موتورسیکلت، پناهگاه تازه خریداران درمانده خودرو/ آینده نرخ بهره آمریکا زیر سایه تاب‌آوری بازار کار +فیلم

در ادامه، از بازار موتورسیکلت ایران می‌گوییم؛ بازاری که با دشوارتر شدن خرید خودرو، به مقصد تازه تقاضا تبدیل شده، اما با افزایش قیمت‌ها و ابهام درباره کیفیت و خدمات پس از فروش محصولات، خریداران را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است. همچنین صعود ترکیه به رتبه نخست مقاصد صادراتی ایران و دلایل آب‌گرفتگی مکرر خیابان‌های شهرهای کشور را بررسی می‌کنیم. در پایان هم به سراغ پل رومر و نظریه رشد درون‌زای او می‌رویم.

با «تیتر یک» شنبه ۱۶  آبان  ۱۴۰۵ همراه باشید.

موتورسیکلت، پناهگاه تازه خریداران درمانده خودرو

بازار موتورسیکلت در ماه‌های اخیر، هم‌زمان با افزایش هزینه استفاده از خودرو و دشوارتر شدن خرید آن، با موج تازه‌ای از تقاضا روبه‌رو شده است. افزایش حضور زنان موتورسوار در خیابان‌ها هم یکی از نشانه‌های تغییر ترکیب تقاضا در این بازار است؛ بازاری که حالا دیگر نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

اما پشت این رونق، واقعیتی نگران‌کننده وجود دارد. دو ماه پیش، رئیس انجمن صنعت موتورسیکلت از تخصیص‌نیافتن ارز به این صنعت طی ۱۵ ماه و افت ۴۰ درصدی تولید در چهار ماه نخست سال خبر داده بود. حالا قیمت‌ها در بازاری که زمانی گزینه‌ای اقتصادی برای حمل‌ونقل محسوب می‌شد، سر به فلک کشیده است.

قیمت موتورسیکلت‌های طرح هوندا به حدود ۲۸۰ میلیون تومان رسیده و مدل‌های هندی کارکرده و خوش‌نام هم با قیمت‌های بالای ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان معامله می‌شوند. برای مدل‌های صفرکیلومتر معتبر نیز باید بیش از یک میلیارد تومان هزینه کرد.

در این میان، بازار از مدل‌های ناشناخته و عمدتاً چینی پر شده است؛ محصولاتی که نه کیفیت و خدمات پس از فروششان روشن است و نه افت قیمتشان در بازار دست‌دوم. بعضی از همین موتورسیکلت‌ها با اختلاف چشمگیر نسبت به قیمت جهانی عرضه می‌شوند؛ اختلافی که در فروش اقساطی حتی بیشتر هم می‌شود.

وقتی موتورسیکلت به یکی از معدود گزینه‌های قابل خرید برای خانوارهای کم‌درآمد تبدیل شده، آیا این بازار به پناهگاه تازه مصرف‌کنندگان تبدیل شده یا فرصتی برای سوءاستفاده از خریداران؟

بازار کار آمریکا داغ‌تر از انتظار؛ فدرال رزرو در دوراهی نرخ بهره

گزارش تازه بازار کار آمریکا تصویری قدرتمندتر از اقتصاد این کشور ارائه می‌دهد. در ماه اکتبر، اشتغال بخش غیرکشاورزی ۱۶۵ هزار نفر افزایش یافت؛ رقمی که از پیش‌بینی اقتصاددانان فراتر رفت. هم‌زمان، نرخ بیکاری نیز با اندکی کاهش به ۴.۱ درصد رسید. بازنگری صعودی آمار دو ماه قبل و افزایش اشتغال در بخش‌هایی مانند خدمات درمانی، تولید و خدمات حرفه‌ای نیز نشان می‌دهد که رشد استخدام‌ها گسترده‌تر از انتظار بوده است.

این آمار در شرایطی منتشر می‌شود که مصرف خانوارها و سرمایه‌گذاری بنگاه‌ها همچنان از تقاضا در اقتصاد آمریکا حمایت می‌کنند. با این حال، همه نشانه‌ها به یک اندازه مثبت نیستند. اگرچه رشد اشتغال و کاهش نرخ بیکاری از تاب‌آوری بازار کار حکایت دارد، افزایش بیکاری بلندمدت، طولانی‌تر شدن دوره جست‌وجوی شغل و رشد اشتغال پاره‌وقت، از دشواری‌هایی خبر می‌دهد که بخشی از نیروی کار با آن روبه‌روست.

از سوی دیگر، رشد سالانه دستمزدها در سطح ۳.۱ درصد باقی مانده، اما افزایش ماهانه ۰.۴ درصدی آن می‌تواند برای سیاستگذار پولی اهمیت داشته باشد. اکنون فدرال رزرو با اقتصادی روبه‌روست که هنوز نشانه‌های روشنی از سرد شدن بازار کار بروز نداده است؛ وضعیتی که ممکن است مسیر کاهش نرخ بهره را دشوارتر کند. آیا قدرت بازار کار آمریکا به معنای تداوم رشد اقتصادی است یا فشار تازه‌ای برای حفظ نرخ‌های بهره بالا ایجاد خواهد کرد.

ترکیه، شریک اول تجاری ایران یا جایگزین اجباری؟

ترکیه در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ از چهارمین مقصد صادراتی ایران به رتبه اول رسید. سهم این کشور از کل صادرات ایران تقریباً دو برابر شد و از ۱۰.۶ درصد به حدود ۲۲ درصد رسید. اما این جابه‌جایی فقط نتیجه رشد تجارت با ترکیه نیست؛ کاهش صادرات به مقاصدی مانند چین، عراق و امارات هم در تغییر رتبه‌ها نقش داشته است.

بر اساس آمارهای تجاری، ارزش صادرات ایران به ترکیه با رشد ۵۶.۱ درصدی به حدود ۴.۳ میلیارد دلار رسید. هم‌زمان، واردات از این کشور ۱۸ درصد کاهش یافت و تراز تجاری دو کشور پس از چند سال از کسری به مازاد ۶۵۴ میلیون دلاری تغییر کرد.

این رشد فقط در آمارهای ارزش دلاری دیده نمی‌شود. وزن مبادلات تجاری دو کشور نیز ۲۶.۵ درصد افزایش یافته و تعداد تردد کامیون‌ها از سه مرز بازرگان، رازی و سرو حدود ۳۴ درصد بیشتر شده است. مرز بازرگان به‌تنهایی نزدیک به ۸۰ درصد ترددهای این سه گذرگاه را به خود اختصاص داده است.

با این حال، افزایش سهم ترکیه در تجارت خارجی ایران لزوماً به معنای تقویت پایدار روابط تجاری نیست. محدودیت‌های تجاری با سایر کشورها و مشکلات حمل‌ونقل در برخی مرزها می‌تواند بخشی از این تغییر را توضیح دهد.

تجربه وابستگی تجاری به امارات نشان داده که تمرکز بیش از حد بر یک مسیر، اقتصاد را در برابر شوک‌های سیاسی و اختلالات مرزی آسیب‌پذیر می‌کند. آیا ترکیه در حال تبدیل شدن به شریک راهبردی ایران است یا فقط جای خالی سایر شرکای تجاری را پر کرده است؟

چرا خیابان‌های ایران با هر بارندگی زیر آب می‌روند؟

چرا هر بار که باران می‌بارد خیابان‌های شهرهای ایران دچار آب‌گرفتگی می‌شوند؟ چرا در بسیاری از شهرهای جهان که بارندگی بیشتری دارند زندگی به روال عادی ادامه پیدا می‌کند اما در شهرهای ایران بارش باران با تصاویر سیلاب و رواناب‌های شدید همراه می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش ۱۰ پژوهش داخلی و بین‌المللی را بررسی کردیم تا ببینیم مطالعات علمی درباره دلایل وقوع و تشدید سیلاب‌های شهری چه می‌گویند.

یکی از پژوهش‌ها که در سال ۲۰۲۴ درباره منطقه یک تهران منتشر شده است سه عامل تراکم بالای شهری، گستردگی سطوح نفوذناپذیر و قرارگرفتن تهران در دامنه کوه را از دلایل پتانسیل وقوع سیلاب معرفی می‌کند. براساس نتایج این مطالعه حدود ۹۰ درصد مساحت منطقه یک در بارندگی‌های با دوره بازگشت ۵ و ۱۰ساله پتانسیل زیاد و بسیار زیاد وقوع سیلاب دارد.

پژوهش دیگری درباره حوضه دارآباد تهران نشان می‌دهد که سهم اراضی ساخته‌شده از ۴۳.۴۹ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۵۶.۵۱ درصد در سال ۲۰۲۲ رسیده و این تغییر در مدل‌سازی پژوهش با افزایش حدود ۶۰درصدی حجم سیلاب همراه بوده است. مطالعه دیگری درباره شرق تهران نیز انسداد شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی و افزایش شدت بارندگی را از عوامل تشدید خسارت سیلاب معرفی می‌کند. پژوهشی درباره ۵۷۶ حوضه آبریز ایران هم نشان می‌دهد که تغییرات کاربری زمین، جنگل‌زدایی و گسترش زمین‌های کشاورزی در افزایش رواناب نقش داشته‌اند. سوگل دانائی در برنامه تیتر یک بررسی می‌کند.

پل رومر، نظریه‌پرداز رشد درون‌زا

۷ نوامبر، زادروز پل رومر، اقتصاددان آمریکایی و برنده جایزه نوبل اقتصاد است؛ کسی که با پژوهش‌های خود نشان داد دانش، فناوری و نوآوری چگونه می‌توانند به رشد بلندمدت اقتصادی منجر شوند.

در مدل‌های متعارف رشد اقتصادی، پیشرفت فناوری اغلب عاملی بیرونی تلقی می‌شد که منشأ شکل‌گیری آن توضیح داده نمی‌شد. رومر با توسعه نظریه رشد درون‌زا نشان داد که تحولات فناورانه می‌توانند حاصل تصمیم‌های اقتصادی، فعالیت بنگاه‌ها و سرمایه‌گذاری هدفمند در پژوهش باشند.

او نشان داد که برخلاف منابع مادی، استفاده از دانش محدود به یک فرد یا بنگاه نیست؛ یک ایده می‌تواند هم‌زمان در بخش‌های مختلف اقتصاد به کار گرفته شود و به افزایش بهره‌وری و رشد بلندمدت اقتصادی کمک کند.

رومر در سال ۲۰۱۸ به پاس پژوهش‌های خود درباره نقش نوآوری فناورانه در رشد بلندمدت اقتصادی، همراه با ویلیام نوردهاوس موفق به دریافت جایزه نوبل اقتصاد شد.

پژوهش‌های رومر یادآور این واقعیت‌اند که افق توسعه اقتصادی، تنها با منابع موجود تعیین نمی‌شود؛ بلکه به توانایی جوامع در تولید، گسترش و به‌کارگیری دانش نیز وابسته است.