پیش‌بینی «سوپرال‌نینو» برای آب و هوای ایران / وضعیت بارش چه تغییری می‌کند؟

نیازعلی ابراهیمی پاک، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات خاک و آب گفت: با توجه به هم‌زمانی تشدید تغییرات اقلیمی و افزایش آسیب‌پذیری سرزمینی در ایران، لازم است پدیده ال‌نینو از منظر منابع آب، منابع طبیعی، سیلاب‌ها و کشاورزی به‌صورت جامع بررسی شود تا نتایج آن در قالب گزارش‌های تحلیلی و سیاستی در اختیار دستگاه‌های مسئول قرار گیرد.

پیش‌بینی «سوپر ال‌نینو» و افزایش بارش‌های پاییزی

ایرنا در خبری نوشت: پرویز رضازاده، مشاور امور پیش‌بینی سازمان هواشناسی، با تشریح سازوکار پدیده ال‌نینو و نقش دورپیوندهای اقلیمی، اظهار داشت: بر اساس خروجی مدل‌های جهانی، ال‌نینوی امسال می‌تواند در حد یک «سوپر ال‌نینو» ظاهر شود؛ به‌گونه‌ای که ناهنجاری دمای آب در بخش استوایی اقیانوس آرام در برخی مدل‌ها بین ۳ تا ۳.۵ درجه سلسیوس برآورد شده است.

وی افزود: هم‌راستایی برخی شاخص‌های اقلیمی از جمله QBO و MJO و همچنین وضعیت خنثی شاخص IOD، احتمال بارش‌های مناسب پاییزی را برای کشور تقویت کرده است. بر این اساس، در ماه‌های مهر، آبان و آذر، بارش‌ها در بخش‌های وسیعی از کشور به‌ویژه در زاگرس و دامنه جنوبی البرز بین ۳۰ تا ۴۰ درصد بیش از نرمال پیش‌بینی می‌شود.

رضازاده با بیان اینکه بارش‌های پاییزه عمدتاً از نوع پیوسته و سیستمی هستند، تاکید کرد: این بارش‌ها برخلاف رگبارهای شدید بهاری، کمتر منجر به سیلاب‌های ناگهانی و مخرب می‌شوند، اما می‌توانند آب‌گرفتگی‌های گسترده و افزایش رواناب را به همراه داشته باشند.

وی در عین حال هشدار داد که بر اساس پیش‌بینی‌ها، از اواخر پاییز و به‌ویژه در بهمن‌ماه، احتمال وقوع وقفه بارشی و کاهش بارش به زیر حد نرمال وجود دارد.

افزایش دما، تهدید پنهان کشاورزی

مسعود گودرزی عضو هیات علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، دیگر سخنران این نشست، با تمرکز بر پیامدهای ال‌نینو برای کشاورزی و منابع طبیعی، گفت: مساله اصلی برای ایران فقط افزایش یا کاهش بارش نیست، بلکه آنومالی‌های دمایی و جابه‌جایی زمانی و مکانی بارش‌ها نیز اهمیت تعیین‌کننده دارد.

وی افزود: افزایش دمای کشور در دهه‌های اخیر باعث تشدید تبخیر و تعرق، افزایش مصرف آب در کشاورزی، کاهش تاب‌آوری روستاها و گسترش آفات شده است. از این رو، بخش کشاورزی باید خود را با شرایط جدید اقلیمی سازگار کند.

گودرزی با اشاره به لزوم بازنگری در تقویم زراعی و الگوی کشت کشور، تصریح کرد: الگوهای کشت دهه‌های گذشته دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیستند و باید به سمت محصولات کم‌آب‌بر، مقاوم‌تر و دارای ارزش افزوده بالاتر حرکت کرد. وی همچنین بر ضرورت اجرای پروژه ملی «به‌روزرسانی الگوی زمانی بارندگی در کشور» تاکید کرد.

خطر زمین‌لغزش و فرسایش خاک در مناطق کوهستانی

نوری نیز در این نشست با تاکید بر اینکه نباید ال‌نینو را به‌طور ساده‌انگارانه معادل پربارشی سراسری دانست، اظهار داشت: اثر این پدیده در مناطق مختلف کشور یکسان نیست و بیشترین تاثیر آن به احتمال زیاد در مناطق کوهستانی و بخش‌هایی از زاگرس مشاهده خواهد شد.

وی افزود: در کنار فرصت ایجادشده برای تغذیه آبخوان‌ها و تقویت ذخایر آبی، افزایش بارش‌ها می‌تواند مخاطراتی مانند زمین‌لغزش، فرسایش خاک، گسترش گالی‌ها و تشدید ناپایداری در دامنه‌ها را نیز به‌دنبال داشته باشد؛ به‌ویژه در مناطقی مانند کرمانشاه، البرز جنوبی، گلستان و بخش‌هایی از سیستان و بلوچستان.

نوری با اشاره به اینکه ال‌نینوی امسال در بستر تغییر اقلیم و افزایش دمای جهانی رخ می‌دهد، خاطرنشان کرد: همین مساله پیش‌بینی‌پذیری را دشوارتر و مدیریت پیامدها را پیچیده‌تر می‌کند. از این رو، کشور باید از رویکرد صرفاً واکنشی عبور کرده و به سمت مدیریت ریسک، تاب‌آوری و سازگاری بلندمدت حرکت کند.

تاکید بر مدیریت آب، اصلاح الگوی سدها و سامانه‌های هشدار سریع

در جمع‌بندی این نشست، کارشناسان بر استفاده از بارش‌های فرانرمال برای تغذیه آب‌های زیرزمینی، استقرار نظام حسابداری آب و کربن، مدیریت یکپارچه حوزه‌های آبخیز، لایروبی رودخانه‌ها، بازنگری در شیوه مدیریت مخازن سدها، توسعه سامانه‌های هشدار سریع و افزایش مشارکت جوامع محلی در برنامه‌های سازگاری با تغییر اقلیم تاکید کردند.

آنان بر این باورند که کشور باید هم‌زمان برای دو چالش بزرگ، یعنی خشکسالی‌های مزمن و بارش‌های حدی، برنامه‌ریزی کند و از ظرفیت علمی موجود برای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش آمادگی استفاده ببرد.