قیمت دستوری؛ معضل تمیزکننده‌ها
حسام‌الدین درمیشی/ تحلیلگر بازار سرمایه
صنعت شوینده ظرفیت اسمی سالانه حدود ۴میلیون تن و تولید واقعی در حدود یک‌میلیون و ۵۰۰هزار تن در سال دارد. در این گزارش علاوه بر پیش‌بینی سود شش‌شرکت فعال بورسی در این صنعت در سال ۱۴۰۲، متغیرهای اصلی صنعت و حساسیت هر شرکت نسبت به هر متغیر به صورت درصدی بیان شده است.
مهم‌ترین عامل سود‌آوری شرکت‌های صنعت
اصلی‌ترین و تاثیرگذارترین متغیر صنعت شوینده‌ها، مجوز افزایش نرخ محصولات است که به علت نیاز به تایید سازمان حمایت در محدوده نرخ تورم است و البته نرخ دلار که به علت تامین برخی از مواد اولیه از خارج از کشور متغیر تاثیر‌گذاری است.
اولین شرکت‌های صنعت
اولین تولیدکننده‌های صنعت شوینده، شامل شرکت‌های ذیل هستند: شرکت «پاکشو» که در سال ۱۳۴۱ با نام پاک‌کن تاسیس شد و سپس در سال ۱۳۴۹ به پاکسان تغییر نام داد؛ شرکت «شپارس» که در سال ۱۳۴۲ با نام تجاری براکتر‌اند گمبل تاسیس شد که همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده صنعت شوینده است و در سال ۱۳۴۷ به شرکت بین‌المللی پارس تغییر نام داد و اولین محصول خود با برند «تاید» را به بازار عرضه کرد و شرکت «تولی‌پرس» که در سال ۱۳۴۳ توسط خاندان کارآفرین خسروشاهی تاسیس شد و اولین محصول خود با برند «دریا» را روانه بازار کرد.
جذب مشتری توسط بزرگان صنعت به‌واسطه تبلیغات گسترده
بعد از سال ۱۴۰۰، به‌واسطه افزایش تولید و فروش شرکت‌های صنعت شوینده ناشی از همه‌گیری ویروس کرونا، افزایش تولید و فروش در شرکت‌های پاکشو، بین‌المللی پارس و پدیده شیمی قرن ادامه‌دار بوده و حتی بیش از زمان کرونا شده؛ ولی در شرکت‌های ساینا، پاکسان و گلتاش تولید و فروش در سال ۱۴۰۱ نه‌تنها حفظ نشده، بلکه حتی از تولید و فروش سال ۹۸ و شرایط قبل از کرونا کمتر شده است و به نظر می‌رسد شرکت‌های گروه اول در حال جذب مشتریان شرکت‌های گروه دوم هستند و این مهم در صورت‌های مالی شرکت‌ها مشخص است. نسبت هزینه تبلیغات به جمع هزینه‌های عمومی، اداری و فروش شرکت‌های گروه اول حدود ۳۰درصد و در شرکت‌های گروه دوم حدود ۱۰درصد است. همچنین در سال ۱۴۰۱ هزینه تبلیغات شرکت‌های گروه دوم تقریبا صفر است که این امر نشان می‌دهد باز هم احتمال از دست دادن مشتریانشان وجود دارد؛ چرا که هزینه تبلیغات و صرف هزینه برای تبلیغات بر تولید و فروش شرکت‌ها تاثیر بسزایی دارد.
صادرات محصولات؛ نکته مثبت یا منفی؟
نکته حائز اهمیت این است که صادرات محصولات شوینده به دلیل رقابت در بازارهای جهانی و تولیدکننده‌هایی که در ظرفیت مناسب تولید هستند عموما مشکل و با توجه به اینکه نرخ‌های صادراتی عموما از نرخ‌های داخلی کمتر است، خیلی امر سود‌سازی به نظر نمی‌رسد. حاشیه سود خالص و حاشیه سود ناخالص که در شرکت‌های صنعت از سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۲ نشان داده می‌شود معرف این است که شرکت‌های صنعت از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ روبه کاهش بوده و در سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۴۰۰ افزایش داشته‌اند که پیش‌بینی می‌شود این افزایش در سال ۱۴۰۲ نسبت به ۱۴۰۱ هم ادامه داشته باشد.
بهترین شرکت‌ها برای سرمایه‌گذاری
از نظر ارزش بازار، بزرگ‌ترین شرکت صنعت شوینده، پاکشو و سپس قرن است که سهامدار عمده هر دو گروه صنعتی گلرنگ و حاج محمدکریم فضلی است که با فرض تولید یک‌میلیون و ۵۰۰هزار تن تولید واقعی کشور حدود ۳۰درصد کل تولید را شامل می‌شود. بانک‌ملی سهامدار عمده و نهایی سه شرکت «شپاکسا»، «شگل» و «ساینا» است که در مجموع ۱۲درصد کل تولید کشور را شامل می‌شود. همچنین ظرفیت اسمی که بیان‌کننده پتانسیل و توانایی تولید محصولات و میزان تولید واقعی پیش‌بینی‌شده برای سال ۱۴۰۲ برای هر شرکت در جدول آمده است و همان‌طور که مشخص است، نسبت تولید واقعی به ظرفیت اسمی که نشان‌دهنده استفاده بهینه ظرفیت‌های تولید است، برای پاکشو ۳۷درصد، برای قرن ۶۸درصد، برای پاکسان ۴۲درصد، برای گلتاش ۷۱درصد، برای ساینا ۱۲درصد و برای بین‌المللی پارس ۲۳درصد است که از این منظر شرکت گلتاش و سپس قرن در وضعیت مطلوبی قرار دارند. همچنین نسبت قیمت به سود گذشته‌نگر و آینده‌نگر صنعت و اختلاف میان این دو که بیان‌کننده این است که شرکت‌ها به چه میزان پتانسیل بازدهی و سرمایه‌گذاری دارند نشان می‌دهد که شرکت پاکسان به دلیل اینکه از ضررده بودن در سال ۱۴۰۱ طبق تحلیل در سال ۱۴۰۲ به سوددهی می‌رسد، پتانسیل رشد بیشتری دارد.لازم به ذکر است برای اینکه شرکت‌ها قابلیت مقایسه داشته باشند، سال مالی تمامی شرکت‌ها ۲۹اسفند در نظر گرفته شده و صورت‌های مالی شرکت‌های پاکسان، گلتاش، ساینا و بین‌المللی پارس همگی بر مبنای سال مالی ۲۹اسفند بازنویسی شده‌اند.
«قرن» و «پاکشو»؛ سودسازترین شرکت‌ها در سال ۱۴۰۲
سود همه شرکت‌های صنعت شوینده با فرض اینکه سال مالی همه شرکت‌ها ۲۹ اسفند باشد برای سال ۱۴۰۲ پیش‌بینی شده است. دلیل یکسان‌کردن سال مالی شرکت‌ها مقایسه‌پذیر شدن آنها بوده است. بنابراین با فرض اینکه دلار نیمایی ۳۸هزار تومان، تورم ۳۰درصد، میانگین قیمت آلکیل‌بنزن به ازای هر کیلوگرم ۴۰هزار تومان، افزایش نرخ چربی‌ها ۳۰درصد و افزایش نرخ دستمزد ۲۷درصد برای این صنعت باشد، سود سال ۱۴۰۲ پیش‌بینی شده است. از نظر سوددهی هر سهم، شرکت‌های «قرن» و «ساینا» به ترتیب با ۲۹۶تومان و ۲۱۸تومان به‌ازای هر سهم در سال ۱۴۰۲ سود خواهند داشت و به این ترتیب از بهترین‌های صنعت هستند.
از نظر سود و زیان کل شرکت نیز شرکت‌های «قرن» و «پاکشو» به ترتیب با ۱.۱۸۳میلیارد تومان و ۸۰۱میلیارد تومان سود تحلیلی از سودسازترین شرکت‌های این صنعت در سال ۱۴۰۲ محسوب می‌شوند. بازدهی سهم‌های موجود در صنعت و بازدهی شاخص کل که نشان‌دهنده این موضوع است که بازدهی هر یک از سهم‌ها نسبت به کلیت بازار بیشتر یا کمتر بوده است نیز بررسی شده که در این مقوله با توجه به اینکه شرکت «پاکشو» از ابتدای سال ۱۴۰۱ تاکنون فقط ۹درصد بازدهی داشته و در حال افزایش تولید و فروش خود است، شرکتی پرپتانسیل به نظر می‌آید.
حساسیت درصدی سود هر شرکت نسبت به تغییر یک‌درصدی هر متغیر
در نهایت میزان تغییر در سود شرکت‌ها به ازای تغییر یک‌درصدی در مفروضات شامل نرخ دلار، تورم، قیمت آلکیل‌بنزن، قیمت چربی‌ها و افزایش نرخ دستمزد بوده و نشان‌دهنده این موضوع است که با تغییر یک‌درصدی در هر متغیر، سود تحلیلی سال ۱۴۰۲ هر شرکت چند‌درصد تغییر می‌کند. لازم به توضیح است که مجوز افزایش نرخ با توجه به اینکه نرخ محصولات باید به تایید سازمان حمایت برسد برابر با تورم در نظر گرفته شده است؛ قیمت آلکیل‌بنزن از بورس‌کالا دریافت و پیش‌بینی شده و افزایش قیمت چربی‌ها برابر با تورم در نظر گرفته شده است.
فرصت‌ها و چالش‌های صنعت
در ادامه به مقایسه وتجزیه و تحلیل شش‌شرکت فعال این صنعت در بورس اوراق بهادار تهران پرداختیم. با توجه به ظرفیت خالی صنعت و با توجه به اینکه هزینه‌های ثابت شرکت اعم از سربار و هزینه‌های عمومی، اداری و فروش بر تعداد کمتری از محصولات به‌نسبت تولید در ظرفیت اسمی و کامل تقسیم می‌شود، بنابراین از این جهت باعث بالا بودن بهای تمام‌شده هر واحد کالا نسبت به تولید در ظرفیت کامل می‌شود که تحت‌تاثیر شیوع بیماری کرونا و افزایش تقاضا برای محصولات شوینده و ضدعفونی‌کننده تقاضای صنعت قرار گرفت. در سال‌های ۹۹ و ۱۴۰۰ که کشور از نظر شرایط کرونایی در وضعیت وخیمی بود، تولید و فروش شرکت‌ها افزایش داشت و وقوع مجدد پاندمی کرونا یا ویروس همه‌گیر دیگر فرصت سود‌سازی بیشتر شرکت‌ها را فراهم می‌کند. از طرف دیگر قیمت‌گذاری دستوری و اجازه ندادن رشد قیمت‌ها به‌واسطه رشد هزینه‌های تولید از جانب سازمان حمایت عامل محدود‌کننده سود شرکت‌هاست که در صورتی که اقتصاد در وضعیت آزاد قرار گیرد و نرخ دستوری بر محصولات صنعت اعمال نشود، فرصت سود‌سازی بیشتر برای شرکت‌ها فراهم است. در کل به نظر می‌رسد وضعیت سود‌سازی شرکت‌ها در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۴۰۱ بهتر بوده و شرکت‌ها در وضعیت مطلوب‌تری قرار دارند و فرصت‌های بهتری برای سرمایه‌گذاری در این صنعت وجود داشته باشد.
