۹توصیه سیاستی برای ثبات رشد گردشگری ایران

محمودآزادی
کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری

بعد از سال ۱۳۹۲ و روی کار آمدن دولت روحانی، گردشگری ورودی به ایران رو به افزایش بوده است. با این‌همه و به‌رغم ظرفیت بالقوه جاذبه‌های متنوع گردشگری، همچنان وجود مشکلات زیر‌ساختی و مسائل فرهنگی بزرگ‌ترین موانع برای رشد و پیشرفت گردشگری در ایران به شمار می‌روند. در همین حال آمارهای سازمان جهانی گردشگری حاکی از آن است که در سال ۲۰۱۵ میلادی تعداد گردشگران بین‌المللی با رشد ۶/ ۴ درصدی به ۱۱۸۶ میلیون نفر افزایش یافته و حدود ۵۳میلیون نفر نسبت به سال ۲۰۱۴ افزایش داشته است. این سازمان کشورهای جهان را از لحاظ موقعیت جغرافیایی به ۵ منطقه اصلی اروپا، آسیا و اقیانوسیه، آمریکا، آفریقا و خاورمیانه تقسیم‌بندی کرده است. در سال ۲۰۱۶ از تعداد ۱۱۸۶ میلیون گردشگر ۵۱ درصد معادل ۶۰۸میلیون نفر از کشورهای منطقه اروپا، ۲۴ درصد معادل ۲۷۹میلیون نفر از کشورهای منطقه آسیا و اقیانوسیه، ۱۶ درصد معادل ۱۹۳میلیون نفر از کشورهای منطقه آمریکا، حدود ۵/ ۴ درصد معادل ۵۳ میلیون نفر از کشورهای منطقه آفریقا و حدود ۵/ ۴ درصد معادل ۵۳ میلیون از منطقه خاورمیانه بازدید کرده‌اند. براساس تقسیم بندی سازمان جهانی گردشگری، کشورمان به همراه ۸ کشور افغانستان، بنگلادش، بوتان، هند، مالدیو، نپال، پاکستان و سریلانکا در منطقه جنوب آسیا (به عنوان یک زیر منطقه) قرار دارد.

طبق اطلاعات موجود در این سال، منطقه جنوب آسیا میزبان بیش از ۱۷میلیون نفر گردشگر بین‌المللی بوده که از این تعداد، بین ۵۲۳۷ هزار نفر از ایران بازدید کرده‌اند. این رقم حدود ۴۴/ ۰ درصد از کل گردشگران جهان و ۲/ ۳۳ درصد از گردشگران ورودی منطقه جنوب آسیا را شامل می‌شود و به این ترتیب می‌توان گفت ایران از حیث جذب گردشگر خارجی در رتبه دوم منطقه جنوب آسیا قرار داد. از این تعداد علاوه‌بر ۵۲۳۷ هزار نفری که از ایران دیدن داشته‌اند، ۸۰۲۷ هزار نفر از کشور هند، ۱۵۵ هزار نفر از بوتان، ۱۲۳۴هزار نفر از مالدیو، ۵۵۵ هزار نفر از نپال و ۱۷۹۸ هزار نفر از کشور سریلانکا بازدید کرده‌اند و برای افغانستان، پاکستان و بنگلادش آماری اعلام نشده است. علاوه‌بر این، درآمد گردشگری در سال ۲۰۱۵ در منطقه جنوب آسیا بیش از ۵/ ۶ درصد از کل درآمد گردشگری بین‌المللی بوده است که از این مقدار کشور هند با ۲۱میلیارد و ۱۳میلیون دلار ۵ درصد، مالدیو با ۲۵۶۷میلیون دلار ۶/ ۰درصد، نپال با ۴۸۱ میلیون دلار ۱/ ۰ درصد، پاکستان با ۳۱۵میلیون دلار ۱/ ۰درصد، سریلانکا با ۲۹۳۱میلیون دلار ۷/ ۰ درصد، بنگلادش ۱۴۸میلیون دلار کمتر از ۱/ ۰ درصد و بوتان ۷۱ میلیون دلار درآمد داشته‌اند. اما در این بین، به درآمد کشورهای افغانستان و ایران و در سال ۲۰۱۵ در گزارش سازمان جهانی گردشگری اشاره‌ای نشده است.

رمز تداوم رشد گردشگری

آمارها نشان می‌دهد آهنگ رشد اقتصاد گردشگری کشورمان در شرایط فعلی و در میان کشورهای همجوار خاورمیانه در وضعیت خوبی قرار دارد. برای استفاده بهتر از شرایط موجود و افزایش توان رقابتی ایران، می‌توان با ایجاد شبکه‌ها و زنجیره‌های گردشگری از طریق ایجاد تعامل بیشتر بین متولیان محلی، سرمایه‌گذاران، صاحبان منابع مالی و دفاتر آژانس‌های فعال در زمینه گردشگری و به وسیله اتخاذ سیاست‌های حمایتی مالی و به‌کارگیری ابزارهای تشویقی، زمینه مشارکت اجزای زنجیره مالی گردشگری را فراهم کرد. در این میان، نوسازی ساختار مراکز اقامتی و پذیرایی همچون هتل‌ها؛ ارتقای سطح ایمنی گردشگری در جامعه و عوامل محیطی؛ بهبود وضعیت جاذبه‌های موجود و ایجاد جاذبه‌های گردشگری جدید؛ توسعه مهارت‌های بازاریابی و تبلیغات از طریق آموزش فعالان بخش گردشگری؛ حمایت از سرمایه‌گذاری‌هایی که به‌طور غیرمستقیم از توسعه صنعت گردشگری حمایت می‌کنند؛ نوسازی و بهبود وضعیت موزه‌ها و مراکز گردشگری‌؛ تجهیز و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل کشور؛ تامین نیروی ماهر در زمینه خدمات گردشگری و تاسیسات فنی مرتبط و ایجاد شرایط مناسب و مساعد برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی که بازار خاورمیانه‌ای آنها در سال‌های اخیر به‌شدت لطمه دیده ازجمله اقدامات مهمی است که می‌تواند تاثیر بسزایی در ایجاد ثبات در رشد فعالیت‌های گردشگری داشته باشد.