امیرحسین نعمتی

در ادبیات حقوق عمومی، «دولت» به‌عنوان نهادی تعریف می‌شود که فلسفه وجودی‌اش، حفظ نظم، تامین امنیت و تسهیل حیات جمعی شهروندان است. اما با این وجود در عصر حاضر، مفهوم امنیت و ابزارهای تحقق آن دستخوش تحولی بنیادین شده‌اند. اینترنت؛ پدیده‌ای که در روزگاری تحت عنوان یک ابزار لوکس یا بستری برای سرگرمی شناخته می‌شد، امروزه به سیستم عصبی جامعه، شاه‌ راه حیاتی اقتصاد و بستر اصلی احقاق حقوق اساسی بدل شده است. مسوولان مختلف مدام این مطلب را تکرار می‌کنند که «فعلا اینترنت بازگشایی نمی‌شود». این گزاره، نه فقط یک خبر اقتصادی ناامیدکننده، بلکه یک نقطه عطف و هشدار جدی در حوزه حقوق عمومی و رابطه میان حاکمیت و شهروندان است. تقلیل دادن یک حق بنیادین به یک متغیر امنیتی صِرف، نه تنها ساختارهای اقتصادی را متلاشی می‌کند، بلکه اصول بنیادین حقوق عمومی از جمله اصل تناسب، اصل حاکمیت قانون و مسوولیت مدنی دولت را نیز به چالش می‌کشد.

در روزهای اخیر، جهان با شگفتی به نتایج انتخابات شهرداری نیویورک نگریست؛ زهران ممدانی، سیاستمدار ۳۴ساله مسلمان با ریشه‌های مهاجرتی از اوگاندا و هند و عضو حزب دموکرات سوسیالیست، با کسب بیش از ۵۲درصد آرا، بر رقبایی چون اندرو کومو (نامزد مستقل و فرماندار سابق نیویورک) و کورتیس سلیوا (نامزد جمهوری‌خواه) پیروز شد.

در دنیای امروز که سرعت تغییرات فناوری و اقتصادی مرزها را درنوردیده، ساختارهای اداری کشورها باید همچون بدنی زنده، پویا و انعطاف‌پذیر باشند.

امروز با بحرانی عمیق در زمینه آب روبه‌رو هستیم که با قطعی‌های مکرر آب در بسیاری از استان‌ها، از جمله تهران، اصفهان، یزد و خوزستان، زندگی ‌میلیون‌ها نفر تحت تاثیر قرار گرفته ‌است. این بحران که در سال‌های اخیر شدت گرفته، تنها نتیجه خشکسالی طبیعی یا تغییرات اقلیمی نیست، بلکه ریشه در سیاست‌های نادرست حکمرانی آب دارد.

ایران کشوری با تاریخ و فرهنگی غنی، امروز در برابر یکی از بزرگ‌ترین چالش‌‌‌های جمعیتی خود قرار دارد؛ پیری جمعیت و کاهش نرخ زاد و ولد. مقامات کشوری با تاکید بر سیاست‌‌‌های افزایش جمعیت بارها از شهروندان دعوت کرده‌‌‌اند تا با فرزندآوری از صدمات استراتژیک به آینده کشور جلوگیری کنند. اما این دعوت در حالی مطرح می‌شود که ایران اکنون با بحران‌های سیاسی، اقتصادی و جنگ تحمیلی دست‌‌‌ و پنجه نرم می‌کند.

نظریه بازدارندگی هسته‌‌‌ای که در اوج جنگ سرد به‌‌‌عنوان ستون اصلی امنیت بین‌المللی مطرح شد، بر این فرض استوار است که داشتن سلاح‌‌‌های هسته‌‌‌ای به دلیل قدرت تخریب بی‌‌‌سابقه‌‌‌شان می‌‌‌تواند دشمنان را از حمله به یک کشور بازدارد. این ایده که نخستین‌‌‌بار پس از استفاده ایالات‌متحده از بمب اتمی در هیروشیما و ناگازاکی به‌‌‌صورت جدی مورد توجه قرار گرفت، به‌‌‌ویژه توسط استراتژیست‌‌‌هایی مانند برنارد برودی ترویج شد که معتقد بودند هدف اصلی تسلیحات هسته‌‌‌ای، نه پیروزی در جنگ، بلکه پیشگیری از آن است.

نئولیبرالیسم، مفهومی که در دهه‌‌‌های پایانی قرن بیستم به یکی از پرنفوذترین مکاتب اقتصادی و سیاسی جهان بدل شد، در هسته خود نظامی را ترسیم می‌کند که بر پایه بازار آزاد، کاهش نقش دولت در اقتصاد، خصوصی‌‌‌سازی گسترده و تجارت جهانی بدون محدودیت استوار است.