نقش بودجه شرکت‌های دولتی در اداره صنعت برق
دنیای‌اقتصاد : بررسی بودجه وزارت نیرو در لایحه بودجه ۱۴۰۲ نشان می‌دهد بودجه این وزارتخانه در ردیف‌‌‌های هزینه‌‌‌ای و تملک دارایی‌‌‌های سرمایه‌‌‌ای برابر ۲۹۳هزار میلیارد ریال است که نسبت به لایحه سال ۱۴۰۱ به میزان ۳۰درصد افزایش پیدا کرده است. کاهش بودجه هزینه‌‌‌ای وزارت نیرو نسبت به لایحه ۱۴۰۱ به دلیل حذف ارقام تبصره ۱۴ در بخش هزینه‌‌‌ای از ردیف وزارت نیرو در جدول بودجه دستگاه‌‌‌های اجرایی لایحه ۱۴۰۲ است. همچنین سهم مصارف بودجه عمومی وزارت نیرو از مصارف بودجه عمومی دولت ۳۵/ ۱درصد است. نمودار فوق سهم بخش‌‌‌های مختلف وزارت نیرو از بودجه عمومی این وزارتخانه را نشان می‌دهد.
همان‌‌‌گونه که مشاهده میشود سهم بخش برق از بودجه عمومی وزارت نیرو اندک و نزدیک به ۱۷درصد است که نسبت به سال گذشته کاهش نشان می‌دهد. این مساله اهمیت بررسی بودجه شرکت‌های دولتی را در صنعت برق به منظور درک فضای مالی این صنعت نشان می‌دهد. بودجه شرکت‌های دولتی هر ساله در پیوست ۳ لایحه بودجه تهیه، تنظیم و تقدیم مجلس میشود و در حالی که احکام بودجه در مجلس بررسی می‌‌‌شوند، این پیوست فرصت بررسی کمتری می‌‌‌یابد و به نوعی صرفا برای اطلاع ارائه میشود.
نگاهی به آمار و ارقام شرکت توانیر در بخش بودجه شرکت‌های دولتی نشان می‌دهد ۹۰درصد منابع سرمایه‌‌‌ای توانیر در لایحه ۱۴۰۲ به عنوان سایر دریافت‌‌‌ها طبقه‌بندی شده است. سهم دارایی‌‌‌های جاری در سه سال گذشته ۲۵درصد کاهش نشان می‌دهد. جدول زیر و نمودار فوق مجموع منابع حساب‌‌‌های سرمایه‌‌‌ای توانیر را از سال ۱۳۹۹ نشان می‌دهند.
برآورد منابع سرمایه‌‌‌ای توانیر از ۴/ ۵هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۹ به ۶/ ۴۲هزار میلیارد تومان در لایحه ۱۴۰۲ رسیده است. به عبارت دیگر نزدیک به ۸ برابر شده است. درآمدهای جاری توانیر در لایحه ۱۴۰۲، بالغ بر ۲۵هزار میلیارد تومان برآورد شده است.
در ماده (۳) قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق تکلیف شده است منابع حاصل از فروش برق مصرفی مشترکان صنعتی در بودجه‌‌‌های سنواتی به حساب شرکت مادرتخصصی توانیر نزد خزانه‌داری کل کشور واریز شود و بابت هزینه‌‌‌های تولید و تامین برق، حمایت از توسعه فناوری‌‌‌های موردنیاز صنعت برق و طرحهای بهینه‌سازی و اصلاح مصرف انرژی و اتمام طرحهای نیمه تمام صنعت برق با اولویت نوسازی شبکه فرسوده انتقال برق به صورت ۱۰۰ درصد اختصاص یابد.
در لایحه بودجه ۱۴۰۲ برآورد سقف منابع از محل فروش انرژی برق به صنایع و موارد خرج‌‌‌کرد منابع حاصل شده، از تبصره ۱۵ حذف شده است. از سوی دیگر بررسی بودجه شرکت توانیر نشان می‌دهد برآورد درآمدهای جاری توانیر از ۱۳هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ به ۵/ ۲۵هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۲ رسیده است. همچنین همان‌‌‌گونه که ذکر شد برآورد منابع سرمایه‌‌‌ای توانیر از ۴/ ۵هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۹ به ۶/ ۴۲هزار میلیارد تومان در لایحه بودجه ۱۴۰۲ رسیده است.
با توجه به اینکه شیوه‌‌‌های نظارت عمومی بر بودجه شرکت‌های دولتی به مراتب ضعیف‌‌‌تر از شیوه‌‌‌های نظارت بر احکام بودجه است و عملا تنها راه آگاهی از مصارف صورت گرفته در قبال منابع شرکت‌های دولتی دسترسی به صورت‌های مالی آنهاست و نیز با توجه به اهمیت شفاف شدن منابع و مصارف صنعت برق برای تحقق مفاد قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق، پیشنهاد میشود به روال سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، سقف منابع حاصل از اجرای ماده (۳) قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق در تبصره (۱۵) مشخص شده و مصارف آن نیز تعریف شود.
