تزلزل سیاستگذاری آمریکا جایگاه جهانی دلار را تهدید میکند؛
اسکناس سبز در سراشیبی اعتماد
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-محمدامین مکرمی؛ از ابتدای سال ۲۰۲۵، ارزش دلار حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است. این افت، بیش از آنکه صرفا به متغیرهای کوتاهمدت بازار مربوط باشد، بازتاب نگرانیهای عمیقتر درباره آینده سیاست پولی آمریکا و استقلال فدرالرزرو است.
معرفی کوین وارش بهعنوان گزینه پیشنهادی دونالد ترامپ برای ریاست فدرالرزرو، اگرچه در مقاطعی به توقف افت دلار کمک کرده، اما نتوانسته دغدغههای سرمایهگذاران خارجی نسبت به پیشبینیپذیری سیاستگذاری اقتصادی آمریکا را برطرف کند. بازارها این پیام را دریافت کردهاند که تصمیمگیری اقتصادی در آمریکا بهطور فزایندهای رنگوبوی سیاسی به خود گرفته است؛ عاملی که اعتماد بلندمدت را تضعیف میکند.
در نگاه نخست، کاهش سهم دلار در ذخایر ارزی بانکهای مرکزی جهان بهعنوان نشانهای از افول نقش جهانی آن مطرح میشود. سهم دلار در این ذخایر از حدود ۷۲ درصد در سال ۱۹۹۹ به نزدیک ۵۷ درصد کاهش یافته است.
با این حال، این شاخص بهتنهایی تصویر کاملی ارائه نمیدهد، زیرا ذخایر ارزی امروز سهم کمتری از کل تقاضای جهانی دلار را تشکیل میدهند. آنچه اهمیت بیشتری یافته، ساختار سرمایهگذاری خارجی در داراییهای آمریکاست؛ ساختاری که بهطور معناداری به سمت داراییهای پرریسک، بهویژه سهام، متمایل شده است.
به روایت اکونومیست، در کمتر از دو دهه، سهم سهام از کل داراییهای آمریکایی در مالکیت سرمایهگذاران خارجی از حدود ۲۱ درصد پس از بحران مالی ۲۰۰۸ به رکورد ۵۸ درصد رسیده است. این تحول نشان میدهد جذابیت آمریکا برای سرمایهگذاران خارجی بیش از گذشته بر بازدهی بازار سهام استوار شده، نه بر نقش سنتی دلار و اوراق خزانه بهعنوان «پناهگاه امن». چنین الگویی، دلار را در برابر دورههای افت عملکرد اقتصاد آمریکا آسیبپذیرتر میکند.
این آسیبپذیری در سال گذشته آشکارتر شد. تحت تأثیر سیاستهای تجاری ترامپ و نگرانی از شکلگیری حباب در بخش فناوری و هوش مصنوعی، بازده بازار سهام آمریکا از همتایان جهانی خود عقب افتاد.
همزمان، رفتاری که دههها در بازارهای مالی تثبیت شده بود – هجوم سرمایهها به اوراق خزانه آمریکا در دورههای بحران – نیز دچار اختلال شد. در چند مقطع تنشزا، بازده اوراق بلندمدت خزانه افزایش یافت؛ نشانهای روشن از آنکه وقتی منبع بیثباتی از درون سیاستگذاری آمریکا نشأت میگیرد، نقش پناهگاه امن تضعیف میشود.
در واکنش به این شرایط، بسیاری از سرمایهگذاران نهادی هنوز داراییهای آمریکایی خود را حفظ کردهاند، اما بهطور فزایندهای در حال پوشش ریسک ارزی هستند. این فرآیند، که مستلزم فروش دلار است، بهصورت مکانیکی فشار کاهشی بر ارزش آن وارد میکند. تداوم این روند میتواند زمینهساز مرحله بعدی شود: کاهش وزن داراییهای آمریکایی در پرتفویهای جهانی و انتقال تدریجی سرمایه به اروپا و آسیا.
تجربه تاریخی نیز هشداردهنده است. بین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۸، همزمان با عملکرد ضعیفتر بازار سهام آمریکا، دلار حدود ۴۰ درصد تضعیف شد. این بار اما یک تفاوت اساسی وجود دارد: بانکهای مرکزی جهان دیگر تمایل سابق به انباشت گسترده ذخایر دلاری ندارند. از این رو، اگر چرخهای مشابه شکل بگیرد، دامنه تضعیف دلار میتواند حتی عمیقتر باشد.
اگرچه دلار هنوز جایگزین جدی ندارد، اما اتکای فزاینده آن به برتری بازارهای مالی آمریکا، بنیانی ناپایدار برای حفظ اعتماد جهانی است. تداوم نااطمینانی سیاسی، چالشهای سیاستگذاری و تضعیف نقش پناهگاهی داراییهای آمریکایی نشان میدهد موقعیت ممتاز دلار بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازسازی اعتماد است؛ اعتمادی که دیگر نمیتوان آن را بدیهی و تضمینشده دانست.
