جایگاه نماد «بزاگرس» در صنعت برق
دنیای‌اقتصاد - فاطمه حیدری : در دنیای کنونی که هر روز شاهد تغییرات فراوانی در عرصه‌های تکنولوژی، ارتباطات، تولید، نحوه مدیریت و... هستیم، شرکت‌هایی قادر به ادامه رشد هستند که با پیش‌بینی آگاهانه، با تهدید‌های آتی و فرصت‌های پیش‌رو مواجه شوند و برای حضور موفق و پایدار در صنعت برنامه‌ریزی کنند. ایران با توجه به بهره‌مندی از منابع عظیم نفت و گاز، توانایی بالقوه‌ای برای توسعه صنایع خود دارد که با مدیریت‌های پراکنده و عدم‌انسجام در قانون‌گذاری‌های کلان به تغییرات مقطعی و تسکین‌های اندک خلاصه شده است.
برای مثال شرکت‌های فعال در صنعت برق ایران، واسط دریافت سوخت و تبدیل آن به انرژی الکتریکی هستند که در سال‌های اخیر با وجود عدم‌رقابت در نرخ فروش و سرمایه‌گذاری خصوصی برای توسعه بازار فروش، به‌کندی رشد کرده است. این رشد، با افزایش جمعیت و ظرفیت تولیدی صنایع همسو نبوده و در برخی فصول سال به خاموشی‌های گسترده‌ای منجر شده که زیان سنگینی به برخی صنایع وارد کرده است. یکی از اقدامات ضروری برای جلوگیری از تداوم این ناپایداری در تامین برق، برنامه‌ریزی دقیق است. علاوه بر این در روزهای اخیر، با افزایش نرخ فروش در شرکت‌های گروه عرضه برق خوش‌بینی‌ها در خصوص ارتقای نسبی در صنعت نیروگاهی افزایش داشت تا از همین منظر به بررسی پیش‌بینی تغییرات در میزان سودآوری یکی از شرکت‌های فعال در صنعت نیروگاهی با نماد «بزاگرس» بپردازیم.
معرفی شرکت
گروه شامل شرکت تولید و مدیریت نیروگاه زاگرس کوثر (سهامی‌عام) و شرکت‌های فرعی آن است. این شرکت در سال ۱۳۹۷ از نوع سهامی‌خاص به سهامی عام تبدیل شد و در همان سال نیز در بازار دوم فرابورس ایران در گروه عرضه برق، گاز، بخار و آب گرم با نماد «بزاگرس» درج شد. در حال حاضر این شرکت جزو واحدهای فرعی سازمان اقتصادی کوثر و واحد نهایی آن بنیاد شهید است. موضوع اصلی فعالیت شرکت در حوزه تولید و فروش انرژی برق به اشخاص حقیقی و حقوقی در داخل یا خارج از کشور و همچنین سرمایه‌گذاری و مشارکت در سهام شرکت‌ها و بهره‌برداری و نگهداری از همه واحد‌ها و تاسیسات نیروگاه‌هاست. سرمایه شرکت مذکور در بدو تاسیس مبلغ ۱۰میلیون تومان بود که طی چند مرحله به ۶۰۰میلیارد تومان منقسم به ۶میلیارد سهم عادی ۱۰۰تومانی افزایش یافته است. همچنین ترکیب سهامداران در فصل اول سال‌جاری شامل سازمان اقتصادی کوثر، بانک‌دی و سایر سهامداران به ترتیب با ۷۳درصد، ۱۳درصد و ۱۴درصد سهم بوده است.
جایگاه شرکت در صنعت
شرکت تولید و مدیریت نیروگاه زاگرس کوثر در صنعت برق فعالیت دارد. این صنعت در سال‌جاری نسبت به سال قبل رشد فروش ۱۰درصدی داشته که مهم‌ترین دلایل آن افزایش نرخ فروش برق در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۹ و سهم فروش محصولات مختلف این شرکت از کل بازار داخلی است. در سال مالی منتهی به ۳۰/ ۱۲/ ۱۳۹۹ کل بازار عمده‌فروشی ۲۲هزار و ۷۵۳میلیارد تومان بوده که سهم شرکت از بازار عمده‌فروشی ۱۲۵میلیارد تومان معادل ۵۵/ ۰درصد بوده است. همچنین کل بازار عمده‌فروشی در سال مالی منتهی به ۲۹/ ۱۲/ ۱۴۰۰ به مبلغ ۲۵هزار میلیارد تومان رسیده که ۱۵۷میلیارد تومان معادل ۰۶۳/ ۰رشد داشته است. علاوه بر این، صنعت برق ایران از لحاظ ظرفیت تولید در جایگاه نخست منطقه غرب آسیا قرار دارد. با این حال، روند رشد ظرفیت نیروگاههای کشور در سال‌های اخیر نسبت به گذشته با کندی همراه بوده است؛ اما روند رشد و ظرفیت نیروگاههای کشور به این شرح است: ظرفیت اسمی تولید کشور در سال ۱۴۰۰ حدود ۸۷هزار مگاوات و میانگین قدرت عملی نیروگاه‌ها ۷۶هزار مگاوات بوده است؛ ولی به دلایل گوناگون، از جمله برنامه‌های تعمیراتی همواره درصدی از این میزان خارج از مدار تولید است.
همچنین بررسی منابع تامین انرژی برق کشور نشان می‌دهد که بالغ بر ۸۳درصد از ظرفیت نیروگاههای کشور از نوع نیروگاه حرارتی است که عمدتا با سوزاندن گاز، برق تولید می‌کنند.
حدود ۱۴درصد از تولید از محل نیروگاه برق‌آبی است و چند‌درصد باقی‌مانده نیز از محل نیروگاه هسته‌ای و انرژی تجدید‌پذیر بادی و خورشیدی تامین می‌شود. همچنین سهم شرکت تولید و مدیریت نیروگاه کوثر از قدرت نامی تولید نیروگاههای کشور حدود ۷۹/ ۰درصد، از تولید ویژه کل نیروگاههای کشور حدود ۹۱/ ۰درصد و از قدرت نامی تولید نیروگاههای گازی کشور کمتر از ۴درصد است.
انواع روش‌های تولید برق
روش‌های مختلفی برای تولید برق وجود دارد که از جمله آنها می‌‌‌توان به استفاده از سوخت‌های فسیلی (زغال‌سنگ، گاز طبیعی و نفت)، انرژی هسته‌ای و منابع انرژی تجدید‌پذیر (زیست‌توده، برق‌آبی، باد و خورشید و...) اشاره کرد. ایران با برخورداری از منابع عظیم و غنی انرژی، با اندکی بهبود در سیاستگذاری‌های مربوط به حوزه تولید برق توان زیادی در تبدیل سوخت‌های فسیلی به برق دارد. در تامین انرژی برق کشور، بخش عمده‌ای از ظرفیت نیروگاههای کشور از نوع نیروگاه حرارتی است که عملا با سوزاندن گاز، برق تولید می‌کنند.
کیفیت تولید و سود‌سازی مستمر در همه شرکت‌ها به قیمت، میزان و ثبات در جریان تامین مواد اولیه و همین‌طور قیمت فروش وابستگی دارد. در صنایع بزرگ ایران، تحریم‌ها و مشکلات بین‌المللی شرکت‌ها را از تامین تجهیزات اولیه و تا حدودی رقابت‌های فروش خارج مرزی بازداشته است. در صنعت نیروگاهی علاوه بر مستهلک‌شدن تجهیزات، مصرف آب بالا و تولید آلایندگی، نرخ فروش بسیار کمتر از حد بین‌المللی تعیین می‌شود. شایان ذکر است که برای ارتقای عملکرد نیروگاه‌ها کاهش نرخ‌گذاری دستوری ضروری است و به مرور زمان به‌ناچار اتفاق خواهد افتاد. اما ذکر این نکته مهم است که سرمایه‌گذاری خصوصی در این حوزه تنها زمانی تسریع می‌شود که از نوسانات اقتصادی کاسته شود و قیمت فروش طوری باشد که سود‌های آتی بتواند هزینه‌های گسترده تاسیس نیروگاه‌ها را پوشش دهد.
تعرفه برق و عملکرد نیروگاهی‌ها
صنعت برق به‌عنوان یکی از صنایع مهم زیرساختی و استراتژیک در کشور شناخته می‌شود. این صنعت در فرآیند تولید، هزینه‌هایی همچون هزینه‌های تامین برق (تولید، انتقال و توزیع) و هزینه‌های توسعه‌ای را متحمل می‌شود. با درنظر گرفتن شرایط حاکم بر کشور ممکن است توانایی بالقوه در استفاده بهینه از منابع انرژی اولیه به هدر برود و این صنعت با مشکلات فراوانی مواجه شود؛ چرا که سیاستگذاری نامناسب در این حوزه، بین قیمت تمام‌شده برق تحویلی به مشترکان و متوسط نرخ فروش آن شکاف ایجاد کرده است؛ اما در روزهای اخیر شاهد افزایش نرخ فروش در این صنعت بودیم.
این افزایش نرخ از مبلغ ۶۴۲ریال به ازای هر کیلووات ساعت به ۸۰۳ریال بوده است که به افزایش میزان فروش در شرکت‌های این صنعت منجر خواهد شد. اما قابل ذکر است که بخش مهمی از این جریان پول احتمالی ممکن است در مسیر توسعه و ارتقای کیفیت نیروگاه‌ها استفاده شود.
شاخص‌های عملکردی مهم
وضعیت آمادگی تولید برق نیروگاه گازی زاگرس کوثر: میزان آمادگی و درآمد آمادگی شرکت مذکور در سال ۱۴۰۰ به ترتیب ۲میلیون و ۴۸۰هزار مگاوات ساعت و ۳۷میلیارد تومان به ثبت رسیده است. همچنین آمادگی شرکت در دوره سه‌ماه سال‌جاری ۸۳۳هزار مگاوات ساعت و در سه‌ماه یک‌سال گذشته ۴۰۳هزار مگاوات ساعت بوده که نسبت به سه‌ماه سال گذشته ۱۰۶درصد رشد داشته است. علاوه بر این میزان درآمد آمادگی سه‌ماه جاری ۵/ ۱۱میلیارد تومان بوده که ۲۵۴درصد از سه‌ماه سال ۱۴۰۰ بیشتر بوده است. همچنین میزان فروش به مدیریت شبکه ایران نسبت به سه‌ماه سال گذشته ۱۸۷درصد رشد داشته است.
تغییرات در میزان تولید و نرخ فروش: نیروگاه زاگرس کوثر در سال ۱۳۹۹بالغ بر ۶میلیون مگاوات ساعت تولید داشته است که شامل ۳میلیون مگاوات ساعت آمادگی نیروگاه، ۲میلیون مگاوات انرژی، ۵۹هزار مگاوات ساعت فروش در بورس انرژی و ۹۱۸هزار مگاوات ساعت فروش در قراردادهای دوجانبه است. در سال ۱۴۰۰ مجموع تولید اندکی کمتر بوده و در محدوده ۵میلیون و ۷۰۰هزار مگاوات ساعت بوده که ۲میلیون و ۴۸۰هزار مگاوات ساعت آمادگی و یک‌میلیون و ۶۸۶هزار مگاوات ساعت انرژی به فروش رسیده است.
طبق برآورد شرکت از میزان تولید در سال‌جاری، ۶میلیون مگاوات ساعت شامل ۲میلیون و ۹۰۰مگاوات ساعت آمادگی و یک‌میلیون و ۶۰۰هزار مگاوات ساعت فروش انرژی پیش‌بینی شده است.
همچنین نرخ فروش داخلی آمادگی نیروگاه به‌ازای هر مگاوات ساعت در سه‌سال اخیر به‌ترتیب ۱۶۰هزار، ۱۵۰هزار و ۱۸۰هزار ریال بوده است. قابل ذکر است که میزان نرخ فروش انرژی به ترتیب ۳۵هزار تومان، ۷۱هزار تومان و ۱۱۷هزار تومان است. همچنین ممکن است طبق برآورد شرکت نرخ فروش در بورس انرژی و قراردادهای دوجانبه از محدوده کمتر از ۶۰ تا ۸۰هزار تومان افزایش یابد.
بهای تمام‌شده
در شرکت تولید و مدیریت نیروگاه زاگرس کوثر در سال مالی منتهی به ۲۹/ ۱۲/ ۱۴۰۰ بهای تمام‌شده ۱۴۳میلیارد تومان به ثبت رسید. همچنین در سه‌ماه بهارسال‌جاری نزدیک به ۴۰میلیارد تومان بهای تمام‌شده ثبت شد. شرکت برآورد خود از میزان بهای تمام‌شده در پایان سال ۱۴۰۱ را کمتر از سال گذشته در محدوده ۱۱۶میلیارد تومان در نظر گرفته است که با توجه به شرایط حاکم بر اقتصاد کشور و میزان تورم که بر هزینه مواد مستقیم مصرفی و همچنین دستمزد مستقیم و همچنین هزینه سربار که بخش مهمی از آن شامل استهلاک می‌شود تاثیر می‌گذارد، افزایش در بهای تمام‌شده تا ۱۵۰میلیارد تومان نیز پیش‌بینی می‌شود.
تغییرات در میزان سود‌سازی
با در نظر گرفتن برخی مفروضات مانند ثبات و تکرار در میزان تولید سال گذشته و همچنین افزایش در نرخ فروش، میزان تورم و افزایش در بهای تمام‌شده سال‌جاری پیش‌بینی می‌شود، میزان تولید و فروش در پایان سال‌جاری بیش از ۶ میلیون مگاوات ساعت باشد که بیش از ۲میلیون مگاوات ساعت آن مربوط به فروش انرژی و بالغ بر ۳میلیون مگاوات ساعت آن آمادگی نیروگاه باشد.
با تحقق افزایش نرخ فروش در نیمه دوم سال‌جاری، ممکن است مبلغ فروش به نزدیکی ۳۰۰میلیارد تومان برسد. همان‌طور که برآورد شرکت نیز از مبلغ فروش ۱۲ماهه امسال نزدیک به ۳۶۵میلیارد است، با کسر بهای تمام‌شده از درآمد‌های عملیاتی، سود ناخالص در سطح ۱۴۰میلیارد تومان به دست آمده که با در نظر گرفتن سایر هزینه و درآمد‌ها، احتمال دارد شرکت به سود خالص ۱۳۹ میلیارد تومان دست پیدا کند.
در نهایت با به واقعیت پیوستن مفروضات ذکرشده، افزایش سود هر سهم تا محدوده ۲۶۳تومان قابل توجیه است.
