قیمت۲۰۰دلاری در راه است؟

کامیلا پالادینو* بهای نفت تا چه اندازه می‌تواند افزایش یابد؟ تنگه هرمز، گذرگاهی که معمولا حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کند، همچنان بسته است و دنیای مالی در تلاش است بفهمد این وضعیت برای قیمت انرژی چه معنایی دارد. با این حال، چنین برآوردهایی به‌شدت به این بستگی دارند که این تنگه چه مدت ممکن است بسته بماند و سرمایه‌گذاران تا چه اندازه دچار هراس شوند؛ موضوعی که کل ماجرا را به بازی پیچیده‌ای تبدیل می‌کند.

البته برای انجام چنین حدس و گمانی، ابتدا باید ابعاد مساله را اندازه گرفت. بدترین سناریو را تصور کنید؛ حالتی که در آن تنگه برای مدت طولانی بسته بماند. در چنین شرایطی حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت خام و فرآورده‌های نفتی از عرضه جهانی حذف می‌شود. با این حال حتی در آن صورت نیز بخشی از این مقدار می‌تواند از طریق خطوط لوله در منطقه تغییر مسیر داده و منتقل شود. در هر حال انتظار می‌رفت جهان در سال جاری بیش از میزان مصرف خود نفت تولید کند، و چند میلیون بشکه دیگر نیز می‌تواند از سوی تولیدکنندگان دیگر، از جمله نفت شیل آمریکا و مناطق نوظهوری مانند گویان، به بازار افزوده شود. با این همه، کاهش خالص ۱۲میلیون بشکه در روز حتی از افت تقاضایی که در دوران همه‌گیری رخ داد نیز بزرگ‌تر خواهد بود.

خوشبختانه چنین سناریویی بسیار بعید است. بعید به نظر می‌رسد که تنگه برای مدت طولانی بسته بماند؛ یا به این دلیل که درگیری‌ها پایان می‌یابد یا به این دلیل که نیروی دریایی ایالات متحده در نهایت کشتی‌ها را اسکورت خواهد کرد. افزون بر این، در سایه ابرهای تیره ژئوپلیتیک، جهان حدود ۸ میلیارد بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی ذخیره کرده است؛ رقمی که به گفته گلدمن ساکس برآورد می‌شود. دارندگان این ذخایر می‌توانند تا حدی از شدت ضربه بکاهند، اما نمی‌توان کاملا روی آنها حساب کرد که کل کمبود را جبران کنند.

از این رو، حتی اگر بدترین سناریو رخ ندهد، کمبودی در حدود ۲میلیون بشکه در روز، معادل حدود ۲ درصد از مصرف جهانی، دور از ذهن نیست. برای مثال، اسکورت نفتکش‌ها در تنگه ممکن است سرعت عبور آنها را کاهش دهد. همچنین در منطقه‌ای پرتنش و بی‌ثبات، تصور اختلال‌های جزئی یا تعطیلی‌های مقطعی در میدان‌های نفتی چندان دشوار نیست؛ مسائلی که می‌تواند باعث شود عرضه نفت برای مدتی پایین‌تر از سطحی باقی بماند که پیش‌تر به‌عنوان وضعیت عادی در نظر گرفته می‌شد.

در چنین حالتی قیمت نفت تا چه حد می‌تواند بالا برود؟ احتمالا بسیار بالا. تقاضا برای نفت نسبتا غیرکشش‌پذیر است، به این معنا که حتی وقتی قیمت آن افزایش می‌یابد، کاهش مصرف آن برای مردم دشوار است. با این حال اثر افزایش قیمت بر تقاضا از مکانی به مکان دیگر و از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت خواهد بود. شرکت‌های هواپیمایی معمولا افزایش هزینه را مستقیما به مسافران منتقل می‌کنند. در مقابل، رانندگان آمریکایی، که قیمت سوختشان تقریبا هم‌زمان با نفت بالا می‌رود، معمولا حساسیت بیشتری نشان می‌دهند.

برای درک بهتر، می‌توان به آخرین باری نگاه کرد که قیمت‌های بالای نفت با کاهش ۲درصدی مصرف همراه شد تا ببینیم بازار چگونه دوباره تعادل پیدا کرد. به گفته تحلیلگران موسسه استیفل، این اتفاق بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ رخ داد. البته این مقایسه کامل نیست. از یک سو، بحران مالی جهانی احتمالا باعث شکننده‌تر شدن تقاضا شده و به کاهش مصرف کمک کرده بود. از سوی دیگر، قیمت نفت در آن دوره به‌تدریج افزایش یافته بود و همین امر سازگاری جهان با قیمت‌های بالاتر را آسان‌تر کرده بود، ضمن آنکه اقتصاد جهانی در آن زمان رشد قوی‌تری داشت.

با این حال، بالاترین قیمت نفت در آن دوره به ۱۴۷دلار در هر بشکه رسید که معادل حدود ۲۲۲ دلار در قیمت‌های امروز است. البته برای رسیدن دوباره به چنین سطحی، باید مجموعه‌ای از اتفاقات نامطلوب رخ دهد. اما با چنین معیاری، حتی بدبینانه‌ترین برآوردهای فعلی نیز چندان بدبینانه به نظر نمی‌رسند.

* فایننشال تایمز