کارنامه فولادسازان در نیمه اول سال

در این روش برای تولید فولاد از کوره‌‌‌‌‌‌‌‌‌های الکتریکی و ذوب مجدد قراضه آهن و فولاد استفاده می‌شود. فرآیند میدرکس مهم‌ترین تکنولوژی احیای مستقیم است.  بیش از نیمی از تولید فولاد جهانی در صنعت حمل‌‌‌ونقل و ساختمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازی به‌‌‌‌‌‌‌‌‌کار می‌رود. بسیاری از صنایع بزرگ در کشورهای مختلف به‌‌‌ویژه کشورهای در حال توسعه وابستگی بالایی به فولاد دارند؛ حتی بعد از صنعتی شدن نیز این تاثیر قابل ملاحظه بر رشد تولید کشورها مشاهده می‌شود. تولید فولاد جهان بیش از ۸/ ۱میلیارد تن است. چین به تنهایی بیش از نیمی از فولاد جهان را تولید می‌کند.

  شرکت‌های بورسی

در حال حاضر ۹ شرکت تولید شمش فولاد و مقاطع فولادی در بازار سرمایه ایران پذیرفته شده و معامله می‌‌‌شوند که در این گزارش وضعیت ۴ شرکت اصلی فولاد ارفع، مبارکه اصفهان، فولاد خوزستان و فولاد کاوه جنوب کیش طی ۶ماه ابتدایی امسال مورد بررسی قرار گرفته‌‌‌اند.

  «ارفع» در یک نگاه

شرکت آهن و فولاد ارفع در سال ۱۳۸۳ به صورت شرکت سهامی خاص تاسیس و در سال ۹۲ با نماد معاملاتی «ارفع» در فهرست شرکت‌های بازار دوم فرابورس به ثبت رسید.

این شرکت دارای دو واحد مجزای تولید آهن اسفنجی و شمش فولادی در سایت اردکان یزد است. ظرفیت اسمی هر یک از این واحدها تولید ۸۰۰‌هزار تن در سال است که از سال ۱۳۹۶ در خصوص واحد تولید آهن اسفنجی تا سال ۹۹، به استثنای سال ۱۳۹۸ (به دلیل توقف تولید برای تعمیرات) از ظرفیت اسمی فراتر تولید شده است. در خصوص واحد تولید شمش فولادی نیز از سال ۱۳۹۶ به صورت متناوب به مدت ۴ سال فراتر از ظرفیت اسمی تولید شده است. ظرفیت واحد اسفنجی به تنهایی پاسخگوی نیاز واحد فولاد شرکت در ظرفیت موجود نبوده بنابراین شرکت برای تامین آهن اسفنجی موردنیاز اقدام به خرید از بازار داخلی می‌کند که هزینه آن در مقایسه با بهای تولید شرکت قابل‌توجه است. به همین دلیل و در فاز اول برنامه توسعه شرکت تصمیم به افزایش ظرفیت تولید آهن اسفنجی تا ۲/ ۱‌میلیون تن و افزایش ظرفیت تولید شمش تا یک‌میلیون تن در سال با استفاده از امکانات زیربنایی موجود و از طریق تغییرات لازم در خطوط تولید شرکت با استفاده از شرکت‌های متخصص در این امور گرفت.   شرکت ارفع در دو بخش تولید آهن اسفنجی و شمش فولادی فعالیت دارد.

آهن اسفنجی: وجود ذخایر گاز به عنوان عامل اصلی تامین انرژی موردنیاز برای فرآیند احیای مستقیم اصلی‌ترین مزیت تولید این محصول است که این ذخایر در اختیار تعداد محدودی از کشورها قرار دارد. ایران نیز به دلیل وجود ذخایر عظیم گاز دارای این مزیت بوده و بر همین اساس طی چند سال اخیر کارخانه‌های تولید آهن اسفنجی متعددی با استفاده از گاز طبیعی به بهره‌برداری رسیده‌اند. تولید آهن اسفنجی در شرکت ارفع نیز با استفاده از گاز طبیعی و به روش میدرکس انجام می‌شود.  این شرکت موفق به تولید حدود ۴۱۰‌هزار تن آهن اسفنجی در ۶ ماهه سال ۱۴۰۰ شد. این میزان حدود ۳‌درصد آهن اسفنجی تولید شده در کشور را به خود اختصاص داده است. میزان تولید آهن اسفنجی کل کشور طبق آمار انجمن فولاد ۵/ ۱۴‌میلیون تن بوده است.

آهن اسفنجی تولیدی در واحد احیای مستقیم شرکت ارفع تماما در فرآیند تولید شمش استفاده می‌شود و نه تنها مازادی جهت ارائه به بازار وجود ندارد بلکه برای تامین نیاز واحد تولید شمش، شرکت اقدام به خرید از سایر واحدهای تولیدکننده آهن اسفنجی می‌کند. این شرکت انتظار دارد که با تکمیل فرآیند افزایش ظرفیت آهن اسفنجی و رسیدن به ظرفیت یک‌میلیون و ۲۰۰‌هزار تن، نیاز به تامین از سایر شرکت‌ها را برطرف کند.

  تولید و فروش آهن اسفنجی «ارفع»

طبق آمارهای شرکت، تولید آهن اسفنجی «ارفع» کاهش ۲‌درصدی در ۶ماهه سال ۱۴۰۰ نسبت به دوره مشابه سال داشته که گفته شده ناشی از تصمیم مدیریت برای کاهش تولید (به دلیل ذخیره بالای آهن اسفنجی دپو شده) و همچنین محدودیت مصرف برق در فولاد‌سازی (تولید جهت کیفیت بالاتر آهن اسفنجی) بوده است.  همچنین طبق آمارها بهای تمام شده دوره ۶ماهه ابتدای سال ۱۴۰۰ نسبت به دوره مشابه سال قبل ۱۴۶‌درصد افزایش داشته که بخش عمده آن به ۲دلیل زیر بوده است:

۱- گندله: قیمت گندله در دوره ۶ماهه امسال نسبت به مدت مشابه ۱۴۵‌درصد افزایش داشته است. گفتنی است گندله ۷۲‌درصد بهای تمام شده آهن اسفنجی را تشکیل می‌دهد.

۲- گاز مصرفی: قیمت هر مترمربع در ۶ماهه امسال نسبت به سال قبل ۴‌درصد افزایش یافته‌است.

شمش فولادی: با توجه به گزارش انجمن فولاد ایران، در سال ۱۳۹۹ میزان کل تولید بیلت و بلوم کشور حدود ۱۸میلیون و ۸۰۵‌هزار تن بوده که از این میان سهم شرکت آهن و فولاد ارفع، با استفاده از کوره قوس الکتریکی و تولید ۸۱۹‌هزار تن، حدود ۴‌درصد کل تولید بیلت و بلوم کشور بوده است. همچنین بر اساس آمار ۶ماهه سال ۱۴۰۰ میزان کل تولید بیلت و بلوم کشور حدود ۷‌میلیون و ۷۳۶هزار تن بوده، و از این میان سهم شرکت آهن و فولاد ارفع در دوره مذکور ۳۳۷‌هزار تن است که حدود بیش از ۴‌درصد کل تولید بیلت و بلوم در داخل کشور را به خود اختصاص داده است.

با این حال مقدار تولید شمش فولادی در دوره ۶ ماهه سال ۱۴۰۰نسبت به دوره مشابه سال ۱۳۹۹ (۴۱۵‌هزار تن) به میزان ۱۹‌درصد کاهش داشته که عمده دلیل این موضوع نیز کاهش دستوری مصرف برق بوده که عملا تولید شرکت را با مشکل مواجه کرد. هرچند گفته شده که از نیمه شهریور مشکل کسری برق برطرف و پیش‌بینی شده در مهر ماه شرکت با تولید بیشتر از ظرفیت اسمی خود مواجه شود.

  فروش کل «ارفع»

مبلغ فروش دوره جاری «ارفع» ۷۲‌درصد نسبت به دوره مشابه سال قبل افزایش داشته که ناشی از افزایش نرخ فروش بوده است. به‌رغم شرایط ایجاد شده در بازار فروش صادراتی شمش فولادی، مقدار ۱۳۰‌هزار تن فروش شمش فولادی تحقق یافته و درمجموع شرکت آهن و فولاد ارفع موفق شد ۴‌هزار و ۱۵۴ تن شمش فولاد بالاتر از تولید ۶ ماهه دوره جاری را به فروش برساند.

از ۳۴۱‌هزار تن فروش «ارفع» در دوره جاری، ۲۱۱‌هزار تن (۶۲ ‌درصد کل مقدار فروش) مربوط به فروش داخلی و ۱۳۰‌هزار تن (۳۸درصد کل مقدار فروش) مربوط به صادرات بوده است. مقایسه آمار ۶ماهه امسال نسبت به سال قبل نشان از افزایش فروش در بخش صادرات دارد. در دوره سال قبل تنها ۹درصد از فروش شرکت را صادرات تشکیل داده که این عدد در مدت مشابه امسال ۳۸درصد شده که نشان از افزایش بیش از ۴ برابری دارد.

شمش صادراتی از جهات زیر قابل اهمیت است:

۱- ارزآوری: در شرایطی که تحریم‌های ظالمانه علیه کشور هر روز بیشتر شده و باعث جلوگیری از ورود ارز به کشور می‌شود این محصول استراتژیک می‌تواند از این نظر برای شرکت ارز‌آوری داشته باشد و همچنین از محل ارز صادراتی می‌توان برای واردات سایر مواد و کالای ضروری موردنیاز شرکت‌ها استفاده کرد.

۲- سود بالای صادرات: در شرایطی که در بورس کالا قیمت‌گذاری دستوری است ولی در بخش صادرات قیمت‌ها بر حسب نرخ جهانی بوده که با وجود هزینه‌های ارسال و حمل و گمرک و سایر هزینه‌ها، برای شرکت‌ها سود‌آوری بالاتری خواهد داشت.

۳- معافیت‌های ناشی از صادرات: در موضوع صادرات شرکت‌ها از پرداخت و دریافت ارزش افزوده معاف هستند و همچنین و در صورت انجام کلیه تعهدات ارزی که شامل رفع تعهدات ارزی نیز می‌شود، شرکت‌ها از این محل از تخفیفات مرتبط بر کالای صادراتی برخوردار می‌شود.

 فولاد خوزستان

شرکت فولاد خوزستان بزرگ‌ترین عرضه‌کننده محصولات نیمه‌نهایی فولادی (اسلب، بلوم و بیلت) و دومین قطب تولید فولاد خام کشور و یکی از بنگاه‌های پیشروی اقتصادی است که در عرصه‌‌‌های ملی و منطقه‌‌‌ای حضوری فعال دارد. این شرکت با وسعت ۸/ ۳ کیلومترمربع، در مجاورت شهر اهواز، مرکز استان خوزستان و در جنوب غربی کشور واقع شده است. فولاد خوزستان اولین مجتمع تولید آهن و فولاد کشور به روش احیای مستقیم و کوره قوس الکتریکی است که در سال ۱۳۶۶ در اداره ثبت تهران به ثبت رسیده و در ۱۲ فروردین سال ۱۳۶۸ افتتاح شده است.

نام شرکت در تاریخ ۰۶/ ۰۴/ ۱۳۷۱ به صنایع فولاد اهواز و سپس در تاریخ ۰۲/ ۰۹/ ۱۳۷۴ به شرکت فولاد خوزستان تغییر یافته است.

طی قریب سه دهه فولاد خوزستان طرح‌های توسعه را در فاز اول از ظرفیت اولیه ۵/ ۱ تا ۴/ ۲‌میلیون تن و در فاز دوم تا ۲/ ۳میلیون تن و هم‌اکنون بالغ بر ۸/ ۳‌میلیون تن را محقق کرده است.  محصولات اصلی شرکت شامل شمش و تختال (بیلت، بلوم و اسلب) می‌شود که برای تولید انواع مقاطع فولادی، ورق‌های گرم و سرد و فولادهای ساختمانی به کار می‌رود.

  زنجیره ارزش فولاد خوزستان

سنگ آهن پس از استخراج از معدن و انجام عملیات تغلیظ (کنسانتره) در محل معدن، از طریق جاده، راه‌‌‌آهن یا دریا یا ترکیبی از روش‌های حمل به واحد انباشت و برداشت منتقل و از طریق نوار نقاله به کارخانه‌ها گندله‌سازی منتقل شده و به گلوله‌‌‌های کوچکی به نام گندله تبدیل می‌شود. گندله‌‌‌ها بعد از انجام عملیات پخت، در کوره احیای مستقیم با استفاده از گازهای احیایی که از ریفورمرهای گاز طبیعی به دست می‌‌‌آیند، احیا می‌شوند. محصول این عملیات آهن اسفنجی نام دارد که در کوره‌‌‌های قوس الکتریکی (در بستری از قراضه مذاب) ذوب شده و پس از پالایش و آلیاژ‌سازی به فولاد مذاب تبدیل می‌شود. فولاد مذاب تهیه شده توسط ماشین‌های ریخته‌گری به بیلت، بلوم و اسلب تبدیل می‌شود. اگر زنجیره ارزش صنعت فولاد را شامل ۶ مرحله بدانیم، محدوده فعالیت‌های شرکت فولاد خوزستان در این زنجیره شامل ۳ مرحله فرآوری سنگ آهن، آهن‌سازی و فولادسازی می‌شود.  سرمایه شرکت در بدو تاسیس مبلغ یک‌میلیون ریال (شامل تعداد ۱۰۰ سهم، به ارزش اسمی هر سهم ۱۰‌هزار ریال) بوده که طی چند مرحله به مبلغ ۵۰‌هزار میلیارد ریال (شامل تعداد ۵۰‌میلیارد سهم به ارزش اسمی هر سهم یک‌‌هزار ریال) افزایش یافته است. مجوز مورخ ۲۸/ ۰۷/ ۱۴۰۰ سازمان بورس و اوراق بهادار جهت افزایش سرمایه از ۵۰‌هزار میلیارد ریال به ۱۹۰‌هزار میلیارد ریال طی دو مرحله صادر شده است.

عملکرد تولیدی این شرکت در جدول گزارش قابل مشاهده است.

  فولاد مبارکه اصفهان

تاریخچه و روند فعالیت: شرکت فولاد مبارکه اصفهان در تاریخ ۲۸/ ۱۲/ ۱۳۶۹ به صورت شرکت سهامی خاص تاسیس شده و در اداره ثبت شرکت‌ها و مالکیت صنعتی اصفهان به ثبت رسید و متعاقبا از سال ۷۲ شروع به بهره‌‌‌برداری شده است. شرکت در تاریخ ۲۱/ ۰۲/ ۱۳۸۳ به موجب صورتجلسه مجمع عمومی فوق‌العاده به شرکت سهامی عام تبدیل و در تاریخ ۰۷/ ۱۲/ ۱۳۸۵ در بورس اوراق بهادار پذیرفته شده و سهام شرکت در تاریخ ۲۰/ ۱۲/ ۱۳۸۵ مورد معامله قرار گرفته است. ظرفیت تولید فولاد خام در گروه فولاد مبارکه در مجموع به ۳/ ۱۰‌میلیون تن رسیده است.

در شرکت فولاد مبارکه اصفهان محصولاتی همچون گندله، آهن اسفنجی، تختال، کلاف گرم، کلاف سخت سرد، کلاف قلع اندود، کلاف گالوانیزه و کلاف رنگی تولید می‌شود. وضعیت تولید در سال جاری در مقایسه با تولید کل کشور و سهم شرکت از آن در جدول گزارش ارائه شده است.

  فولاد کاوه

شرکت فولاد کاوه جنوب کیش به صورت شرکت سهامی خاص تاسیس و در هشتم مهرماه ۱۳۸۵ در اداره ثبت شرکت‌ها و موسسات غیر‌تجاری کیش به ثبت رسیده است. این شرکت در تاریخ ۲۹/ ۰۴/ ۱۳۹۵ نزد سازمان بورس و اوراق بهادار تهران پذیرفته شده  و نهایتا ۵‌درصد از سهام شرکت متعلق به بنیاد مستضعفان در تاریخ ۲۶/ ۰۷/ ۱۳۹۶ در تالار دوم بورس تحت نماد «کاوه» به عموم عرضه شد.

تولید فولاد کاوه جنوب کیش با رویکرد صادراتی به واسطه استقرار در منطقه ویژه اقتصادی خلیج فارس و برخورداری این منطقه از ترانزیت کالا توانسته طی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۶ماهه ۱۴۰۰ حدود ۳/ ۷‌درصد سهم بازار تولید بیلت کشور را به خود اختصاص دهد. این شرکت به منظور تامین مواد اولیه خود از شرکت‌های گل‌گهر و تامین‌کنندگان گندله و تامین‌کنندگان مواد اولیه کمکی، اقدام به انعقاد قرارداد یکساله کرده است. همان‌طور که گفته شد این شرکت سیاست فروش خود را بر مبنای صادرات برنامه‌‌‌ریزی کرده به طوری که در سال ۱۳۹۸ بیش از ۸۹۱‌هزار تن شمش فولادی و ۳۷‌هزار تن آهن اسفنجی تولیدی شرکت به ارزش ۳۴۸/ ۹‌میلیون دلار به کشورهای منطقه صادر شده است. در سال ۱۳۹۹ نیز راهبرد فروش شرکت بر مبنای صادرات بوده به نحوی که حدود ۸۵۰‌هزار تن شمش (معادل ۶۱‌درصد تولید) به همراه حدود ۱۰‌هزار تن آهن اسفنجی و حدود ۱۵۳‌هزار تن میلگرد جمعا به ارزش ۴۲۱/ ۴‌میلیون دلار منطبق با رعایت بخشنامه‌های صادره از سوی وزارت صمت و پس از ایفای تعهدات حفظ بازار داخلی آهن اسفنجی و بیلت صادر کرده است.

در ۶ ماهه اول سال ۱۴۰۰ و در راستای تداوم روند صادرات‌محور بودن این شرکت، بیش از ۴۰۳‌هزار تن بیلت به همراه ۶۲ هزار تن میلگرد به ارزش حدود ۲۷۲‌میلیون دلار به کشورهای هدف صادر کرده که با این رقم توانسته بیش از ۱۷‌درصد از سهم صادرات شمش فولادی در کشور را به خود اختصاص دهد.

مقدار تولید آهن اسفنجی شرکت در ۶ماهه اول سال ۱۴۰۰ به میزان ۸۱۶ هزارتن بوده که در مقایسه با دوره مشابه سال قبل (به میزان ۸۲۹هزارتن) حدود ۲‌درصد کاهش دارد. همچنین مقدار تولید شمش در این دوره ۶۱۶ هزارتن بوده که نسبت به دوره مشابه سال قبل (به میزان ۵۶۰ هزارتن) حدود ۱۰‌درصد افزایش دارد. در ۶ماهه سال ۱۴۰۰ مجموع فروش بیلت شرکت فولاد کاوه جنوب کیش ۶۰۴‌هزار تن بوده که در مقایسه با مدت مشابه قبل با مقدار تولید ۵۴۸‌هزار تن بیش از ۱۰‌درصد رشد داشته است. در این دوره ۲۰۰‌هزار تن از بیلت تولیدی شرکت در بازارهای داخلی و ۴۰۴‌هزار تن در بازارهای صادراتی به فروش رفته است.