سود واهی پی‌اس‌پی‏‏‌ها

استناد به قانون حسابداری موجب می‌شود تورم استهلاک ریالی سالانه شرکت‌ها کاهش یابد و درنتیجه استهلاک به‌طور واقعی شناخته نمی‌شود و سودآوری شرکت‌ها افزایش می‌‌‌یابد که این سودآوری، واهی محسوب می‌شود. از آنجا که عمر مفید محصولات تولیدی صنعت پی‌اس‌پی پایین است درصورت اجباری شدن تجدید ارزیابی، استهلاک این صنعت واقعی می‌شود و سودآوری آنها با افت بالایی همراه می‌شود. البته این به آن معنا نیست که ماهیت اجباری شدن تجدید ارزیابی زیر سوال رود و این اقدام عمل بسیار مثبت و واجب برای شرکت‌های بورسی است. زمانی که تجدید ارزیابی اجباری شود استهلاک به‌درستی شناسایی می‌شود و درنتیجه با وجود کاهش اسمی سودآوری صنایع، مالیات و سود تقسیمی آنها کاهش می‌‌‌یابد که این امر موجب حفظ پول در شرکت‌ها و عدم‌خروج پول از شرکت و درنتیجه بهبود زیرساخت و توسعه شرکت می‌شود.

چهار حوزه فعالیت تولیدی پی‌‌‌اس‌‌‌پی‌‌‌ها

فعالیت‌‌‌های تولیدی در صنعت نرم‌‌‌افزار شامل تولید رول کاغذهای حرارتی ازجمله کاغذهای دستگاه POS و ATM، تولید سیم‌کارت و کارت‌‌‌های بانکی و تولید و توسعه نرم‌‌‌افزار می‌شود. از طرفی فعالیت‌‌های بازرگانی این صنعت شامل تامین انواع پایانه فروش، تامین انواع تجهیزات بانکی (دستگاه خودپرداز، دستگاه عملیات بانکی غیرنقدی، دستگاه خوددریافت و دستگاه خودبانک)، تامین انواع تجهیزات راهداری و آزادراه‌‌‌ها، تامین کاغذ حرارتی و تامین و تحویل تجهیزات دیتاسنتر (سرور و تجهیزات ذخیره‌سازی) و تامین ماژول‌‌‌های سیم‌کارت، تامین قطعات یدکی و آداپتور است. صنعت نرم‌افزار یکی از صنایع در حال رشد و پویای دنیای امروز محسوب می‌شود. با پیشرفت فناوری و اطلاعات و گسترش اینترنت، نرم‌‌‌افزارها به ابزار بسیار مهمی تبدیل شده‌‌‌اند که تقریبا بر تمامی جوانب زندگی انسان‌‌‌ها و همچنین صنایع و اقتصاد تاثیرگذاری دارند و از کابردهای خانگی گرفته تا کاربردهای صنعتی پیچیده، نرم‌افزارها به عنوان ابزارهایی برای حل مسائل، انجام وظایف، ارتباطات و بهبود فرآیندها به کار می‌‌‌روند. نرم‌‌‌افزارها در تمام جنبه‌‌‌های زندگی ما در عصر اطلاعات نفوذ می‌کنند. افراد و مشاغل برای انجام وظایف روزانه به سیستم‌عامل‌‌‌ها و برنامه‌‌‌های کاربردی متکی هستند. عجیب نیست که هزینه‌‌‌های نرم‌‌‌افزاری سازمانی یکی از بالاترین نرخ‌های رشد را در بین صنایع دارد. صنعت پرداخت با ظهور تکنولوژی‌‌‌های فین‌تکی و گسترش اپلیکیشن‌‌‌های موبالی در صنعت مالی به‌سرعت در حال تغییر و تحول است. متوسط رشد سالانه سرمایه‌گذاری در بازار فین‌تک طی ۱۰سال اخیر در دنیا به طور متوسط ۲۴درصد بوده است. حوزه پرداخت که شامل انواع ابزارهای پرداخت و پردازش اطلاعات در شبکه پرداخت می‌شود (دستگاه POS، درگاه‌‌‌های اینترنتی، موبایل، خودپرداز، ابزارهای جدید مانند NFC و...)، سهم نسبتا بالای ۲۰درصد را از بین حوزه‌‌‌ مختلف فین‌تک به خود اختصاص داده است.

دو ریسک اساسی صنعت پرداخت

در ایران صنعت پرداخت تک‌بعدی رشد کرده و صرفا متکی به یک ابزار و آن هم دستگاه‌‌‌های کارتخوان شده است، به‌‌‌طوری که بیش از ۹۰درصد تراکنش‌‌‌ها از طریق این ابزار انجام می‌شود. هزینه بالای تعمیر و نگهداشت و استهلاک بالای دستگاه‌‌‌های کارتخوان برای ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت و تحمیل انواع کارت‌های بانکی به مشتریان، در کنار نظام تسهیم کارمزد ناعادلانه از حمله مواردی است که رشد و توسعه این صنعت را در کشور با مشکل مواجه کرده است. موارد مذکور این نتیجه را در پی داشته که شرکت‌های پرداخت صرفا در سهم‌خواهی از تراکنش‌‌‌های شاپرک و آن هم صرفا در تراکنش‌‌‌های POS  باهم در یک اقیانوس قرمز به رقابت بپردازند و از مطالبه‌‌‌گری برای حق و حقوق خود و مشتریان از نهادهای بالادستی و رگولاتوری جهت توسعه پلتفرم‌‌‌های جدید مطابق تکنولوژی‌‌‌های روز دنیا باز بمانند.

تعداد ۴.۳برابری POS در ایران

ایران پس از چین به لحاظ تعداد دستگاه‌‌‌های POS رتبه دوم را در دنیا به خود اختصاص داده است. چین با بیش از ۳۸میلیون دستگاه POS در رتبه اول و پس از آن ایران با بیش از ۹میلیون دستگاه در رتبه دوم قرار دارند و به ترتیب کشورهای هند، ایتالیا، انگلستان، فرانسه و ترکیه با بیش از ۵، ۲.۵، ۲.۳، ۲.۱ و ۱.۶میلیون دستگاه در جایگاه‌‌‌های بعدی قرار می‌‌‌گیرند. ایران بیش از چهاربرابر میانگین سرانه  جهانی دستگاه POS دارد.

برای نمونه در چین به‌ازای هر ۱۰هزار فرد بالای ۱۸سال، ۲۳۵ دستگاه POS وجود دارد. این تعداد در ایتالیا حدود ۵۱۰، در برزیل ۵۱۷، در آرژانتین ۲۴۰، در مکزیک ۱۱۱، در انگلیس ۴۱۵، در استرالیا ۳۹۰،  درکانادا ۳۷۵، در هلند ۲۹۰، در ترکیه ۲۶۷ و در آلمان ۱۲۴دستگاه است. این در حالی است که در ایران با لحاظ ۶۱میلیون و ۸۲۲هزار نفر افراد بالای ۱۸سال، به ازای هر ۱۰هزار نفر بزرگسال یک‌هزار و ۵۹۱دستگاه POS وجود دارد. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد در سطح جهان به ازای هر ۱۰هزار نفر بزرگسال، به‌‌‌طور میانگین ۳۷۰ دستگاه POS وجود دارد، این امر به این مفهوم است که تعداد یک‌هزار و ۵۹۱دستگاه POS موجود در ایران تقریبا ۴.۳برابر میانگین سرانه جهانی است.

عملکرد قابل قبول «سپیدار» در آذرماه

درآمد شرکت‌های PSP از محل تراکنش‌‌‌های شبکه شاپرک از سه خدمت مانده‌‌‌گیری، پرداخت قبض و خرید شارژ و خرید کالا و خدمات تامین می‌شود. بیش از ۹۰درصد درآمد شاپرکی شرکت‌های PSP از محل خرید کالا و خدمات است. از لحاظ مبلغی سهم شرکت‌ها از درآمدهای خرید کالا و خدمات بیش از ۹۸.۵درصد و ۱.۵درصد مربوط به پرداخت قبض و خرید شارژ بوده است. از طرفی از منظر درگاه‌‌‌های پرداخت درآمدهای شرکت‌های PSP از سه محل درگاه‌‌‌های کارتخوان فروشگاهی، پذیرش اینترنتی و پذیرش موبایلی تامین می‌شود که تا پایان سال ۱۴۰۱ سهم تعدادی هر یک به‌‌‌ترتیب ۹۱.۴۶، ۷.۳۸ و ۱.۱۵درصد بوده است.

ارزیابی وضعیت درآمد صنعت نرم‌افزار و خدمات نشان می‌دهد که طی ۶سال گذشته به‌طور متوسط هر سال ۳۲درصد به درآمد این صنعت افزوده شده است. بیشترین میزان رشد درآمد طی این سال‌ها در سال ۱۳۹۶ به وقوع پیوسته که مجموع درآمد نرم‌‌‌افزاری‌‌‌ها نسبت به سال ماقبل با جهش ۷۶درصد همراه شده است. عامل اصلی افزایش درآمد این صنعت طی این سال به رشد چشمگیر عرضه‌‌‌اولیه شرکت‌های نرم‌افزاری در آن سال بازمی‌گردد. شتاب رشد درآمدی این صنعت طی این سال‌ها با کاهش همراه شده، به‌‌‌طوری که در سال ۱۴۰۱ مجموع درآمد این صنعت تنها ۱۶درصد افزایش یافته که شتاب رشد آن در قیاس با متوسط سالانه افت ۱۶درصدی داشته است. با این حال طی سال‌جاری وضعیت درآمدی این صنعت بهبود نسبی را تجربه کرده و با ثبت مجموع درآمد ۲۷هزار و ۸۳۵میلیارد تومانی، رشد درآمد این صنعت در قیاس با ۹ماه آغازین سال گذشته ۳۴درصد به ثبت رسیده است.

در مقیاس ۹ماهه بیشترین میزان رشد درآمد به شرکت «سپیدار» تعلق دارد که امسال توانسته است مجموع درآمد خود را به میزان ۱۹۷درصد نسبت به ۹ماه سال قبل افزایش دهد. در مقیاس نقطه به نقطه عملکرد مالی نرم‌‌‌افزاری‌‌‌ها قابل قبول بوده و طی آذر امسال مجموع درآمد ثبت‌شده این صنعت ۳هزار و ۵۰۷میلیارد تومان بوده که در قیاس با آذر سال گذشته رشد ۵۹درصدی را به ثبت رسانده است. در نهمین ماه از سال‌جاری شرکت «سپیدار» عملکرد بهتری در قیاس با دیگر شرکت‌های این صنعت از خود به نمایش گذاشته و توانسته است با ثبت درآمد ۴۶۳میلیارد تومانی جهش ۱۹۷درصدی را به ثبت برساند.

متوسط افزایش ۴۸درصدی درآمد

طی ۹ماه امسال منبع اصلی درآمد شرکت‌های نرم‌‌‌افزار و خدمات که بیشترین سهم از درآمد این شرکت‌ها را شامل می‌شود به‌طور میانگین ۴۸درصد افزایش را نسبت به مدت مشابه سال قبل تجربه کرده است. در این مقیاس بیشترین میزان جهش درآمد به شرکت «سپیدار» تعلق دارد که توانسته است درآمد حاصل از نرم‌‌‌افزار خود را ۱۶۰درصد افزایش دهد. در آذرماه سال‌جاری قرارداد اصلی شرکت‌های نرم‌‌‌افزاری بازار سرمایه در قیاس با متوسط امسال رشد ۲۱درصدی را تجربه کرده‌‌‌ است. در این ماه بیشترین میزان افزایش درآمد به شرکت «توسن» تعلق دارد که اصلی‌‌‌ترین قرارداد درآمدی خود را که حاصل از خدمات پشتیبانی است ۱۳۳درصد افزایش داده است.

روند نزولی سالانه متغیرهای سودآوری

ارزیابی متغیرهای مربوط به سودآوری صنعت نرم‌‌‌افزار و خدمات نشان می‌دهد که در ۱۱سال گذشته حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این صنعت به‌‌‌ترتیب ۲۶، ۲۳ و ۳۷درصد به ثبت رسیده است. روند سودآوری این صنعت همواره با افت همراه بوده، به‌‌‌طوری که متوسط سه حاشیه سود آن از ۶۵درصد در سال ۹۱ به ۱۵درصد طی ۱۲ماه ۱۴۰۱ کاهش یافته است. در بازه فصلی روند کاهشی حاشیه سود این صنعت تداوم داشته است. میانگین سه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این صنعت به‌‌‌ترتیب ۱۹، ۱۶ و ۱۶درصد به ثبت رسیده که طی بهار و تابستان امسال میانگین سه حاشیه سود این صنعت به‌‌‌ترتیب افت ۴ و ۲درصدی را تجربه کرده است. از میان ۱۷شرکت فعال در حوزه نرم‌‌‌افزار و خدمات، شرکت «سپیدار»، هم در بازه فصلی و هم در بازه سالانه سردمدار سودآوری این صنعت بوده است. بر این اساس متوسط سه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص شرکت یادشده طی سال ۱۴۰۱ و تابستان امسال به‌‌‌ترتیب ۸۵ و ۹۰درصد به ثبت رسیده که در قیاس با دیگر شرکت‌های نرم‌‌‌افزاری عملکرد بهتری داشته است.