چرا دلار امریکا با وجود تضعیف های دوره ای، همچنان مسلط است؟
ارز بی رقیب
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ دلار معمولاً در دورههای بحرانهای اقتصادی یا تنشهای ژئوپولیتیک تقویت میشود، اما در سال ۲۰۲۶ بخش زیادی از عدمقطعیت و آشفتگی سیاسی از داخل ایالات متحده سرچشمه گرفته و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز از سقوط ارزش دلار که در پی این وضعیت رخ داده، استقبال کرده است.
دلار طی یک سال گذشته در برابر سبدی از ارزهای جهانی در مجموع ۹ درصد کاهش یافته و در ماه ژانویه سال جاری به پایینترین سطح خود از مارس ۲۰۲۲ رسیده است. به نظر نمیرسد که فشارهای نزولی از بین بروند. «صالحه محسن» در گزارشی برای بلومبرگ نوشت، دلار ضعیف در کل اقتصاد ایالات متحده و جهان طنینانداز میشود.
در ایالات متحده، قیمت کالاهای وارداتی افزایش مییابد و خرید این محصولات را برای تولیدکنندگان و مصرفکنندگان آمریکایی گرانتر میکند، در حالی که صادرات آمریکا برای مشتریان خارج از کشور جذابتر میشود. در اینجا بد نیست چند نکته یادآوری شود.
چرا دلار در حال تضعیف است؟
عوامل متعددی وجود دارند که ارزش پول آمریکا را پایین میآورند. اما تحلیلگران میگویند سیاست خارجی غیرقابل پیشبینی دولت ترامپ، از جمله تهدیدهای مکرر و گاه و بیگاه ترامپ برای تصرف گرینلند و برکناری اجباری رئیس جمهور ونزوئلا، نقش عادی دلار به عنوان یک پناهگاه امن در مواقع عدم قطعیت را تضعیف میکند. حملات مکرر ترامپ به استقلال فدرال رزرو نیز بر ارزش پول آمریکا فشار آورده است؛ همانطور که احتمال کاهش بیشتر نرخ بهره توسط بانک مرکزی نیز وجود دارد.
نرخ بهره پایینتر، دلار را پایین میکشد زیرا سرمایهگذاران به دنبال نرخهای پسانداز بالاتر در جای دیگری هستند.
دولت ترامپ و بسیاری از تحلیلگران هر کدام استدلال کردهاند که دلار بیش از حد ارزشگذاری شده است و ضعف اخیر و چشمانداز کاهش مداوم ارزش آن، بحرانی است که جهان باید برای آن آماده میشد.
ترامپ در نخستین دوره حضورش در کاخ سفید بارها گفته بود که در طول دهههای گذشته و در بستر نظام جهانیشدن، سایر کشورها بهگونهای عمل کردهاند که ارزش دلار بهطور مصنوعی تقویت شود. اتهامات مربوط به دستکاری ارز حداقل در دو دهه گذشته شایع بوده است. چین و سایر کشورهای آسیایی اغلب به دلیل پایین آوردن مصنوعی ارزش پول خود مورد انتقاد قرار گرفتهاند و مقامات اروپایی به طور شگفتآوری صریحاً اعتراف کردهاند که نمیخواهند یورو از سطوح خاصی فراتر رود.
«هاوارد لوتنیک»، وزیر بازرگانی ایالات متحده، در 10 فوریه گفت که ارزش فعلی دلار ممکن است به جایی که به طور طبیعی باید باشد، نزدیکتر باشد.
دلار چه نقشی در اقتصاد جهانی ایفا میکند؟ دلار نزدیکترین مصداق یک ارز جهانی است. دلار سنگ بنای امور مالی بینالمللی و روش پرداخت انتخابی برای معاملات بینالمللی، بیشتر از هر ارز دیگری است. ایالات متحده همچنین از دلار به عنوان یک ابزار در سیاست خارجی استفاده میکند. به عنوان مثال با محدود کردن قابل توجه توانایی روسیه در تجارت دلار پس از حمله تمام عیار این کشور به اوکراین در سال 2022.
اعتماد به دلار آمریکا چگونه تکامل یافت؟
به گفته تحلیلگران، نگرانیهایی که ارزش دلار را تضعیف میکنند، مستقیماً به نحوه حکمرانی دولت ترامپ بازمیگردند. یک ارز غالب به یک دموکراسی قوی نیاز دارد که عناصر آن شامل حاکمیت قانون، یک بانک مرکزی مستقل، انتخابات آزاد و عادلانه و آزادی مطبوعات است.
دولت دوم ترامپ این اصول را آزموده است. ترامپ بارها در مورد تمایل به اخراج جروم پاول، رئیس فدرال رزرو، صحبت کرده است و وزارت دادگستری تحقیقاتی را در مورد بازسازی مقر فدرال رزرو آغاز کرده است؛ اقدامی که به گفته گروهی از قانونگذاران دموکرات و جمهوریخواه انگیزه سیاسی دارد. ترامپ همچنین فدرال رزرو را تحت فشار قرار داده تا نرخ بهره را کاهش دهد و روشن کرده که انتظار دارد «کوین وارش»، کاندیدای ترامپ برای جایگزینی حروم پاول، این سیاست را اجرا کند و این باور گسترده را که بانک مرکزی باید بدون نفوذ سیاسی فعالیت کند، به چالش بکشد. تحلیلگران میگویند همه این اقدامات اعتماد به پول آمریکا را از بین برده است. یکی دیگر از منابع فشار بر دلار، انبوه بدهیهای آمریکا است. بدهی عمومی ایالات متحده به بیش از ۳۸ تریلیون دلار افزایش یافته است؛ نسبت آن به تولید ناخالص داخلی اکنون از ۱۰۰ درصد فراتر رفته است که بالاترین سطح از حدود پایان جنگ جهانی دوم است. افزایش استقراض فدرال با کاهش اعتماد سرمایهگذاران به توانایی ایالات متحده در انجام تعهدات بدهی خود، به دلار آسیب میرساند.
آیا ایالات متحده هنوز دلار قوی میخواهد؟
دولت ترامپ سیگنالهای متناقضی ارسال کرده است. ترامپ اغلب میگوید که میخواهد دلار در برابر سایر ارزهای اصلی ضعیف شود و آن را راهی برای افزایش تقاضا برای کالاهای آمریکایی میداند. اما او همچنین میگوید که میخواهد دلار جایگاه خود را به عنوان لنگر امور مالی جهانی حفظ کند. به نظر میرسد که رئیس جمهور در برهه هایی کاملاً از دلار ضعیفتر استقبال میکند. در 27 ژانویه 2026، ترامپ در پاسخ به این پرسش که آیا نگران کاهش اخیر ارزش دلار است، به خبرنگاران گفت: «نه، فکر میکنم عالی است». اظهارات او تقریباً این دیدگاه را تقویت کرد که این ارز به سمت کاهش بیشتر پیش میرود. اما اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، یک روز بعد نظر متفاوتی داشت و تکرار کرد که ایالات متحده سیاست دیرینه «دلار قوی» خود را حفظ میکند.
آیا میتوان دلار را کنار گذاشت؟
برای اینکه این دارایی ذخیره به طور کامل به یک ارز متفاوت تغییر کند، به یک تغییر عظیم در امور مالی جهانی، رشد اقتصادی و ژئوپلیتیک نیاز است. با توجه به اینکه دلار عمیقاً در اقتصاد جهان ریشه دوانده است، هرگونه تغییری کُند خواهد بود.
این ارز تا حدودی به این دلیل غالب است که اقتصاد ایالات متحده اقتصادی بس بزرگ است؛ بزرگ تر از چین به عنوان اقتصاد دوم دنیا؛ آلمان اقتصاد سوم دنیا و ژاپن اقتصاد چهارم دنیا. سرمایهگذاران خارجی تا ژوئن ۲۰۲۴، ۳۱ تریلیون دلار سهام و اوراق قرضه ایالات متحده را در اختیار داشتند که برای رهایی از این وضعیت، زمان لازم است.
هر تلاشی برای کنار زدن دلار، نیازمند ارزی است که دارای بازار بدهی عمیق و با نقدشوندگی بالا باشد؛ چیزی که هیچ کشور دیگری نمیتواند ارائه کند. فقدان یک بازار بدهی یکپارچه در منطقه یورو که بتواند با دلار رقابت کند، مورد تأسف کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، و کریستالینا جورجیوا، رئیس صندوق بینالمللی پول، قرار گرفته است. احتمال منطقیتر این است که جهان وارد دورانی با چندین ارز قدرتمند شود؛ دورهای که در آن دلار همچنان ارز غالب خواهد بود، اما شاید نه به اندازهای که امروز چنین قدرتی دارد.
برندگان و بازندگان دلار ضعیفتر چه کسانی هستند؟
اگر دلار در برابر سایر ارزهای عمده بهطور پایدار تضعیف شود، احتمالاً این امر برای صادرکنندگان و تولیدکنندگان آمریکایی یک مزیت محسوب خواهد شد. یعنی خریداران خارجی کالاهای تولیدشده در آمریکا، قدرت خرید بیشتری خواهند داشت، زیرا ارزش ارزهایشان در برابر دلار افزایش یافته است. با این حال، تولید صنعتی اکنون سهم بسیار کمتری از اقتصاد آمریکا نسبت به دهههای گذشته دارد. بنابراین هرگونه رونق در این بخش ممکن است بهاندازهای که برخی تصور میکنند چشمگیر نباشد.
در دهه ۱۹۵۰، بیش از ۳۰ درصد از کارگران آمریکایی در بخش تولید فعالیت داشتند، اما این رقم امروز به کمتر از ۸ درصد کاهش یافته است، حتی با وجود وعدههای ترامپ برای بازصنعتیسازی کشور. سهم کارگران تولیدی از نیروی کار ایالات متحده در حال کاهش است سهم کارگران تولیدی دلار ضعیفتر میتواند چشمانداز رشد اقتصادی آمریکا را پیچیدهتر کند، زیرا معمولاً موجب افزایش تورم میشود؛ چون مصرفکنندگان آمریکایی ناچارند برای کالاهای خارجی بهای بیشتری بپردازند. اگر این روند کاهش ارزش ادامه پیدا کند، احتمالاً نرخهای بهره نیز بالا خواهد رفت، که در نتیجه باعث فشار بر مصرفکنندگان میشود، چون هزینه وامهای مسکن، وامهای خودرو و بدهیهای کارتهای اعتباری افزایش مییابد.
آیا این اتفاق قبلاً افتاده است؟
همیشه صحبت از پایان سلطه دلار در مقاطعی مطرح شده است. در دهه ۱۹۹۰، «ین» ژاپن به عنوان یک رقیب بالقوه مورد توجه قرار گرفت. در اوایل دهه ۲۰۰۰، یورو نیز پیش از آنکه بحران اعتباری قاره اروپا جایگاه این ارز را تضعیف کند، به نظر میرسید که یک مدعی محتمل باشد. رویدادهایی در آمریکا، از جمله خروج از استاندارد طلا در سال ۱۹۷۱ و بحران مالی ۲۰۰۸، نیز سلطه دلار را تهدید کردند. با این حال، دلار در هر بار توانست دوام بیاورد، که عمدتاً به دلیل قدرت اقتصادی آمریکا و فقدان یک رقیب آشکار در صحنه بود.
