مهارتهایی مانند تحلیل، خلاقیت و شناخت انسان دوباره اهمیت مییابند؛
علوم انسانی؛ برنده پنهان انقلاب هوش مصنوعی
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-محمد امین مکرمی: کاهش توجه به رشتههایی مانند ادبیات، تاریخ، زبانها و فلسفه در سالهای اخیر، نگرانیهایی را درباره آینده علوم انسانی ایجاد کرده است. در شرایطی که هوش مصنوعی با سرعتی چشمگیر در حال توسعه است و توانایی آن برای حل مسائل پیچیده و مبتنی بر داده افزایش مییابد، برخی کارشناسان معتقدند مهارتهایی که علوم انسانی پرورش میدهند، از جمله تفکر انتقادی، خلاقیت و درک رفتار انسان، در آینده اهمیت بیشتری خواهند یافت.
رشد سریع فناوریهای هوشمند، بسیاری از نظامهای آموزشی و بازار کار را به سمت رشتههای فنی و مهارتهای دیجیتال سوق داده است. با این حال، این تغییر مسیر نگرانیهایی را درباره تضعیف توانایی جوامع برای تحلیل تحولات پیچیده انسانی، اجتماعی و سیاسی ایجاد کرده است. در جهانی که ماشینها میتوانند حجم عظیمی از اطلاعات را پردازش کنند، توانایی پرسیدن سوالهای درست و درک زمینههای تاریخی و فرهنگی ممکن است به یک مزیت مهم تبدیل شود.
به نوشته فایننشال تایمز، با افزایش توانایی هوش مصنوعی در حل مسائل مشخص و دادهمحور، کارفرمایان ممکن است ارزش بیشتری برای مهارتهایی قائل شوند که به طور سنتی در علوم انسانی آموزش داده میشوند؛ مهارتهایی مانند تفکر انتقادی، خلاقیت و توانایی تحلیل مسائل از زوایای مختلف. دنیلا آمودی، از بنیانگذاران شرکت آنتروپیک، نیز تاکید کرده است که مطالعه علوم انسانی در عصر هوش مصنوعی اهمیت بیشتری خواهد یافت، زیرا شناخت انسان، تاریخ و عوامل شکلدهنده رفتار بشر حوزههایی هستند که همچنان به درک انسانی نیاز دارند.
فراتر از بازار کار
اهمیت علوم انسانی تنها به نیازهای بازار کار محدود نمیشود. کاهش سرمایهگذاری در این رشتهها میتواند توانایی جوامع برای فهم تغییرات بزرگ و تصمیمگیری بهتر را کاهش دهد. پژوهشهای آکادمی بریتانیا نشان میدهد در برخی مناطق، دسترسی دانشجویان به دورههای علوم انسانی کاهش یافته و برخی رشتهها دیگر در فاصلهای مناسب از محل زندگی دانشجویان ارائه نمیشوند. این مسئله بهویژه برای دانشجویانی که توانایی مالی جابهجایی برای تحصیل در شهرهای دیگر را ندارند، اهمیت بیشتری دارد.
در همین حال، کاهش بودجه دانشگاهها بر فعالیتهای پژوهشی علوم انسانی نیز تاثیر گذاشته است. این حوزه که در بسیاری از کشورها از جایگاه علمی بالایی برخوردار است، نقشی فراتر از آموزش دانشگاهی دارد. تاریخدانان به سیاستگذاران کمک میکنند ریشههای تصمیمهای گذشته را بهتر درک کنند، فیلسوفان درباره پیامدهای اخلاقی استفاده از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی تحقیق میکنند و پژوهشگران علوم انسانی حتی در صنایع خلاق مانند بازیهای ویدئویی برای بازسازی دقیقتر فرهنگها و دورههای تاریخی نقش دارند.
چالش دانشگاهها
کاهش حمایت از علوم انسانی را نمیتوان صرفا نتیجه عملکرد بازار دانست. مشکلات مالی دانشگاهها در بسیاری از کشورها به عواملی مانند کاهش تعداد دانشجویان بینالمللی پردرآمد و کاهش ارزش واقعی شهریهها بر اثر تورم مرتبط است. در نتیجه، برخی از رشتههای علوم انسانی حتی در دانشگاههای معتبر نیز با کاهش ظرفیت یا تعطیلی مواجه شدهاند.
بر اساس دادههای منتشرشده، تعداد پژوهشگران جوان علوم انسانی در بریتانیا طی یک دهه گذشته حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است؛ روندی که میتواند در بلندمدت به کاهش توان علمی این کشور در حوزههایی مانند تاریخ، فرهنگ و فلسفه منجر شود.
اهمیت علوم انسانی در شرایطی که جهان با تغییرات گسترده ژئوپلیتیک، اقلیمی و فناورانه روبهرو است، بیش از گذشته احساس میشود. درک رقابت قدرتهای بزرگ، تغییر نظم جهانی و تحولات اجتماعی بدون شناخت تاریخ، فرهنگ، زبان و باورهای انسانی دشوار خواهد بود.
هوش مصنوعی میتواند پاسخ بسیاری از پرسشهای فنی را پیدا کند، اما همچنان این انسانها هستند که باید پرسشهای اصلی را مطرح کنند: فناوری باید در چه مسیری حرکت کند؟ پیامدهای تصمیمهای امروز برای نسلهای آینده چیست؟ و چگونه میتوان میان پیشرفت اقتصادی و ارزشهای انسانی تعادل ایجاد کرد؟
علوم انسانی دقیقا به دنبال پاسخ به همین پرسشهاست. شاید در دورهای که ماشینها بیش از هر زمان دیگری هوشمند میشوند، توانایی فهم انسان و جهان پیرامون او به یکی از ارزشمندترین مهارتهای آینده تبدیل شود.
