نام کامل وی «محمدبن احمد بیرونی خوارزمی» بود. وی در ۱۴ شهریورماه ۳۵۲ در شهر کاث مرکز ایالت خوارزم به‌دنیا آمد. مشهور است لقب «بیرونی» به سبب کثرت سفرها به وی داده شده اما یاقوت حموی و سمعانی «بیرونی» را نام روستایی در خارج از خوارزم آورده‌اند و این شهرت را برگرفته از آن روستا می‌دانند. وی تحصیلات ابتدایی خود را در شهر خوارزم شروع کرد و بعد در جست‌وجوی دانش راهی خراسان، ری، طبرستان و گرگان شد. وی در این سفرها به خدمت بزرگان این ایالات درآمد و در سایه حمایت آنها آثاری از جمله «مقالید علم الهیئه» را در علم ریاضی به نام مرزبان بن رستم بن شهریاربن شروین نوشت. بعد از آن به خوارزم بازگشت و در خدمت مامونیان درآمد و به کار خود در تحقیق و پژوهش ادامه داد. کارهای وی پهنه وسیعی در علم ریاضی، علم هیات و نجوم و تقویم، بررسی فلزات، داروهای گیاهی و... را شامل می‌شود، همچنین او را پدر انسان‌شناسی و هندشناسی نیز می‌دانند.