امکان‌سنجی صادرات گاز ایران به غرب

سومین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در شرایطی در تهران برپا شد که به گفته سالم البدری، دبیرکل اوپک، تقاضا برای انرژی تا سال ۲۰۴۰ در جهان ۵۰ برابر افزایش خواهد یافت و با توجه به رشد جمعیت بخش عمده‌ای از پاسخگویی به این تقاضای انرژی بر عهده تولیدکنندگان عمده گاز جهان خواهد بود.

به همین دلیل ایران با ذخایر حدود ۳۴ تریلیون مترمکعب گاز، به‌عنوان بزرگ‌ترین دارنده ذخایر گاز جهان، استراتژی خود را بر پایه افزایش تولید و صادرات گاز طبیعی تدوین کرده است. خبرگزاری شینهوآ در تحلیلی نوشته است که ایران از بنگاه‌های اقتصادی بزرگ جهان دعوت کرده است تا در میادین عظیم گاز این کشور سرمایه‌گذاری کنند. در حال حاضر ایران توسعه زیرساخت‌های اکتشاف و استخراج خود را در دست بررسی دارد و می‌خواهد یک شبکه عظیم گازی بسازد که از طریق آن میدان بزرگ گازی پارس جنوبی را به مشتریان غربی متصل کند. البته دستیابی به چنین هدف بزرگی نیازمند رفع موانع عمده بر جای مانده از دوران تحریم‌ها و دیگر موانع ساختاری است. شاید اجرای پروژه‌های صادرات گاز به کشورهای منطقه بتواند آزمونی خوب برای دستیابی به هدف صادرات گاز به جهان غرب باشد.

نشریه فایننشال تایمز در تحلیلی صادرات گاز ایران به اروپا را مورد بررسی قرار داده و چشم‌انداز کوتاه‌مدت و درازمدت صادرات گاز ایران را تحلیل کرده است. این نشریه با اشاره به اینکه حجم ذخایر ایران به حدی است که برای پاسخگویی به نیاز اتحادیه اروپا تا ۹۰ سال کافی است، نوشته است که با وجود این، ایران هنوز موفق به بهره‌برداری از همه پتانسیل‌های خود نشده است. این نشریه در توضیح دلایل استخراج نسبتا کم گاز ایران به دو نکته اشاره می‌کند:

دلیل نخست تحریم‌های بین‌المللی است که از سال ۲۰۰۷ بخش انرژی ایران را نشانه‌گرفته بود و موجب توقف کامل فعالیت شرکت‌های خارجی در ایران شده بود. دلیل دوم نیز قوانینی است که در طرح‌های بیع متقابل جذابیت انعقاد قرارداد را برای شرکت‌های بزرگ خارجی از بین برده است. فایننشال تایمز با اشاره به اینکه با روی کار آمدن حسن روحانی و امضای توافق هسته‌ای، اکنون ایران در حال برداشتن گامی تاریخی است، افزوده است که با این گام تاریخی که طی آن تحریم‌های ایران رفع می‌شود، کل اقتصاد کشور به‌طور عام و بخش انرژی ایران به‌طور خاص تغییر شکل خواهد یافت. دولت ایران همزمان با پیش‌بردن مذاکرات هسته‌ای از سال ۲۰۱۳ در حال اصلاح چارچوب‌های قانونی حوزه نفت و انرژی خود نیز بوده که هدف آن جذاب‌تر کردن این بخش برای شرکت‌های انرژی جهان است. حالا پس از انتظار بسیار، گفته می‌شود به‌زودی قراردادهای جدید نفتی ایران رونمایی می‌شوند.

بسیاری از محافل اروپایی از جمله کمیسیون اروپا حالا با نگاهی به این پیشرفت‌های انجام گرفته، به این نتیجه رسیده‌اند که ایران می‌تواند یک تامین‌کننده عمده گاز طبیعی برای اتحادیه اروپا باشد. این موضوع با توجه به تلاش اتحادیه اروپا برای تنوع‌بخشی به منابع تامین گاز طبیعی‌ پس از وقوع بحران اوکراین در سال ۲۰۱۴، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. البته موانع کوتاه‌مدت و بلند‌مدتی در این راستا وجود دارد. در کوتاه‌مدت این احتمال وجود دارد که صنعت گاز طبیعی ایران تمرکز خود را به بازار داخلی و صادرات محدود در سطح منطقه معطوف کند. پس از امضای توافق هسته‌ای، ایران استراتژی خود در حوزه انرژی را به توسعه بخش نفت متمرکز کرده است. در چنین چارچوبی، این احتمال قوی وجود دارد که گاز طبیعی بیشتری صرف استفاده دوباره در میادین نفتی شود تا در تولید و صادرات نفت ثبات ایجاد کند. همزمان، ایران تلاش خواهد کرد که از منابع گاز طبیعی خود در راستای ارتقای رقابت‌پذیری اقتصادش استفاده کند. فایننشال تایمز در ادامه نوشته است که ایران این هدف را از طریق افزایش سهم برق تولید شده با گاز طبیعی ارزان قیمت و سرمایه‌گذاری بیشتر در خودروهای گازسوز دنبال خواهد کرد تا به‌این‌وسیله مصرف داخلی نفت را کاهش دهد و بتواند نفت بیشتری صادر کند. فایننشال تایمز با اشاره به این استراتژی‌ها نوشته است که انتظار نمی‌رود در کوتاه‌مدت حجم زیادی بر صادرات گاز ایران اضافه شود و افزوده است که علاوه بر این ایران در سال ۲۰۱۴ توافق کرده است که از سال ۲۰۱۷ به‌مدت ۲۵ سال سالانه ۱۰ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی خود را به عمان صادرکند. بر اساس این توافق بخشی از گاز طبیعی به مصرف بازار عمان خواهد رسید و مابقی توسط شرکت ال‌ان‌جی عمان به شکل گاز طبیعی مایع در می‌آید و به بازارهای بین‌المللی صادر می‌شود. فایننشال تایمز در مورد چشم انداز درازمدت صادرات گاز ایران نیز نوشته است که در درازمدت به‌نظر می‌رسد ایران بیش از آنکه به صادرات گاز به اروپا بیندیشد، به‌دنبال صادرات گاز به آسیا است. طی سال‌های اخیر ایران به شدت بر پروژه خط لوله پاکستان تمرکز کرده است.