امید به افزایش «سرانه نهادهای مدنی»
زهرا رحیمی خامنه * فعالیت سازمان‌های غیردولتی و نهادهای مدنی در هر جامعه، نمادی از پویایی و زنده بودن آن جامعه است و به زبان دیگر: جوامع توسط نهادهای مدنی نفس می‌کشند. این شاخص با میزان امید به زندگی در جامعه نیز بی‌ارتباط نیست؛ چرا که در جوامع با نرخ امید به زندگی بالا، شاخصی به نام «سرانه نهادهای مدنی» وجود دارد. برای مثال در کشور سوئیس که سن امید به زندگی در آن ۷۵ سال (در بالاترین رده‌های امید به زندگی در سطح جهان) قرار دارد، حدود یک میلیون و ششصد نفر از کل جمعیت هفت و نیم میلیون نفری این کشور، بخشی از وقت خود را به ارائه خدمات داوطلبانه در سازمان‌های غیر دولتی اختصاص می‌دهند (گزارش VMI در زمینه مقایسه تطبیقی عملکرد جامعه مدنی در سوئیس).
زهرا رحیمی خامنه * فعالیت سازمان‌های غیردولتی و نهادهای مدنی در هر جامعه، نمادی از پویایی و زنده بودن آن جامعه است و به زبان دیگر: جوامع توسط نهادهای مدنی نفس می‌کشند.
این شاخص با میزان امید به زندگی در جامعه نیز بی‌ارتباط نیست؛ چرا که در جوامع با نرخ امید به زندگی بالا، شاخصی به نام «سرانه نهادهای مدنی» وجود دارد. برای مثال در کشور سوئیس که سن امید به زندگی در آن ۷۵ سال (در بالاترین رده‌های امید به زندگی در سطح جهان) قرار دارد، حدود یک میلیون و ششصد نفر از کل جمعیت هفت و نیم میلیون نفری این کشور، بخشی از وقت خود را به ارائه خدمات داوطلبانه در سازمان‌های غیر دولتی اختصاص می‌دهند (گزارش VMI در زمینه مقایسه تطبیقی عملکرد جامعه مدنی در سوئیس). بنابراین با کسر جمعیت کودکان و سالمندان از کل جمعیت سوئیس، به نظر می‌رسد حدود نیمی از جمعیت فعال این کشور مقید به ارائه خدماتی داوطلبانه به جامعه خود باشند.
در جوامعی که امید پژمرده شده است، مردم امیدی به اصلاح نواقص و کاستی‌ها نداشته و اقدامی نیز در این راستا صورت نمی‌دهند، بلکه سر در لاک خود فرو برده و سعی می‌کنند برای بقا، به طور فردی دست و پا بزنند. در این جوامع، معمولا به تدریج، باورهای دگرخواهانه جای خود را به خودخواهی و برتر دانستن منفعت فردی بر جمعی می‌دهد و به همین دلیل شاید فقط افراد معدودی باشند که در این وضعیت غرق نشده و فرصت نگاه آگاهانه از بیرون را از دست نداده باشند و مهم‌ترین رسالت خود را زنده نگه داشتن تحرکات اجتماعی و مطالبات جمعی تشخیص دهند. مشابه این اوصاف شاید برای بسیاری از همکاران ان.جی.او یی ناآشنا نمی‌آید: در میان نوسانات سکه و دلار و اضطراب‌های ناشی از تحریم‌ها، تورم و صعود تصاعدی قیمت مسکن و ماشین، فراخواندن هموطنان به توجه به وضعیت کودکان محروم و کودکان کار، زنان سرپرست خانوار و کودکان معتاد و در معرض تجاوز و مواردی از این دست در سال‌های اخیر، اندکی غریب می‌نمود. تا به آنجا که حضور یک سازمان غیر دولتی و تداوم فعالیتش در این عرصه‌های نوع‌دوستانه، نگاه‌های شک‌آلود و گاه انگ‌آلود را به دنبال داشته و صدور مجوزها و پروانه‌های
فعالیت برخی سازمان‌ها را نیز در حالتی از ابهام فرو برد. افرادی که بسیاری از آنها داوطلبانه و خالصانه، تمام هم و غم خود را صرف بهبود وضعیت جامعه می‌کردند، شاید در بسیاری از جوامع مورد تشویق و تقویت قرار می‌گرفتند، اما در این شرایط باید دائم به اتهامات موجود پاسخ گفته و بیشتر وقت خود را صرف شفاف‌سازی حضور خود در جامعه می‌ساختند. این در حالی بود که این افراد گاه ناچار بودند در طوفان بحران‌های اقتصادی، بار مسوولیت اجرایی ناشی از غیبت بسیاری از نهادها و سازمان‌های مسوول را نیز به دوش کشیده و در عدم حضور آنها در عرصه های مرتبط، نقائص موجود را در حد توان خود جبران کنند.
این امر باعث شد که در میان بسیاری از مسوولان، رسالت وجودی سازمان‌های غیردولتی و نهادهای مدنی مخدوش شده و نقش نظارتی و مشورتی آنها جای خود را به نقش اجرایی، آن هم در خط مقدم مشکلات و کاستی‌ها دهد. درست است که در عرصه اجرا سازمان‌های غیردولتی نیز به دلیل توانمندی‌ها و برخورداری از موقعیت متمایز خود از دولت می‌توانند موثرتر، کم‌هزینه‌تر، متمرکزتر و متخصص‌تر عمل کنند، اما توجه به این مهم ضروری است که سازمان غیردولتی نباید مهم‌ترین نقش خود را که نظارت بر عملکرد دستگاه‌های مسوول، به چالش کشیدن سیاست‌گذاری‌ها در مواقع لزوم، ارائه راهکارها و مشاوره‌های تخصصی و مهم‌تر از همه فرهنگ‌سازی در جامعه است را به فراموشی بسپارند و از نگرش کلان به عرصه موضوعات غافل شده و خود را در کلاف تو در تو و پیچیده امور روزمره محبوس کنند. به نظر می‌رسد، به رسمیت شناختن این نقش و دادن میدان در عرصه حل کلان معضلات و ارائه راهکار و بهره‌گیری از تجارب ذی‌قیمت این سازمان‌ها، مشارکت در عرصه انتخاب‌های کلیدی در عرصه افراد و موضوعات مرتبط با مسائل اجتماعی و زدودن نگاه‌های امنیتی از نهادهای غیرسیاسی از جمله مهم‌ترین مطالبات
ان.جی.اوهای اجتماعی کشور نظیر جمعیت امداد دانشجویی-مردمی امام علی (ع) از نهاد دولت می‌باشد.
*مدیرعامل جمعیت امداد دانشجویی مردمی امام علی(ع)
