آرشیو روزنامه شماره ۴۱۷۵ دنیای اقتصاد

اخبار تاريخ و اقتصاد - روزنامه شماره ۴۱۷۵

  • امواج امیدبخش

    ترجمه: مهرناز زاوه
    ۱۱۰ سال پیش شرکت گولیلمو مارکونی اولین سرویس تلگراف بی‌سیم را در اقیانوس اطلس به‌کار گرفت. مارکونی که همیشه به علم و الکتریسیته علاقه‌مند بود، در اوایل دهه ۱۸۹۰ کار روی ایده تلگراف بی‌سیم را آغاز کرد. یعنی انتقال پیام‌های تلگرافی بدون اتصال سیم و آن‌طور که در تلگراف‌های برقی انجام می‌شد. این ایده جدید نبود؛ محققان و مخترعان بسیاری بیش از ۵۰ سال به بررسی تکنولوژی الکترومغناطیس و سیگنال‌های نوری پرداختند، اما هیچ‌کدام از نظر فنی و تجاری موفق نبودند. پیشرفت‌های نسبتا تازه‌ای از سوی هاینریش هرتز به‌دست آمد که در سال ۱۸۸۸ نشان داد انسان می‌تواند پرتو الکترومغناطیسی را تولید و شناسایی کند. در آن زمان امواج عموما «هرتزیان» نامیده می‌شد و حالا به‌طور کل به آن امواج رادیویی می‌گویند. در جامعه فیزیک علاقه زیادی به امواج رادیویی وجود داشت، اما به‌عنوان یک پدیده علمی و نه به‌عنوان پتانسیل نهفته در آن به‌عنوان یک راه ارتباطی. فیزیکدان‌ها عموما به امواج رادیویی به‌عنوان شکل نامرئی نور نگاه می‌کردند؛ پدیده‌ای با برد کوتاه که تنها می‌توانست در امتداد خط افق دید گذر کند و درنتیجه دامنه آن به افق دیدی به شکل سیگنال‌های بصری محدود می‌شد و آن را برای ارتباط راه دور نامناسب می‌ساخت. با مرگ هرتز در ۱۸۹۴ مطالعات پیشین او مورد بررسی قرار گرفت؛ ازجمله اثبات انتقال و تشخیص امواج رادیویی توسط فیزیکدان انگلیسی، الیور لوج و مقاله‌ای درباره کارهای هرتز توسط معلم مارکونی، آگوستو ریگی. مقاله‌ ریگی علاقه مارکونی به توسعه یک سیستم تلگرافی بی‌سیم بر مبنای امواج رادیویی را تازه کرد. موضوعی که مارکونی به آن توجه کرد، به نظر از سوی باقی مخترعان رها شده بود.
  • درماندگی شاه سلطان حسین

    اشاره: آنچه از نظرتان می‌گذرد، بخشی از کتاب «گزارش‌های پطرس سر کیس گیلانتز، سقوط اصفهان» است. این کتاب را محمد مهریار به زبان فارسی ترجمه کرده است، گیلانتز تاجری اهل ارمنستان بوده که مقارن حمله افغان‌ها در اصفهان زندگی می‌کرده است.
  • پایان تراژیک آخرین شاه صفوی

    اول آبان ماه سال ۱۱۰۱ شاه سلطان حسین صفوی تسلیم محمود افغان شد. اصفهان به تصرف کامل مهاجمان افغان درآمد و پایان حکومت صفویه رقم خورد. در این روز شاه سلطان حسین به شکلی باورناپذیر درماندگی و ناتوانی خویش را با گذاشتن تاج بر سر محمود افغان به اثبات رساند. او شاهی بود با حرمسرایی که بیش از هزار زن در آن نگهداری می‌شدند. به گفته مورخان، مشغولیت شاه سلطان حسین در زمان حکومتش این بود که به جای سپهسالاران افرادی چون منجمان، حکیمان و ملایان را به دور خود نشاند تا درباره مسائل بسیار جزئی و پیش پا افتاده به بحث بپردازند.
  • مرگ دومین شاه قاجار

    اول آبان ماه ۱۲۱۳ فتحعلی‌شاه قاجار، پس از ۳۶ سال و ۸ ماه حکومت، در جریان سفر به اصفهان درگذشت. او نیز شاهی زن‌باره و ستمگر بوده است. در زمان فتحعلی‌شاه رقابت فرانسویان با انگلیس، ایران را صحنه مناسبی از کشمکش میان آنها کرده بود. انگلیس که هند را در سیطره خود داشت تلاش می‌کرد تا ایران را به‌عنوان شاهراهی کلیدی حفظ کند و فرانسویان به‌دنبال قطع این شاهراه بودند. روس‌ها نیز بازیگر دیگر این رقابت‌جویی، ایران را مهم‌ترین دروازه ورود به آب‌های گرم بین‌المللی می‌دانستند و تمایل زیادی داشتند تا مرزهای خود را به خلیج‌فارس برسانند، در نتیجه جنگی پنهان در ایران بین قدرت‌های آن روز در میان بود و دربار فرتوت ایران بی‌خبر از دسیسه‌های خارجیان به‌تناوب بازیچه دست آنها می‌شد.
  • لقمان ادهم، پدر پزشکی نوین در ایران

    اول آبان ماه ۱۳۲۹ محمدحسین لقمان‌ادهم، ملقب به لقمان‌الدوله و معین‌الاطبا پزشک ایرانی درگذشت. او در سال ۱۲۵۸ شمسی در تبریز متولد شد و تحصیلات خود را در دانشکده پزشکی پاریس انجام داد و پس از مراجعت به ایران در تبریز به سمت طبیب مخصوص ولیعهد وقت، محمدعلی میرزا مشغول کار شد.
  • اصلاحات ارضی و آغاز واردات مواد غذایی از خارج

    در اوایل سال ۱۳۳۹ش/ ۱۹۶۰م نسخه اصلاح شده اصلاحات ارضی از تصویب مجلس - که اکثریت آن را مالکان تشکیل می‌دادند - گذشت. به همین جهت قانون مزبور منافع مالکان را تامین کرد. بنابر این قانون، هر مالک می‌توانست تا ۴۰۰ هکتار زمین آبی یا ۸۰۰ هکتار زمین دیم را برای خود نگاه دارد. در مجموع، مجلس راه‌هایی را پیش‌بینی کرد که حتی‌الامکان مانع از تحقق واقعی اصلاحات ارضی شد و به جانبداری از منافع مالکان پرداخت. اصلاحات ارضی در چند مرحله به اجرا در آمد اما جنبه اصلاحات کشاورزی برنامه اصلاحات ارضی ضعیف بود بنابراین در پایان اجرای این برنامه اهداف این طرح تحقق نیافت. این اهداف عبارت بودند از‌ رشد و توسعه امور زراعی و کشاورزی در جهت تامین نیازمندی‌های مردم و کاهش وابستگی ایران به محصولات کشاورزی وارداتی.
  • وبا و بیمارستان‌سازی

    در سال ۱۹۰۴ به پیشنهاد «حاج سیاح» یک بیمارستان کوچک در تهران تاسیس شد تا پاسخگوی نیازهای پزشکی ناشی از اپیدمی وبا باشد. با همکاری «آقای نائوس» سرخزانه‌دار و «مختارالسلطنه» محتسب تهران، یک ساختمان اجاره شد و «فیلسوف‌السلطنه میرزا عبدالکریم »به‌عنوان مدیر خدمات پزشکی- با حقوق ماهانه ۲۵۰ تومان- استخدام شد.

بیشتر