افت تولید و فروش برق نتوانست مانع رشد درآمد نیروگاههای بورسی شود
مسیر متفاوت تولید و درآمد در نیروگاهی ها
تولید در آستانه تابستان عقب نشست
بررسی روند تولید نیروگاههای بورسی نشان میدهد این صنعت طی ۱۵ سال گذشته به طور متوسط سالانه ۷۴میلیون و ۶۹۴ هزار مگاوات ساعت برق تولید کرده و میانگین رشد سالانه تولید آن به ۱۶ درصد رسیده است. این روند نشان میدهد ظرفیت تولید برق در سالهای گذشته همگام با توسعه نیروگاههای جدید افزایش یافته و سهم نیروگاههای بورسی در تامین برق کشور نیز به تدریج بیشتر شده است. در سال ۱۴۰۴ مجموع تولید برق نیروگاههای بورسی به ۱۰۳میلیون و ۸۶۱ هزار مگاوات ساعت رسید که نسبت به سال قبل ۳ درصد افزایش داشت و حدود ۳۹ درصد بالاتر از میانگین بلندمدت صنعت بود. این موضوع نشان میدهد صنعت تا پایان سال گذشته همچنان در مسیر رشد قرار داشت و توانست سطح تولید خود را در محدودهای بالاتر از متوسط تاریخی حفظ کند. با این حال، آغاز سال ۱۴۰۵ با کاهش محدود تولید همراه شد. مجموع تولید صنعت در سهماهه نخست سال به ۲۵میلیون و ۶۲۸ هزار مگاوات ساعت رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳ درصد افت داشت. تولید در فروردین و خرداد کاهش یافت، اما در اردیبهشت با رشد ۱۱ درصدی به ۹میلیون و ۵۷۹ هزار مگاوات ساعت رسید. این کاهش را نمیتوان نشانه افت ظرفیت تولید نیروگاهها دانست. در صنعت برق، بخش قابلتوجهی از تعمیرات اساسی واحدهای نیروگاهی در ماههای ابتدایی سال انجام میشود تا نیروگاهها پیش از آغاز فصل اوج مصرف با آمادگی کامل وارد مدار شوند. به همین دلیل، افت محدود تولید در بهار معمولا پدیدهای موقتی است و در بسیاری از سالها با افزایش تولید در تابستان جبران میشود. از سوی دیگر، محدودیت تامین سوخت برخی نیروگاهها و مدیریت بار شبکه نیز بر عملکرد تعدادی از واحدها اثر گذاشته است. نیروگاههایی که در زمستان با محدودیت تامین گاز روبهرو میشوند، معمولا بخشی از تعمیرات و آمادهسازی تجهیزات خود را به ابتدای سال موکول میکنند تا در تابستان امکان بهرهبرداری مستمر از واحدها فراهم باشد. در میان شرکتهای این صنعت، بمپنا با رشد ۳۵ درصدی تولید و ثبت ۴میلیون و ۹۵ هزار مگاوات ساعت برق، بهترین عملکرد را در بهار امسال به ثبت رساند.
فروش، همپای تولید حرکت کرد
برخلاف بسیاری از صنایع، در نیروگاهها فاصله معناداری میان تولید و فروش وجود ندارد. برق کالایی نیست که امکان انبارش آن در مقیاس اقتصادی وجود داشته باشد و بخش عمده برق تولیدی در همان زمان وارد شبکه سراسری میشود. به همین دلیل، روند فروش نیروگاهها معمولا تصویر دقیقی از وضعیت تولید ارائه میدهد. بررسی عملکرد ۱۵ سال گذشته نشان میدهد میانگین فروش سالانه نیروگاههای بورسی ۷۴میلیون و ۵۲۸ هزار مگاوات ساعت بوده و فروش نیز همانند تولید به طور متوسط سالانه ۱۶ درصد افزایش یافته است.
در سال ۱۴۰۴ مجموع فروش صنعت با رشد ۴ درصدی به ۱۰۳میلیون و ۸۶۱ هزار مگاوات ساعت رسید. اما در سهماهه نخست امسال فروش نیز همانند تولید با افت ۳ درصدی همراه شد و به ۲۵میلیون و ۶۲۸ هزار مگاوات ساعت رسید. اردیبهشت تنها ماهی بود که فروش صنعت نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافت.
بمپنا در بخش فروش نیز عملکرد بهتری نسبت به سایر نیروگاههای بورسی داشت و توانست مقدار فروش خود را ۳۵ درصد افزایش دهد. اگرچه کاهش فروش در نگاه نخست میتواند نشانهای از افت فعالیت صنعت تلقی شود، اما بررسی سایر متغیرهای مالی نشان میدهد کاهش مقدار فروش، اثر تعیینکنندهای بر درآمد شرکتها نداشته است. دلیل این موضوع را باید در تغییر ترکیب درآمد نیروگاهها و افزایش نرخ فروش برق جستوجو کرد.
اصلاح نرخ، موتور رشد درآمد شد
درآمد نیروگاههای بورسی طی سالهای اخیر بیش از گذشته تحتتاثیر تغییرات نرخ فروش برق قرار گرفته است. توسعه معاملات برق در بورس انرژی، افزایش سهم بازار رقابتی و اصلاح تدریجی نرخ خرید برق از نیروگاهها باعث شده درآمد شرکتها دیگر تنها تابع مقدار تولید نباشد. بررسی روند تاریخی نشان میدهد درآمد نیروگاههای بورسی طی ۱۵ سال گذشته به طور متوسط سالانه ۳۷ درصد افزایش یافته است. این روند در سال ۱۴۰۴ شتاب بیشتری گرفت و مجموع درآمد صنعت با رشد ۸۰ درصدی به حدود ۱۶ هزارمیلیارد تومان رسید. چنین رشدی نشان میدهد افزایش نرخ فروش برق نقش پررنگتری نسبت به رشد تولید در عملکرد مالی صنعت داشته است.
این روند در بهار امسال نیز ادامه پیدا کرد. مجموع درآمد نیروگاههای بورسی در سهماهه نخست سال به ۵ هزار و ۶۵۴میلیارد تومان رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۰درصد افزایش داشت. درآمد خرداد نیز با رشد ۵۹ درصدی به ۲ هزار و ۵۱۱میلیارد تومان رسید. رشد درآمد در شرایطی رخ داده که مقدار تولید و فروش کاهش یافته است. این واگرایی نشان میدهد افزایش نرخ فروش برق، اصلاح قراردادهای خرید، رشد قیمت برق در بازار عمدهفروشی و افزایش سهم فروش از مسیر بورس انرژی، مهمترین عوامل رشد درآمد صنعت بودهاند. در سالهای گذشته، فاصله میان نرخ برق تکلیفی و هزینههای تولید همواره یکی از چالشهای نیروگاهها محسوب میشد. حرکت تدریجی به سمت اصلاح نرخها باعث شده بخشی از این فاصله کاهش یابد و انعکاس آن را بتوان در رشد درآمد شرکتها مشاهده کرد. در میان شرکتهای این صنعت، بمپنا با رشد ۵۳ درصدی درآمد و ثبت فروش ۷۷۰میلیارد تومانی، بهترین عملکرد درآمدی را در بهار امسال به ثبت رساند.
سودآوری دوباره تقویت شد
بهبود درآمد در نهایت اثر خود را بر سودآوری صنعت نیز گذاشته است. بررسی صورتهای مالی نشان میدهد میانگین حاشیه سود نیروگاههای بورسی طی ۱۵ سال گذشته حدود ۴۳ درصد بوده است. این نسبت در سال ۱۴۰۴ به ۴۱ درصد رسید که اندکی پایینتر از میانگین تاریخی قرار داشت و افزایش هزینههای سوخت، تعمیرات و سایر هزینههای عملیاتی را منعکس میکرد. در مقیاس فصلی اما وضعیت متفاوت است. میانگین تاریخی حاشیه سود فصلی صنعت حدود ۴۰ درصد برآورد میشود، درحالیکه این نسبت در زمستان ۱۴۰۴ به ۴۹ درصد رسید. افزایش ۹ واحد درصدی نسبت به میانگین تاریخی نشان میدهد رشد درآمد صنعت در این دوره از افزایش هزینهها پیشی گرفته و نیروگاهها توانستهاند بخشی از فشار هزینهای سالهای اخیر را جبران کنند. البته هزینه تامین سوخت همچنان یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر سودآوری نیروگاهها به شمار میرود. هرچند بخش عمده سوخت نیروگاهها از گاز طبیعی تامین میشود، اما در دورههای محدودیت گاز، استفاده از سوخت مایع میتواند هزینههای عملیاتی و تعمیرات تجهیزات را افزایش دهد. از سوی دیگر، استمرار سرمایهگذاری برای نوسازی تجهیزات و افزایش راندمان نیز از عوامل تعیینکننده سودآوری این صنعت در سالهای آینده خواهد بود.
آینده صنعت به سیاستهای انرژی گره خورده است
عملکرد بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد صنعت نیروگاه در مقطع کنونی وارد مرحله تازهای شده است. برخلاف سالهایی که افزایش تولید مهمترین محرک رشد درآمد محسوب میشد، اکنون اصلاح تدریجی نرخ فروش برق نقش پررنگتری در بهبود عملکرد مالی شرکتها ایفا میکند. این تغییر اگرچه توانسته درآمد و سودآوری نیروگاهها را تقویت کند، اما به معنای رفع چالشهای ساختاری صنعت نیست. تداوم ناترازی برق، رشد مصرف، محدودیت تامین سوخت در برخی ماههای سال و نیاز به سرمایهگذاری برای توسعه ظرفیت تولید همچنان مهمترین مسائل پیش روی نیروگاههای کشور هستند. در مقابل، گسترش معاملات برق در بورس انرژی، اصلاح تدریجی نرخها و افزایش سهم بازارهای رقابتی میتواند بخشی از فشارهای مالی این صنعت را کاهش دهد. در مجموع، آمارهای بهار امسال نشان میدهد نیروگاههای بورسی توانستهاند کاهش محدود تولید را با رشد درآمد جبران کنند. با این حال، پایداری این روند در ادامه سال به عملکرد نیروگاهها در فصل اوج مصرف، سیاستهای قیمتگذاری برق و نحوه مدیریت ناترازی انرژی وابسته خواهد بود. اگر این متغیرها در مسیر مطلوب حرکت کنند، صنعت نیروگاه میتواند یکی از باثباتترین گروههای بازار سرمایه در سال ۱۴۰۵ باقی بماند.
