اخبار آرشیو روزنامه روزنامه شماره ۶۶۴۲

 دولت چهاردهم در حالی وارد سومین سال فعالیت اجرایی خود می‌شود که کارنامه دوساله کابینه مسعود پزشکیان در نقطه تقاطع چالش‌های ساختاری، تورم، کسری بودجه، ناترازی‌های گسترده انرژی و تلاطم‌های ناشی از شرایط جنگی و محاصره اقتصادی قرار گرفته است. ارزیابی عملکرد دستگاه اجرایی در این بازه زمانی نشان می‌دهد که ایده «وفاق ملی» اگرچه در گام اول توانسته از شدت تنش‌های سیاسی داخلی بکاهد، اما برای تبدیل شدن به یک سازوکار پایدار حکمرانی و جذب سرمایه اجتماعی نیازمند شفافیت، ارتباط مستقیم با مردم و بهبود ملموس کیفیت زندگی است. از سوی دیگر، در حوزه سیاست خارجی، هماهنگی میان دیپلماسی و میدان مانع از اجماع‌سازی و ائتلاف‌سازی کشورهای منطقه و غرب علیه ایران شده است. در این گزارش، با استناد به کالبدشکافی دیدگاه‌های فتح‌الله توسلی، محمد عطریانفر و محسن پاک‌آیین، ابعاد مختلف کارنامه اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی دولت بررسی شده تا اولویت‌های حیاتی کشور برای عبور از بحران‌ها تبیین شود.

اروپا در سه دهه گذشته بخشی از جایگاه خود در صنعت جهان را به آسیا واگذار کرده است. این تغییر را می‌توان به مسیر متفاوت سیاستگذاری در دو سوی جهان نسبت داد. کاهش وزن تولید کارخانه‌ای، آسیب‌پذیری در برابر بحران‌های پیاپی و افزایش نگرانی از عقب‌ماندن در رقابت با آمریکا و چین، سیاستگذاران اروپایی را بار دیگر به سمت حمایت از صنعت سوق داده است. اما، اختلاف اعضای اتحادیه بر سر نقش دولت، یارانه‌ها و تامین مالی، مسیر احیای صنایع اروپا را پیچیده کرده است.

بر اساس تازه‌ترین آمارهای منتشرشده، مرکز آمار ایران تورم ماهانه مرداد را ۳.۴درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه را ۸۹درصد اعلام کرده است. در مقابل، بانک مرکزی نرخ تورم ماهانه را ۳.۷درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه را ۸۴.۴درصد برآورد کرده است. اگرچه میان دو نهاد در سطح ارقام اختلاف اندکی وجود دارد، اما هر دو گزارش از تداوم تورم بالا و شکنندگی روند کاهش آن حکایت دارند. بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» پیش‌تر در گزارشی، با فرض تداوم شرایط «نه جنگ و نه صلح»، تورم نقطه‌ای مرداد را ۸۶.۹درصد پیش‌بینی کرده بود که اختلاف اندکی با آمارهای نهایی دارد. اکنون با انتشار داده‌های جدید، می‌توان مسیر تورم تا پایان سال را در سه سناریو به‌روزرسانی کرد.در سه‌ماه نخست سال، همزمان با جنگ و محاصره دریایی، میانگین تورم ماهانه به ۶.۴درصد رسید. اما پس از اجرای تفاهم اسلام‌آباد و تداوم آتش‌بس، این میانگین در تیر و مرداد به ۳.۲درصد کاهش یافت. این امر نشان می‌دهد کاهش تنش‌های خارجی می‌تواند به تعدیل فشارهای تورمی کمک کند. در سناریوی نخست، اگر تنش‌ها دوباره تشدید شود یا محاصره دریایی ادامه یابد و میانگین تورم ماهانه ۶.۴درصد تا پایان سال وجود داشته باشد، تورم نقطه‌ای اسفندماه به ۹۹.۲درصد خواهد رسید؛ وضعیتی که اقتصاد را در آستانه تورم سه‌رقمی قرار می‌دهد و فشار قابل‌توجهی بر قدرت خرید خانوارها وارد می‌کند. در سناریوی میانی یا «نه جنگ و نه صلح»، با فرض تداوم میانگین تورم ماهانه ۴.۸درصدی پنج‌ماه نخست سال، تورم نقطه‌ای پایان سال به ۸۰.۳درصد می‌رسد. البته کاهش نرخ تورم در این سناریو به معنای کاهش قیمت‌ها نیست، بلکه تنها از سرعت افزایش آنها کاسته می‌شود. در خوش‌بینانه‌ترین سناریو نیز، با فرض تداوم تفاهم، آتش‌بس و میانگین تورم ماهانه ۳.۲درصدی، تورم نقطه‌ای اسفندماه می‌تواند به ۶۱.۷درصد کاهش یابد. این برآوردها نشان می‌دهد که در شرایط کنونی، مهار پایدار تورم بیش از هر زمان دیگری به کاهش تنش‌های سیاسی و ثبات در روابط خارجی گره خورده است و تنش‌زدایی می‌تواند یکی از مهم‌ترین پیش‌شرط‌های کنترل تورم و بهبود رفاه خانوارها باشد. 

اقتصاد ایران با تورم، کسری بودجه، ناترازی بانک‌ها، کمبود انرژی و افت سرمایه‌گذاری دست‌وپنجه نرم می‌کند و بسیاری از راه‌حل‌ها نیز شناخته شده‌اند؛ اما اجرای آنها تصمیم‌هایی سخت و پرهزینه می‌خواهد. در چنین شرایطی، تاریخ ایران روایتی برای امروز دارد. در شهریور ۱۳۲۰، وقتی اشغال کشور نظم سیاسی را لرزاند، محمدعلی فروغی پس از ۶سال خانه‌نشینی بازگشت تا کشور را از یکی از دشوارترین بزنگاه‌های تاریخ عبور دهد. تجربه او نشان داد که بحران، متخصصان را به قدرت بازمی‌گرداند؛ اما اختیار نیز برای اثرگذاری آنان ضروری است. شماره جدید هفته‌نامه «تجارت فردا» به این دوره از تاریخ پرداخته است.

کوین وارش، رئیس فدرال‌رزرو آمریکا، در نخستین سخنرانی خود در نشست جکسون‌هول، بدون ارائه مسیر مشخص برای نرخ بهره، گفت اگر تورم به‌طور قانع‌کننده‌ای به هدف ۲درصدی بازنگردد، بانک مرکزی برای مهار فشارهای قیمتی «کارهایی برای انجام دادن» خواهد داشت. این موضع، احتمال افزایش دوباره نرخ بهره را زنده نگه داشت و نشان داد کاهش نرخ‌ها در کوتاه‌مدت همچنان به داده‌های اقتصادی وابسته خواهد بود.