برنامه‌های آتی «فرابورس» اعلام شد

سخن مدیرعامل
فرابورس در روزهای دشواری شروع به فعالیت می‌‌‌کند که هم به دلیل رکود داخلی و هم به علت بحران بین‌‌المللی، بازار سرمایه کشور در وضعیت نامتعادلی است. به رغم این مشکلات، اقتصاد ایران از آن چنان ظرفیت‌‌های گسترده برخوردار است که پیش بینی روزهای رشد و شتاب برای فرابورس جمهوری اسلامی ‌‌‌ایران دور از انتظار نیست.

در این نهاد مالی نوپا، همه چیز از گام اول شروع می‌‌‌شود. مقررات لازم باید تهیه شود، قواعد معاملاتی بازار تعریف شود‌‌، محصولات طراحی و ارائه شوند‌‌، پذیرش‌‌ها صورت گیرد‌‌، داده‌‌های آماری طراحی شود‌‌، نظام گزارشگری تدوین و شروع به کار کند‌‌، نرم افزار‌‌ها و سخت افزارها خریداری شود، استخدام‌ها صورت گیرد، و از همه مهم‌تر فضای فعالیت برای سرمایه‌گذاری سود آور فراروی سرمایه‌گذاران قرار گیرد.
هر چند همه کارهای عمده ای که یاد شد‌‌، باید انجام شود‌‌، و این امری خطیر است‌‌، اما این که از اول باید شروع کرد‌‌، این فرصت را به مدیران فرابورس می‌‌‌دهد که همه چیز را با دقت آرایش دهند‌‌، و از آزمایش و خطا بپرهیزند‌‌، و مسوولیت خیر وشر آن را بپذیرند‌‌، و قبول این مسوولیت است که طبعاً مدیران فرابورس را به برداشتن گام‌‌های دشوار حتی اگر به معنای تاخیر در شروع به کار باشد و اجتناب از شتاب زدگی وا داشته است.
شکل‌گیری شرکت‌‌های سهامی‌‌ ‌جدید در همین روزهای دشوار اقتصاد و وجود انبوهی از شرکت‌‌های بزرگ سهامی‌‌‌عام که هنوز به بورس راه نیافته‌اند‌‌، بیانگر آن است که به طور بالقوه فرابورس می‌‌‌تواند بسیار بزرگ شود. خصوصی‌سازی و موجودی بزرگ سهام دولتی نیز فرصت دیگری است : هر جا که دولت (سازمان خصوصی سازی ) و یا سازمان بورس و اوراق بهادار تشخیص دهند که فرابورس بازاری مناسب تر برای انتقال مالکیت دولتی به بخش خصوصی است‌‌، این بازار نو پا می‌‌‌تواند در خدمت باشد ؛ خدمتی که برای سهامداران آن نیز به معنای کسب در آمد بیشتر است‌‌.
معاملات فرابورس محدود به سهام خواهد بود‌‌. اساسنامه و طرح کسب و کار شرکت معامله طیف متنوعی از محصولات مالی را مجاز داشته است‌‌. این تنوع محصولی به شرکت اجازه خواهد داد که سود آور باقی بماند‌‌، و مهم‌تر این که نیازهای گسترده‌تری از سرمایه‌‌گذاران را پاسخ دهد‌‌، و برای شرکت‌‌ها بستر مناسب تامین سرمایه فراهم آورد‌‌.
امید می‌‌‌رود که با همدلی سرمایه‌‌گذاران بالقوه در محصولات مالی فرابورس و نیز با همکاری همه ناشرانی که اوراق بهادار آن‌‌ها در این بازار عرضه خواهد شد‌‌، نهاد نوپایی در بازار سرمایه کشور متولد شود که در توسعه و اعتلای میهن نقش هرچند کوچکی را بر عهده گیرد‌‌.
مصطفی امید قائمی‌‌‌

ضرورت تشکیل فرابورس در ایران
الزامات قانونی
ضرورت ایجاد بازارهای خارج از بورس (فرابورس) در برنامه‌های سوم و چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و همچنین قانون جدید بازار اوراق بهادار مورد توجه قرار گرفته است. برای نمونه مواد ۹۴ و ۹۵ قانون برنامه سوم توسعه کشور به صراحت ایجاد شبکه رایانه‌ای بازار سرمایه و به‌کارگیری ابزارهای جدید مالی را متذکر شده‌اند.
نیاز به توسعه بخش مالی و بازار سرمایه
توسعه بازارهای مالی یکی از مهم‌ترین عوامل گسترش زمینه‌های پس‌انداز و سرمایه‌گذاری به شمار می‌آید و در این راستا نهادها و ابزارهای مالی به‌عنوان برقرارکننده ارتباط بین منابع و استفاده‌کنندگان پس‌اندازها، از عوامل مهم توسعه بازارهای مالی قلمداد می‌شوند. از این‌رو با توجه به نیاز توسعه بخش مالی و پاسخ به نیازهای سرمایه‌گذاران، همواره نوآوری در ابزارها و بازارهای مالی با استقبال مسوولان، نهادها و سرمایه‌گذاران روبه‌رو شده است.
امروزه تعداد زیادی از شرکت‌های فعال در اقتصاد ایران از توانایی رسیدن و برآورده نمودن الزامات پذیرشی بورس تهران بر نمی‌‌آیند. آمارها حاکی از وجود بیش از سیصد هزار شرکت ثبت شده در کشور است، در حالی که از این میزان، تعداد کمی از این شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار تهران پذیرش شده‌اند.
نقش بازار فرابورس در تسهیل مبادلات شرکت‌های سرمایه‌گذاری هم از مواردی است که کمتر کسی در اهمیت آن مناقشه می‌کند. این منافع می‌تواند در قالب امکان برآورد واقعی از دارایی‌های شرکتی هر یک از سهامداران، امکان فروش بخشی یا برخی از شرکت‌های زیرمجموعه به دیگران و کسب درآمد مولد مناسب‌تر از محل درآمدهای حاصله،‌ ایجاد فرصت‌های شناسایی سرمایه‌گذاری‌های مناسب در مجموعه شرکت‌های مورد معامله و بهینه‌سازی پرتفوی شرکت‌های سرمایه‌گذاری، کشف فرصت‌های سرمایه‌گذاری ناشناخته و کسب بازدهی بالاتر از بازدهی معمول بورس دسته‌بندی گردد که شاید به خودی خود توجیهی برای ایجاد این بازار باشد.
به طور کلی، پیشنهاد ایجاد و شکل‌گیری بازارهای خارج از بورس را می‌توان به دلایل زیر مطرح کرد:
* عدم امکان برآورده ساختن تمام نیازها و سلایق سرمایه‌گذاران
توسط بورس.
* کاهش مخاطره سرمایه‌گذاری در بازار اولیه.
* ارتقای بورس با استفاده از دستاوردهای حاصل از رقابت در بازار سرمایه.
* تسریع در روند ایجاد زیرساخت‌های لازم برای دستیابی به بازار الکترونیکی.
* گسترش بازارهای مالی و سرمایه‌ای.
در راستای اهداف توسعه‌ای کشور و با تمرکز بر بازار سرمایه به عنوان یکی از بخش‌هایی که از قابلیت و جذابیت‌های خاص در تجمیع پس‌اندازها و تشکیل سرمایه برخوردار است، با تسهیل شرایط پذیرش اوراق بهادار شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی و کاهش هزینه‌ای معاملات اوراق بهادار و تسریع انجام مبادلات اوراق بهادار با بهره‌گیری از شبکه‌های الکترونیک که از دستاوردهای مستقیم بازارهای خارج از بورس به شمار می‌آیند، ساماندهی معاملات غیررسمی اوراق بهادار، کاهش مخاطره سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی را شاهد خواهیم بود.
تمامی موارد بالا نشان از لزوم توسعه بازار سرمایه در کشور به ویژه با راه‌اندازی بازار فرابورس دارد. در راستای توسعه بخش مالی و با تمرکز بر بازار سرمایه، ایجاد و راه‌اندازی بازارهای خارج از بورس به عنوان یکی از راهکارهای پیش‌رو قابل طرح و بررسی است. این بازارها با جذب نقدینگی‌های سرگردان در کشور و هدایت آنها به شرکت‌ها و بنگاه‌هایی که از توانایی پذیرش در بورس‌های اوراق بهادار برخوردار نیستند، موجب افزایش بهره‌وری استفاده از سرمایه در کشور شده و بالندگی در فرآیند توسعه مالی و اقتصادی را به همراه خواهد داشت.
بسیاری از شرکت‌ها به دلیل ساده‌تر بودن الزامات پذیرش و افشای اطلاعات، مقررات و ضوابط معاملاتی آسان‌تر و بهره‌گیری از فن‌آوری پیشرفته و سیستم‌های معاملاتی الکترونیکی در بازارهای فرابورس، مایل به فعالیت در این بازارها هستند. همچنین پذیرش شرکت‌ها در دامنه وسیعی از فعالیت‌ها و نقدشوندگی قابل توجه اوراق بهادار، باعث جذب طیف وسیعی از سرمایه‌گذاران با سلایق متفاوت می‌باشد. بر این اساس شرکت فرابورس ایران خود را مکلف به ایفای ماموریت‌های زیر می‌داند:
* ارزش آفرینی برای همه ذی نفعان و کمک به شکوفایی اقتصاد ملی.
* راه‌اندازی بازار معاملات اوراق بهادار با درجات ریسک مختلف.
* فراهم کردن فرصت‌های سرمایه‌گذاری مطلوب.
* نظام‌مند کردن معاملات سهام شرکت‌های خارج از بورس.
ایجاد بستری قانونمند، کارآ و منصفانه برای معامله انواع اوراق بهادار، گسترش فرهنگ سرمایه‌گذاری و ایجاد فرصت‌های مطلوب برای سرمایه‌گذاری و سایر مشارکت‌کنندگان در بازار، به عنوان چشم‌انداز بلندمدت شرکت فرابورس ایران تعیین گردیده است.
موضوع فعالیت شرکت
۱ - تشکیل، سازماندهی و اداره بازار به منظور انجام معاملات اوراق بهادار پذیرفته شده توسط اشخاص ایرانی و غیرایرانی مطابق قانون و مقررات.
۲ - پذیرش اوراق بهادار از جمله اوراق بهادار ناشرین خارجی مطابق قانون و مقررات.
۳ - تعیین پذیرش برای گروه‌های مختلف از «مشارکت‌کنندگان»، پذیرش متقاضیان مشارکت، وضع و اجرای ضوابط حرفه‌ای و انضباطی برای «مشارکت‌کنندگان»، تعیین وظایف و مسوولیت‌های «مشارکت‌کنندگان» و نظارت بر فعالیت‌های آنها و تنظیم روابط بین آنها مطابق قانون و مقررات.
۴ - فراهم آوردن شرایط لازم برای دسترسی عادلانه «مشارکت کنندگان» به منظور انجام معاملات اوراق بهادار پذیرفته شده.
۵ - همکاری و هماهنگی با سایر نهادهای مالی که بخشی از وظایف مربوط به دادوستد اوراق بهادار یا انتشار و پردازش اطلاعات مرتبط با بازار اوراق بهادار را برعهده دارند، از جمله شرکت‌های سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه.
۶ - انجام تحقیقات، آموزش و فرهنگ‌سازی مرتبط با اوراق بهادار برای تسهیل، بهبود و گسترش دادوستد و سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار.
۷ - همکاری با بورس‌ها و بازارهای خارج از بورس در ایران و خارج از ایران به منظور تبادل اطلاعات و تجربیات، یکسان‌سازی مقررات و استانداردها و پذیرش همزمان اوراق بهادار مطابق قانون و مقررات.
۸ - نظارت بر حسن انجام معاملات اوراق بهادار پذیرفته شده.
۹ - تهیه، جمع‌آوری، پردازش و انتشار اطلاعات مربوط به سفارش‌ها و معاملات اوراق بهادار.
۱۰ - نظارت بر فعالیت ناشران اوراق بهادار پذیرفته شده مطابق قانون و مقررات.
۱۱ - اجرای سایر امور مرتبط با موضوع فعالیت شرکت، مطابق قانون و مقررات.
اهداف و استراتژی‌های شرکت فرابورس ایران
مهم‌ترین اهداف شرکت فرابورس ایران جهت دستیابی به چشم‌انداز و ماموریت‌های تعریف شده به شرح زیر است:
اهداف
ایجاد بازاری شفاف و منعطف به منظور پذیرش و معامله سهام شرکت‌هایی که قابلیت پذیرش در بورس اوراق بهادار را ندارند شامل شرکت‌های جوان و نوپا، شرکت‌های کوچک و متوسط و شرکت‌های زیان‌ده در صورت وجود آینده روشن.
بسترسازی برای معرفی و گسترش مبادلات نظام‌مند ابزارهای مالی متنوع در بازار اوراق بهادار.
معرفی فرابورس به عنوان بازار اوراق بهادار جدید به عموم و تلاش به منظور جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی؛ افزایش وزن دارایی‌های مالی در سبد دارایی‌ های خانوارهای ایرانی
کاهش هزینه و افزایش سرعت معاملات
استراتژی‌ها
جذب نیروی انسانی متخصص و با تجربه.
بهره‌گیری از سامانه پیشرفته معاملات به منظور انجام بهینه و سریع معاملات.
خودداری از گسترش فیزیکی فرابورس و تلاش به منظور گسترش توسعه بازار فرابورس به صورت الکترونیک از طریق ایجاد شبکه کارگزاری در سراسر کشور.
استفاده از توانایی‌های کلیه نهادهای مالی پیش‌بینی شده در قانون بازار
اوراق بهادار از جمله شرکت‌های تامین سرمایه.
ایجاد شرایط رقابتی با بورس اوراق بهادار تهران به منظور افزایش کیفیت خدمات.
تلاش در راستای صدور مجوز و انتشار اوراق بهادار جدید و متنوع که توسط شورای بورس قابل معامله اعلام شده‌اند.
نظام راهبری
شرکت فرابورس ایران در نظر دارد با طراحی و استقرار نظام راهبری کیفیت خدمات را به حد مطلوب برساند و در راستای منافع ذی‌نفعان گام بردارد. نظام راهبری شرکت فرابورس ایران شامل هیات مدیره منتخب سهامداران، کمیته‌های اجرایی هیات مدیره، مدیرعامل و مدیران ارشد شرکت می‌باشد. کمیته‌های اجرایی هیات مدیره شامل کمیته حسابرسی، کمیته مدیریت ریسک و کمیته جبران خدمات خواهد بود.
خلاصه‌ای از فعالیت‌های شرکت در دوره چهار ماهه
بسترسازی به منظور شکل‌گیری فرابورس
* استخدام نیروی انسانی و تجهیز منابع شرکت.
* اجاره دو طبقه از ساختمان حافظ.
* تشکیل کار گروه تدوین دستورالعمل پذیرش و عرضه اوراق بهادار و پیشنهاد آن به سازمان بورس و اوراق بهادار.
* بررسی وضعیت افشای اطلاعات ناشران فرابورس و انجام هماهنگی‌های لازم با سازمان بورس و اوراق بهادار.
* تشکیل کار گروه تدوین دستورالعمل اجرایی نحوه انجام معاملات در فرابورس و پیشنهاد آن به سازمان بورس و اوراق بهادار.
* پیشنهاد میزان و سقف کارمزدهای مورد درخواست شرکت فرابورس و کارگزاران عضو به سازمان بورس و اوراق بهادار.
* چاپ و توزیع ورقه‌های سهام از طریق شرکت سپرده‌گذاری مرکزی و تسویه وجوه.
* مذاکرات اولیه و حصول تفاهم پیرامون موضوع نحوه سپرده‌گذاری و تسویه و پایاپای معاملات با شرکت سپرده‌گذاری مرکزی و تسویه وجوه.
* مذاکرات اولیه در خصوص انعقاد قرارداد با شرکت مدیریت فناوری به منظور ایجاد شبکه معاملاتی و پشتیبانی سامانه معاملات فرابورس.
* پیگیری تصویب لایحه مالیاتی در دولت محترم و تصویب آن در مجلس شورای اسلامی.
* حضور فعال در نمایشگاه بورس، بانک و خصوصی‌سازی و معرفی خدمات و ظرفیت‌های فرابورس به فعالان بازار سرمایه.
* طراحی و ایجاد سایت رسمی شرکت فرابورس.
* طراحی فرم‌های موردنیاز در فرآیند پذیرش اوراق بهادار.
* برگزاری مسابقات انتخاب آرم و نهایی نمودن و ثبت آرم تجاری شرکت.
یادآوری می‌شود، «دستورالعمل پذیرش و عرضه اوراق بهادار در فرابورس ایران» در ۲۵/۰۱/۱۳۸۸ به تصویب هیات مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار رسیده و ابلاغ گردیده است و دستورالعمل اجرایی نحوه انجام معاملات هم‌اکنون در کمیته تدوین مقررات با حضور نمایندگان شرکت فرابورس در حال بررسی و در مراحل نهایی جهت ارسال به هیات‌مدیره
سازمان می‌باشد.
اقدامات عملیاتی شرکت فرابورس
با توجه به وضعیت بورس اوراق بهادار در سال‌های اخیر و خودداری طیف وسیعی از اقشار جامعه نسبت به سرمایه‌گذاری در سهام شرکت‌‌ها، فرابورس به طور جدی پیگیر پذیرش سایر انواع اوراق بهادار می‌باشد که این اقدام به موازات پیگیری پذیرش و عرضه سهام شرکت‌های خارج از بورس دنبال می‌گردد، لذا اقدامات عملیاتی و بازاریابی فرابورس به شرح زیر قابل بیان می‌‌باشد:
پذیرش سهام شرکت‌ها
* مذاکره با سهامداران عمده دولتی و شبه‌دولتی یا خصوصی به منظور معرفی فرابورس به عنوان بازار اوراق بهادار جدید و متفاوت.
* مذاکره و تشکیل کارگروه به منظور امکان‌سنجی پذیرش و عرضه سهام شرکت‌های تعاونی در فرابورس.
اوراق مشارکت
* پیگیری انجام معاملات و پذیره‌نویسی چند فقره اوراق مشارکت شرکتی در فرابورس.
* برگزاری جلسات مشترک و تفاهم اولیه با شرکت ملی پخش و پالایش به منظور تامین مالی پروژه‌های این شرکت از طریق فروش اوراق مشارکت قابل تعویض با سهام در فرابورس یا استفاده از سایر روش‌های تامین مالی.
سایر اوراق بهادار
* زمینه‌سازی به منظور پذیرش و ایجاد بازار دست دوم گواهی سپرده بانکی در فرابورس.
* مذاکره با بانک مسکن و توافق اولیه به منظور پذیرش و عرضه امتیاز حق تقدم استفاده از تسهیلات مسکن در فرابورس.
* مذاکره با سازمان بورس و اوراق بهادار به منظور پذیرش صندوق‌های سرمایه‌گذاری در فرابورس.
* مذاکره با بانک‌ها و موسسات تامین سرمایه در خصوص انجام معاملات گواهی سپرده در فرابورس.
برنامه‌های شرکت فرابورس در سال ۱۳۸۸
* تهیه ساختمان اداری مناسب با توجه به نوع فعالیت و نیازمندی‌های شرکت فرابورس.
* تکمیل کادر کارشناسی شرکت.
* پیگیری راه‌اندازی بازارهای فرابورس بر اساس دستورالعمل پذیرش فرابورس.
* ایجاد بازار عرضه اوراق بهادار در فرابورس علی‌الخصوص بازار عرضه سهام شرکت‌های سهامی خاص یا خارج از بورس مشمول واگذاری سازمان خصوصی‌سازی.
* تعامل نزدیک با نهادهای مالی نظیر موسسات تامین سرمایه در راه‌اندازی بازارهای فرابورس علی‌الخصوص بازار دوم.
* ادامه رایزنی با سازمان‌های دولتی، شرکت‌های مادر تخصصی، بانک‌ها و اشخاص حقوقی فعال در بخش‌خصوصی برای عرضه سهام و سایر اوراق بهادار در فرابورس.