چالش‌های صنعت فراموش‌شده
دنیای اقتصاد - عباس بیات : صنعت منزوی اقتصاد ایران، شاید بهترین توصیفی باشد که بتوان برای صنعت زغالسنگ عنوان کرد. پایه‌‌‌گذاری این صنعت با تاسیس شرکت ذوب‌آهن اصفهان کلید خورد، اما گاز ارزان ایران اجازه توسعه بیشتر را از صنعت زغالسنگ گرفت. از طرفی تنها مشتری شرکت‌های زغالسنگ، ذوب‌آهن اصفهان بود.
همین امر بزرگ‌ترین ریسک را برای شرکت‌های این صنعت ایجاد کرد و قدرت چانه‌‌‌زنی آنها را به حداقل رساند. هرگونه کاهش تولید در ذوب‌آهن اصفهان سریعا اثر منفی خود را بر صنعت زغالسنگ گذاشت. در بازدید اخیر رئیس مجلس از زغالسنگ طبس عنوان شد که سهم تولید برق ایران از زغالسنگ به صفر رسیده است. این در حالی است که کشورها در سراسر دنیا ۳۳درصد از برق موردنیاز خود را از طریق زغالسنگ تامین می‌کنند. همچنین میانگین جهانی تولید برق از گاز تنها ۹درصد است. بنابراین نادیده‌گرفتن پتانسیل‌‌‌های صنعت زغالسنگ سرانجام به ضرر خود کشور است. به‌نظر می‌رسد با توجه به کمبود گاز در ایران، طی سال‌های آتی برای تولید برق اولا نیروگاه‌‌‌های زغال‌‌‌سنگی افزایش یابد؛ ثانیا تمایل به استفاده از زغالسنگ در کشور بیشتر شود. ارزیابی فاکتورهای بنیادی چهار شرکت بورسی صنعت زغالسنگ نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۲ و طی سال‌جاری میزان تولید و فروش این صنعت کاهشی بوده است. همچنین حاشیه سود صنعت زغالسنگ در پاییز امسال با کاهش ۱۰درصدی نسبت به دوره‌‌‌های پیشین بهمیزان ۱۹درصد ثبت شده است. در مجموع بررسی متغیرهای مالی زغالسنگ نشان می‌دهد که حال این صنعت خوب نیست و باید هرچه زودتر کشور برای نجات این صنعت از منجلاب چاره‌‌‌ای بیندیشد.
کاهش ۱۶درصدی مقادیر تولید
روند تولیدات چهار شرکت زغالسنگ بازار سرمایه نشان می‌دهد که در ۱۳سال اخیر این صنعت همواره رفتاری نوسانی را تجربه کرده است. در برخی سال‌ها میزان تولیدات این صنعت با افزایش و در برخی سال‌ها با کاهش همراه شده است. به‌طور میانگین طی سال‌های گذشته، هر سال ۱۶درصد به تولیدات زغال‌‌‌سنگی‌‌‌ها افزوده شده و سالانه به‌طور میانگین ۸۲۰هزار تن زغالسنگ تولید شده است. در سال ۱۴۰۲ مجموع تولیدات صنعت زغالسنگ بازار سرمایه با ۱۶درصد کاهش نسبت به سال ماقبل به یک‌میلیون و ۱۹۰هزار تن کاهش یافت. این نزول در بازه فصلی نیز تداوم داشت. در هر سه‌فصل سال‌جاری مقادیر تولید زغال‌‌‌سنگی‌‌‌ها با افت همراه بوده است. در سه‌ماهه پاییز امسال ۲۴۹هزار تن زغالسنگ تولید شده که در قیاس با پاییز سال گذشته ۲۲درصد افت داشته است. در ۱۰ماهه سال‌جاری چهار تولیدکننده بورسی این صنعت ۸۶۷هزار تن زغالسنگ تولید کرده‌اند که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۱۶درصد کاهش یافته است. از میان چهار شرکت زغال‌‌‌سنگی بازار سرمایه، تنها شرکت «کطبس» موفق شده است در سال‌جاری یک‌درصد به تولیدات خود اضافه کند و سه‌شرکت دیگر در رشد مقادیر تولید ناکام مانده‌‌‌اند. اصلی‌‌‌ترین عامل کاهش مقادیر تولید این صنعت به بحث انحصار در مشتریان عمده زغالسنگ برمی‌‌‌گردد. انحصار تقاضای زغالسنگ ایران موجب شده است تا چانه‌‌‌زنی شرکت‌ها برای فروش با قیمت بالاتر به حداقل برسد و از طرفی هر زمان که کوچک‌ترین اختلالی در وضعیت تولیدات خریدار عمده صورت گیرد، درآمد زغال‌‌‌سنگی‌‌‌ها دستخوش تغییرات بزرگ می‌شود.
معکوس شدن روند فروش
ارزیابی وضعیت فروش صنعت زغالسنگ نشان می‌دهد که به‌طور متوسط هر سال ۱۵درصد به تناژ فروش این صنعت افزوده شده است. روند رو به رشد مقدار فروش این صنعت در سال ۱۴۰۲ معکوس شده و در این سال ۹درصد از فروش زغال‌‌‌سنگی‌‌‌ها کاسته شده و به یک‌میلیون و ۲۱۶هزار کاهش یافته است. در مقیاس فصلی طی سال‌جاری نیز نزول در مقادیر فروش به وقوع پیوسته و در تابستان و پاییز امسال به‌‌‌ترتیب ۱۹ و ۲۰درصد از تناژ فروش محصولات صنعت زغالسنگ کاسته شده است.
مجموع مقدار فروش صنعت مذکور در ۱۰ماهه امسال ۸۶۶هزار تن بوده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۱۸درصد کاهش یافته است. همان‌طور که «کطبس» در افزایش مقادیر تولید یکه‌‌‌تازی کرد، در رشد تناژ فروش نیز توانست با ثبت رشد ۴درصدی در سال‌جاری بیشترین میزان افزایش مقدار فروش را در میان شرکت‌های زغالسنگ بازار سرمایه تجربه کند.
جهش ۱۸درصدی نرخ زغالسنگ
بررسی نرخ فروش محصول اصلی شرکت‌های زغالسنگ بازار سرمایه نشان می‌دهد که در ۱۰ماهه امسال به‌طور متوسط ۱۸درصد به نرخ فروش محصول اصلی این صنعت افزوده شده است. در همین مقیاس بیشترین میزان رشد نرخ فروش مربوط به شرکت «کزغال» است و این شرکت توانسته است کنسانتره زغالسنگ خود را با ۲۶درصد افزایش نسبت به ۱۰ماه نخست سال گذشته به فروش برساند. در بازه نقطه به نقطه طی دهمین ماه سال‌جاری ۳۹درصد به نرخ فروش محصول اصلی زغال‌‌‌سنگی‌‌‌ها افزوده شده است. بیشترین میزان رشد نرخ فروش در همین مدت مختص شرکت «کزغال» است که توانسته است کنسانتره خود را در دی‌ماه امسال ۵۲درصد بیشتر از دی ۱۴۰۲ به فروش برساند. مقایسه نرخ فروش دی‌ماه صنعت زغالسنگ با متوسط سالانه نیز از افزایش ۱۴درصدی نرخ فروش این صنعت حکایت دارد. در این بازه این بار «کشرق» بود که گوی سبقت جهش نرخ فروش را از دیگر شرکت‌ها ربود. این شرکت در دی‌ماه امسال زغالسنگ کک‌شو خود را با ۳۰درصد افزایش نسبت به متوسط سال‌جاری به فروش رساند.
تضعیف چشمگیر درآمدی
سایه رکود عمیق بر درآمد فروش شرکت‌های تولیدکننده زغالسنگ بورسی سنگینی می‌کند. با وجود متوسط رشد ۶۸درصدی درآمد فروش این صنعت در ۱۳سال اخیر، طی سال گذشته شتاب رشد درآمد کاهش زیادی را تجربه کرده است. در سال ۱۴۰۲ مجموع درآمد زغال‌‌‌سنگی‌‌‌ها بهمیزان ۵هزار و ۸۰۰میلیارد تومان به ثبت رسید که در مقایسه با سال ماقبل رشد ۳۱درصدی را تجربه کرد. با توجه به متوسط رشد ۶۸درصدی فروش این صنعت، شتاب درآمد شرکت‌های زغالسنگ در سال گذشته ۳۷درصد کاهش یافته است. در بازه فصلی طی سال‌جاری درآمد فروش زغال‌‌‌سنگی‌‌‌ها با کاهش همراه شده است. در تابستان و پاییز امسال به‌‌‌ترتیب نزول ۱۲ و ۴درصدی در مجموع درآمد صنعت زغالسنگ بازار سرمایه به ثبت رسیده است. مجموع فروش سال‌جاری زغال‌‌‌سنگی‌‌‌های بازار سرمایه ۴هزار و ۷۰۰میلیارد تومان بوده که در قیاس با ۱۰ماه نخست ۱۴۰۲ نزول ۸درصدی را تجربه کرده است. بیشترین میزان افزایش درآمد در صنعت زغالسنگ مربوط به شرکت «کطبس» است که در ۱۰ماهه امسال با رشد ۱۴درصدی به ۵۳۰میلیارد تومان افزایش یافته است.
نزول ۱۰درصدی حاشیه سود
ارزیابی متغیرهای سودآوری شرکت‌های زغالسنگ بازار سرمایه نشان می‌دهد که تا سال ۱۴۰۱ روند سودآوری این صنعت افزایشی بوده، اما در سال گذشته متغیرهای سودآوری زغال‌‌‌سنگی‌‌‌ها با کاهش همراه شده است. به‌طور میانگین در ۱۳سال اخیر هر سال ۲۷درصد حاشیه سود توسط چهار شرکت صنعت زغالسنگ بازار سرمایه به ثبت رسیده است. روند حاشیه سود این صنعت کاهشی بوده و در سال ۱۴۰۲ به ۲۲درصد تنزل یافته است. در مقیاس فصلی وضعیت سودآوری زغال‌‌‌سنگی‌‌‌ها با کاهش بیشتری همراه شده است. به‌رغم متوسط حاشیه سود نزدیک به ۳۰درصدی صنعت زغالسنگ در فصول گذشته، طی تابستان و پاییز امسال حاشیه سود این صنعت به ۴ و ۱۹درصد کاهش یافته است. بیشترین میزان حاشیه سود در میان شرکت‌های زغالسنگ بازار سهام چه در مقیاس سالانه و چه در بازه فصلی مربوط به شرکت «کطبس» است. این شرکت در سال ۱۴۰۲ و پاییز امسال به‌‌‌ترتیب موفق به شناسایی حاشیه سود ۳۸ و ۲۹درصدی شده است.
