای اروپایی اطلاع می‌یافت، سفیران و نمایندگان این دولت‌ها بودند. در این روش علاوه بر اینکه اخبار معمولا مدت‌ها بعد از وقوع به‌دست می‌رسید، آلوده به اغراض و مقاصد سیاسی نیز بود. انگلیسی‌ها قبل از دیگران موفق به برقراری ارتباط با فتحعلی‌شاه شدند. آنان چنان ذهن او را نسبت به فرانسویان و انقلاب آنها با اخبار تحریف شده پر کرده بودند که وقتی ژوبر نماینده دولت فرانسه به ایران‌ آمد (۱۸۰۵م) شاه در اولین برخورد از او پرسید: «احوال شما چطور است؟ بناپارت چطور است؟ چرا شما شاه خود را کشتید؟»
  • تحول ساختارها

    در سال ۱۳۰۰ در زمان ریاست‌الوزرایی مشیرالدوله طرحی برای سیاست مالی مملکت پیشنهاد شد که شامل ترتیب استخدام مستشاران آمریکایی برای وزارت مالیه و فواید عامه و بلدیه تهران، اعطای امتیاز استخراج نفت ایالات شمالی ایران به کمپانی‌های نفتی آمریکایی، جلب سرمایه‌های آمریکایی و اخذ وام از آمریکا بود.
  • رساله‌های مشروطه

    عبدالوهاب فراتی: رساله انصافیه، اثر مرحوم حاج ملاعبدالرسول کاشانى، رساله‌اى است که در دفاع از مشروطیت و به قصد اثبات عدم مباینت آن با شریعت مقدسه اسلامى نوشته شده است. نویسنده در سراسر رساله نشان مى‌دهد که یک روحانى آگاه، زمان‌شناس، ضداستبداد و استعمار است. شناخت او از دسایس استعمارى و حساسیت او نسبت به حمایت از اقتصاد ملى، به‌خوبى گویاى روشن‌اندیشى وى در مقابله با استبداد و استعمار است.
  • البسه وطنی در مذاکرات نمایندگان مجلس شورای ملی

    اشاره: آنچه از نظرتان می‌گذرد بخشی از مذاکرات نمایندگان مجلس پنجم شورای ملی و معاون وزارت مالیه در بیستم آبان ماه ۱۳۰۳ ه.ش درباره امور بودجه سال ۱۳۰۴ و نیز استفاده از البسه وطنی به‌جای نمونه‌های خارجی است.
  • مشروطیت و سودای لیبرالیسم و مساوات

    عمده‌ترین وجه مشخصه مشروطیت اروپایی، لیبرالیسم و اعتقاد به برابری انسان‌ها در مقابل قانون بود. انقلاب فرانسه با شعار برابری، برادری و آزادی توانست نظریه تفکیک قوا، اعلامیه حقوق بشر را که در آن به آزادی جان، مال و شغل، پارلمانتاریسم و برابری انسان‌ها در برابر قانون اشاره شده بود، به یک معنا به‌وجود آورد. مشروطیت ایران در یک بستر نسبتا مناسب از لحاظ اجتماعی و سیاسی، محصول ورود تفکرات غربی به ایران یا واکنش دیدگاه‌های سنتی و دینی نسبت‌به آنها بود. در واقع مشروطیت را در ایران می‌توان محصول بیداری ایرانیان و وقوف به ضعف و عقب‌ماندگی خود در قبال اروپاییان و اعتراض به حکومت استبدادی دانست. این بیداری با واقعه رژی آغاز می‌شود. اعطای امتیاز توتون و تنباکو به تالبوت در زمان سلطنت ناصری برای اولین‌بار در تاریخ معاصر ایران، موجب ائتلاف سه گروه صاحب نقش یعنی علما، تجار و مردم علیه سیاست‌های دولت ‌شد که به لغو امتیاز رژی وشکسته شدن طلسم مبارزه با استبداد منجر شد و تحولی عظیم در توده مردم ایران به‌وجود آورد. پس از لغو این امتیاز مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی که برخی از آنها نقش مستقیم و برخی دیگر اثرات روانی بر ایران و تحولات ایران داشت، باعث ‌شد تا جنبش مشروطه‌خواهی در ایران پدید‌ آید.
  • سیر سیاست‌های صنعتی در دوره قاجار

    اولین تصمیمات دولت در جهت به‌کارگیری صنایع جدید در ایران، در زمان فتحعلی‌شاه قاجار اتخاذ شد. جنگ‌های ایران و روس و برتری نظامی روسیه، توجه دولت را به برتری روزافزون تمدن نوین اروپا و بازماندگی ایران از کاروان تمدن جهان جلب کرد. به این ترتیب دولت درصدد برخورداری از پیشرفت‌های نظامی اروپا و سیاست‌گذاری در این زمینه برآمد. عباس‌میرزا، نایب‌السلطنه نیز در جهت نیل به این هدف پس از آنکه چهار هزار قبضه تفنگ از انگلیس وارد کرد، دستور داد گروهی از استادکاران اسلحه‌ساز برای آموزش به انگلیس فرستاده شوند. آنها پس از طی دوره‌های ۴ و ۵ ساله به ایران بازگشتند و موفق به ساختن نمونه‌های انگلیسی چخماق، تفنگ و سایر اسباب و آلات جنگ شدند. سپس ۲۰ هزار قبضه تفنگ - مشابه نمونه انگلیسی آن - در تبریز ساخته شد و مخارج آن از سوی نایب‌السلطنه، از محل مالیات‌ها و درآمدهای آذربایجان پرداخت شد.

بیشتر