مرور شش دوره حضور تیم ملی در جامهای جهانی؛
کارنامه جهانی
۱۹۷۸؛ صعود ارزشمند
این لفاظیها در مورد ارزشمندی حضور در جامجهانی و این چیزها را رها کنید. اینها استفاده بیرویه از کلمات و تهی کردن آنها از معناست؛ چیزی که ما در ایران منخصصاش هستیم! صعودی که به معنای واقعی کلمه ارزشمند و مقتدرانه تلقی شود، تنها یک بار با راهیابی تیم ملی ایران به مرحله نهایی جامجهانی ۱۹۷۸ آرژانتین رخ داده است؛ جایی که این تورنمنت فقط با حضور ۱۶ تیم از سراسر دنیا برگزار میشد و آسیا و اقیانوسیه روی هم تنها یک نماینده داشت. شاگردان حشمت مهاجرانی بدون شکست در مرحله مقدماتی، از چنین مسیر سختی راهی دور نهایی شدند. هرچند دشواری کار در آرژانتین خودش را نشان داد. ملیپوشان بازی اول را با سه گل به هلند باختند، در مسابقه دوم یک مساوی یک بر یک از اسکاتلند گرفتند و در دیدار سوم هم ۴ بر یک برابر پرو بازنده شدند. اولین گل تاریخ ایران در جامهای جهانی را ایرج داناییفر به اسکاتلند زد و تنها گل تیم ملی مقابل پرو را هم حسن روشن به ثمر رساند.
۱۹۹۸؛ شادترین روز ایران
پس از آن ۲۰ سال طول کشید تا بار دیگر تیم ملی ایران به جامجهانی برسد. افزایش تعداد تیمهای حاضر در این تورنمنت به عدد ۳۲، کمک کرد ایران به عنوان سیودومین تیم دنیا راهی جامجهانی ۱۹۹۸ فرانسه شود. پس از فرصتسوزیهای فراوان در مرحله گروهی و پلیآف اول، نهایتا این مهم در پلیآف بین قارهای و در چارچوب بازی با استرالیا محقق شد؛ جایی که شاید یکی از شادترین روزهای تاریخ ایران به ثبت رسید. ایران اما آخرین جامجهانی قرن گذشته را با یک شکست خفیف یک بر صفر برابر یوگسلاوی شروع کرد؛ در مسابقهای که ملیپوشان نمایش بسیار شایستهای داشتند. در بازی دوم، نوبت به اولین برد تاریخ ایران در این تورنمنت رسید. شاگردان جلال طالبی با گلهای حمید استیلی و مهدی مهدویکیا دو بر یک از سد آمریکا گذشتند. در بازی سوم اما تیم ملی دو بر صفر به آلمان باخت. به نظر میرسد نسل دوستداشتنی ۹۸، در مسابقه نخست از بیتجربگی رنج برد و در دیدار سوم، اسیر اشباع ذهنی ناشی از برد برابر آمریکا شد، وگرنه صعود از گروه در آن دوره واقعا دور از دسترس نبود.
۲۰۰۶؛ حیف، خیلی حیف
تیم ملی ایران پس از ناکامی در رسیدن به جامجهانی ۲۰۰۲ با میروسلاو بلاژوویچ، توسط شاگرد او یعنی برانکو ایوانکوویچ صعودی مقتدرانه را به جامجهانی ۲۰۰۶ تجربه کرد. ملیپوشان در دوره مقدماتی عملکردی عالی داشتند، اما همان روزها آنقدر در مورد این حرف زده شد که برانکو برای مرحله نهایی کوچک است و باید سراغ مربی بزرگتر برویم که مرد کروات کاملا اقتدارش را در تیم از دست داد. در نهایت بیاعتبار شدن کادرفنی در کنار مصدومیت برخی بازیکنان کلیدی و نیز اختلافات شدید درون تیمی، منجر به عملکرد ضعیف تیم ملی در آلمان شد. شکست ۳ بر یک برابر مکزیک و باخت دو گله به پرتغال، کار را تمام کرد تا تساوی یک بر یک مقابل آنگولا تنها به دشت یک امتیاز بیارزش منجر شود. یحیی گلمحمدی به مکزیک گل زد و سهراب بختیاریزاده به آنگولا. فضای آن تیم آنقدر متشنج بود که بلافاصله پس از بازی سوم، محمد دادکان از طرف سازمان تربیت بدنی برکنار و فوتبال ایران به دلیل دخالت دولت در آموزش تعلیق شد!
۲۰۱۴؛ آغاز کیروش
تیم ملی ایران سه دوره پیاپی با کارلوس کیروش در جامهای جهانی حاضر شد که این اولین آنها بود. مسابقات در آفریقای جنوبی برگزار میشد و تیم ملی تورنمنت را با یک تساوی بدون گل مقابل نیجریه شروع کرد. اغلب از این دیدار به عنوان یکی از کسالتبارترین بازیهای تاریخ جامهای جهانی یاد میشود! در عوض ملیپوشان در نبرد دوم برابر آرژانتین نمایشی حیرتانگیز داشتند، در حدی که به جرات میتوان گفت فینالیست جام خوشاقبال بود که بازنده نشد. حتی داوری هم در آن روز به ضرر ایران بود و خطای پنالتی آشکار زابالتا روی اشکان دژاگه را ندید. در نهایت هم آرژانتین صرفا روی نبوغ لیونل مسی در آخرین دقیقه به گل رسید، از این معرکه گریخت و چنان که گفتیم تا فینال هم بالا رفت. ملیپوشان که بدنشان در این بازی حسابی خالی کرده بود، در مسابقه سوم با ارائه فوتبالی ضعیف سه بر یک به بوسنی باختند. تنها گل تیم ملی در این دوره را رضا قوچاننژاد به ثمر رساند.
۲۰۱۸؛ بهترین آمار
از نظر آمار، بهترین عملکرد تاریخ تیم ملی در جامهای جهانی مربوط به همین دوره بوده است. تیم ملی تورنمنت را با برتری یک بر صفر برابر مراکش شروع کرد. هر چقدر دوره قبلی برابر آرژانتین بدشانس بودیم، در این مسابقه بخت یارمان بود! تمام بازی دست مراکش بود و هر کاری دوست داشتند کردند، اما دقیقه نود روی یک کاشته، عزیز بوحدوز به اشتباه دروازه خودشان را باز کرد. تیم ملی در بازی دوم با ارائه نمایشی تدافعی یک بر صفر مقابل اسپانیا شکست خورد تا سرنوشت صعود به نبرد سوم مقابل پرتغال بکشد. شاگردان کارلوس کیروش در این بازی یک بر صفر عقب افتادند، سپس علیرضا بیرانوند با مهار ضربه پنالتی کریس رونالدو تیم ملی را در بازی نگه داشت، در ادامه کریم انصاریفرد از روی نقطه پنالتی کار را به تساوی کشاند و نهایتا در شرایطی که یک گل دیگر میتوانست ایران را برای اولین بار راهی مرحله حذفی جامجهانی کند، مهدی طارمی توپ را از یک قدمی دروازه بیرون زد تا مسابقه یک بر یک مساوی تمام شود. در نهایت ایران با ۴ امتیاز، روی پله سوم جدول گروهی جامجهانی روسیه قرار گرفت.
جامجهانی ۲۰۲۲؛ حضور عجیب
اتفاقات این دوره از جامجهانی برای تیم ملی ایران از هر جهت عجیب و متفاوت بود؛ بازیهایی که زیر سایه سنگین حوادث سال ۱۴۰۱ برگزار شد. از نظر فنی هم حضور غیرمنتظره و غیرمنصفانه کارلوس کیروش به جای دراگان اسکوچیچ، اعتراضات بسیاری را به همراه آورده بود. دامنه حوادث شگفتانگیز، تا نتایج ثبت شده روی اسکوربرد هم گسترش یافت؛ تا جایی که تیم ملی ایران، به طور همزمان بدترین باخت و بهترین بردش در ادوار جامهای جهانی را در همین بازیها به ثبت رساند. شاگردان کارلوس کیروش در گام نخست با نمایشی بسیار عجیب و بحثبرانگیز، ۶ بر ۲ برابر انگلستان شکست خوردند. دو گل تیم ملی در این بازی را مهدی طارمی به ثمر رساند. در بازی دوم اما، ملیپوشان با ارائه فوتبالی خوب دو بر صفر ولز را بردند. روزبه چشمی و رامین رضاییان زننده دو گل تیم ملی برابر رقیبی بودند که دروازهبان خود را اخراج شده میدید. این نتایج باعث میشد تیم ملی با گرفتن یک مساوی از آمریکا هم به مرحله حذفی برسد. شاید همین فاکتور بود که باعث شد شاگردان کیروش با ارائه نمایشی بسیار محتاطانه و محافظهکارانه، نیمه اول بازی با آمریکا را با یک گل ببازند. آنها در نیمه دوم تلاش زیادی برای جبران نتیجه کردند، اما به جایی نرسیدند تا پیرترین تیم جام، برابر دومین تیم جوان مسابقات شکست بخورد و از دور بازیها حذف شود.
جامجهانی ۲۰۲۶؛ خواهیم دید!
جامجهانی ۲۰۲۶ اما حتی خیلی قبل از آغازش برای تیم ملی ایران با حاشیههای زیادی همراه بوده؛ جایی که مسابقات در سه کشور آمریکا، مکزیک و کانادا برگزار میشود. مدیران فدراسیون ترجیح میدادند بازیهای تیم ملی بیرون از آمریکا باشد، اما در نهایت قرعهکشی تقدیر دیگری رقم زد. هر سه بازی تیم ملی در آمریکا برگزار میشود و همانطور که میدانید، مدتهاست بحثهای مربوط به ویزا و... مسالهساز شده؛ تا جایی که تیم ملی ناچار شد کمپ آمادهسازیاش را در مکزیک برپا کند و برای هر بازی راهی آمریکا شود. طبق برنامه، تیم ایران نخستین بازی خود را از ساعت ۴:۳۰ صبح سهشنبه ۲۶ خرداد برابر نیوزیلند برگزار میکند، در بازی دوم از ساعت ۲۲:۳۰ یکشنبه ۳۱ خرداد رودرروی بلژیک قرار میگیرد و از ساعت ۶:۳۰ شنبه ششم تیر، آخرین بازی مرحله گروهی را مقابل مصر انجام خواهد داد.
آمار کلی
تیم ملی ایران در ادوار پیشین حضورش در جامهای جهانی، ۱۸ بازی انجام داده، صاحب ۳ برد شده، ۴ بار با رقبا مساوی کرده و ۱۱ بار هم شکست خورده است. ۱۳ گل زده و ۳۱ گل خورده هم در این تورنمنت به نام تیم ایران ثبت شده است.
