دردسر اوپکی‌‌‌ها در سال پایانی توافق
دنیای‌اقتصاد : فشارهای سیاسی و صنعتی بر اوپک و متحدانش برای تولید بیشتر افزایش یافته اما مساله اساسی اینجاست که بسیاری از این کشورها توانایی زیادی برای تولید بالاتر ندارند و کشورهای دیگر هم حق ندارند کمبود عرضه دیگران را جبران کنند. به‌‌‌طور رسمی، ۲۳ کشور عضو اوپکپلاس در حال‌حاضر ۶/ ۵میلیون بشکه در روز ظرفیت تولید مازاد دارند. این ظرفیت واقعا وجود دارد اما نه آنطور که در توافق اوپکپلاس برنامهریزی شده. در واقع، برخی از این کشورها به دلایل مختلف توانایی رسیدن به سطح پایه تولید موجود در توافق را ندارند و عده کمی مانند عربستان، عراق و امارات می‌توانند حتی بالاتر از سطح پایه خود در توافق تولید کنند، با این حال در صورت تصمیم این ائتلاف برای ادامه روند افزایش تولید ماهانه ۴۰۰ هزار بشکه در روز یا حتی بالاتر- آنطور که جو بایدن و برخی کشورهای مصرفکننده مانند هند خواستار آن هستند- رشد تولید نامتوازنی بین اعضا شکل خواهد گرفت؛ بهطوری که بسیاری از آنها نخواهند توانست از فرصت افزایش تولید بهره ببرند و چند کشور هم احتمالا برخلاف توافق از سهمیه تولید خود فراتر بروند. این موضوع احتمال ایجاد اختلال در برنامه این ائتلاف که تاکنون هماهنگ و کمنقص عمل کرده را بالا خواهد برد.
«اوپکپلاس» تبدیل به «اوپک‌‌‌ماینس» می‌شود؟
اوپک و متحدانش موسوم به اوپکپلاس پنج‌‌‌شنبه، ۴ نوامبر مجددا گرد‌هم می‌‌‌آیند تا درباره تولید نفت خود برای ماه بعد (دسامبر) تصمیم‌گیری کنند. برنامه قبلی این بوده که هر‌ماه ۴۰۰ هزار بشکه در روز به تولید جمعی این ائتلاف ۲۳ عضوی افزوده شود تا تمام باقی‌مانده عرضه متوقف‌شده طبق توافق سال گذشته به بازار بازگردد که با این روند تا پایان سال ۲۰۲۲ به‌‌‌طول خواهد انجامید، با این حال بررسی‌‌‌های ماهانه این گروه امکان تغییر نزولی و صعودی برنامه را مهیا میکند؛ بنابراین احتمال اینکه مازاد ظرفیت تولیدی که اکنون ۶/ ۵میلیون بشکه برآورد می‌شود، در زمانی زودتر یا دیرتر به بازار بازگردد هم وجود دارد. با این وجود، ممکن است روند بازگشت عرضه چندان هموار و یکنواخت نباشد. جولین لی، استراتژیست بلومبرگ در گزارشی به تک‌‌‌تک این کشورها از نظر توانایی تولید پرداخته و معتقد است شاید در آینده «اوپکپلاس» که با افزودن ۱۰ کشور غیرعضو اوپک ایجاد شد، چیزی بیشتر از «اوپک‌‌‌ماینس» نباشد؛ به این معنا که کشورهای خارج از اوپک توانایی بازگشت به سطح تولید پایه تخمینی در توافق کاهش تولید را نداشته باشند. به گفته لی، روی کاغذ این کشورها می‌توانند ۶/ ۵میلیون بشکه به تولید خود بیفزایند تا به تولید پایه خود قبل از توافق برسند.
این رقم مجموع ظرفیت تولید استفاده نشده این کشورها را نشان می‌دهد اما برخی کشورها شامل روسیه، آنگولا، نیجریه، مالزی و کویت توانایی رسیدن به سطح پایه خود را نخواهند داشت و بعضی مانند عربستان، عراق و امارات می‌توانند حتی بیشتر از آن سطح عرضه داشته باشند. نکته اینجاست که کشورهای با توانایی بالاتر حق جبران کمبود عرضه دیگران را ندارند، اما در عمل ممکن است این اتفاق در سال پایانی توافق کاهش تولید بیفتد و این ائتلاف را که تاکنون بسیار هماهنگ عمل کرده و توانسته بازار نفت را به‌‌‌سمت تخلیه موجودی‌‌‌ها هدایت کند و قیمت نفت را افزایش دهد، با اختلال و بی‌‌‌نظمی مواجه کند که به‌‌‌سود بازار نفت نیست. در ادامه میزان تولید و ظرفیت خالی مانده هر یک از کشورهای عضو اوپکپلاس مورد بررسی قرار می‌گیرد که در جدول فوق آمده است.
الجزایر
این کشور در‌ماه سپتامبر ۹۳۲ هزار بشکه در روز تولید داشته و سطح پایه تولید آن بر اساس توافق ۱.۰۵۷ میلیون بشکه در نظر گرفته شده، بنابراین دلیلی وجود ندارد که به توانایی آن برای رسیدن به سطح پایه در مدت‌‌‌زمان باقی‌مانده شک کنیم.
آنگولا
آنگولا توانسته تولید خود را به ۱.۱۳۳ میلیون بشکه روزانه برساند اما سطح پایه آن بیش از ۵/ ۱میلیون بشکه در توافق آمده و جولین لی تخمین می‌‌‌زد ظرفیت تولید واقعی آن بیش از ۳۰۰ هزار بشکه کمتر باشد چراکه نرخ تولید این کشور به‌‌‌طور طبیعی پایین آمده و شکافی بین این دو رقم به‌‌‌وجود آورده است.
جمهوری کنگو
کنگو کاملا بالاتر از سهمیه خود در سال ۲۰۲۱ نفت عرضه کرده اما تولید آن در روندی نزولی قرار گرفته که در سال‌جاری هم ادامه داشته است. افزایش سهمیه تولید اوپکپلاس که هر ماه اتخاذ شده هم نتوانسته روند نزولی تولید کنگو را معکوس کند که نشان از محدودیت‌‌‌های ظرفیت آن دارد.
گینه استوایی
این کشور هم مانند دیگر کشورهای تولیدکننده غرب آفریقا دچار کمبود سرمایه‌‌‌گذاری در میانه کاهش طبیعی تولید میادین است. گینه حتی وقتی ابتدای امسال از سهمیه تولید اوپکپلاس تخطی کرد هم از تولید ۱۲۰ هزار بشکه در روز عبور نکرد.
گابن
تولید این کشور دست‌‌‌کم از ژانویه ۲۰۲۰ نزدیک یا حتی بالاتر از سطح پایه اوپکپلاس بوده است، در حالی‌که سطح پایه این کشور ۱۸۷ هزار بشکه در روز تنظیم شده، در سپتامبر ۲۰۲ هزار بشکه تولید کرد.
ایران
ایران که از توافق کاهش تولید معاف است سهمیه تولید ندارد. ایران در ماه سپتامبر ۲.۵۰۳ میلیون بشکه تولید روزانه داشت که در حال‌حاضر هم ظرفیت تولید آن همین مقدار در نظر گرفته می‌شود، چراکه تا وقتی تحریم‌ها پابرجا باقی بمانند، تولید در همین محدوده می‌‌‌ماند، با این حال بلومبرگ می‌گوید در صورت برداشته‌شدن تحریم‌ها ایران می‌تواند تولید خود را به‌‌‌سرعت ۳/ ۱میلیون بشکه در روز افزایش دهد. در واقع، شرایط سیاسی موجود برای ظرفیت تولید ایران فرض گرفته شده است.
عراق
این کشور همسایه غربی ایران از معدود اعضایی است که ظرفیت تولید مازاد قابل‌توجهی نسبت به سطح پایه دارد. در توافق اوپکپلاس سطح تولید پایه این کشور ۴.۶۵۳ میلیون بشکه در روز در نظر گرفته شده است، در حالی‌که عراق در سال ۲۰۱۹ به‌‌‌طور پایداری ۸/ ۴میلیون بشکه روزانه تولید داشت.
کویت
کویت خود در گزارش سالانه ۲۰۲۱-۲۰۲۰ گفت ظرفیت تولیدش برای سومین سال متوالی کاهش یافته است. تولید در منطقه نفتی مشترک با عربستان هم بسیار پایین‌تر از پتانسیل‌‌‌اش است و فقط در صورت یک توافق دوجانبه می‌تواند استخراج از آن را بالا ببرد، بنابراین کویت هم نمی‌‌‌تواند به تولید پایه ۸/ ۲میلیون بشکه‌‌‌ای درنظر گرفته شده در توافق برسد. طبق تخمین جولین لی، این کشور می‌تواند به‌‌‌طور پایدار به تولید ۷۱/ ۲میلیون بشکه در روز برسد که ۵۰درصد عرضه منطقه مشترک نفتی با عربستان را هم شامل می‌شود.
لیبی
این کشور آفریقایی که به‌‌‌دلیل ناآرامی‌‌‌ها داخلی از توافق اوپکپلاس مستثنا شده، از پیش تمام آنچه می‌تواند را تولید میکند. ریسک‌‌‌های تولید در این کشور به دلیل افزایش تنش‌‌‌ها و نبود سرمایه‌‌‌گذاری در تعمیرات اساسی و حفاری به‌‌‌شدت نزولی است.
نیجریه
تولید نیجره مانند آنگولا در حال کاهش است که دلیل آن را باید در کمبود سرمایه‌‌‌گذاری و نشت‌‌‌های پی‌‌‌در‌‌‌پی در خطوط لوله و پایانه‌های صادراتی جست‌وجو کرد. وضعیت آنقدر بد شده که برخی پالایشگران نفت نیجریه را نمی‌‌‌پذیرند. به‌‌‌علاوه نفت‌خام این کشور روزانه ۲۰۰ هزار بشکه تولید دارد که به‌عنوان میعانات گازی طبقه‌‌‌بندی می‌شود و از توافق اوپکپلاس خارج است. سطح تولید پایه این کشور در توافق ۱.۸۲۹ میلیون بشکه آمده اما از نظر لی، ظرفیت تولید واقعی این کشور ۶/ ۱میلیون بشکه در روز است.
عربستان‌سعودی
شرکت نفت دولتی سعودی آرامکو در سال ۲۰۱۹ ظرفیت تولید پایدار ۱۲میلیون بشکه در روز را اعلام کرد. بر اساس گزارش فصلی این شرکت، در فصل دوم امسال هم ۱۷۵ هزار بشکه به رقم قبلی اضافه شده است. این شرکت همچنین در حال سرمایه‌‌‌گذاری برای افزایش ظرفیت به ۱۳ میلیون بشکه تا سال ۲۰۲۷ است، با این حال مشخص نیست این کشور به‌‌‌غیر از دوره‌های کوتاه اورژانسی، بخواهد به این ارقام به‌‌‌طور پایدار نزدیک شود چراکه ترجیح می‌دهد همیشه مقداری از ظرفیت تولید خود را استفاده‌نشده باقی بگذارد. برخی تحلیلگران معتقدند عربستان از این ظرفیت مازاد به‌عنوان اسلحه‌‌‌ای مخفی برای پیش‌بردن خواسته‌هایش در بازار استفاده میکند، بنابراین از نظر لی، ظرفیت تولید واقعی عربستان ۵/ ۱۱میلیون بشکه در روز در نظر گرفته شده که ۵۰۰ هزار بشکه بیشتر از سطح پایه موردتوافق اوپکپلاس است.
امارات متحده عربی
این کشور بلندپرواز خواستار سطح تولید پایه بالاتری برای خود شد تا با ظرفیت تولید افزایش‌‌‌یافته‌‌‌اش نزدیک‌‌‌تر شود و با این کار، توافق را در آستانه سقوط قرار داد. امارات به سرمایه‌‌‌گذاری خود برای هدف تولید ۵ میلیون بشکه‌‌‌ای در سال ۲۰۳۰ ادامه می‌دهد. این کشور در توافق ۳ میلیون و ۱۶۸ هزار بشکه سطح تولید پایه دارد اما در واقع می‌تواند تا ۴ میلیون و ۲۰۰هزار بشکه هم در روز تولید داشته باشد.
ونزوئلا
ونزوئلا هم که به‌‌‌دلیل تحریم‌‌‌های آمریکا از توافق کاهش تولید معاف است، تمام آنچه در توان دارد را برای تولید نفت می‌‌‌گذارد اما حجم آن خیلی زیاد نیست (۵۲۷ هزار بشکه روزانه در سپتامبر). این در حالی است که این کشور صاحب بزرگ‌ترین ذخایر نفت جهان است.
جمهوری آذربایجان
تولید جمهوری آذربایجان همزمان با رشد سهمیه بالا نرفته است و پیش از توافق هم سیر نزولی داشت. تولید در میدان پرچمدار گونشلی در فصل دوم امسال ۶/ ۶درصد کاهش فصلی نشان داد و به ۴۵۲ هزار بشکه در روز رسید. بنابراین ظرفیت تولید جمهوری آذربایجان هم از میزان تولید پایه در توافق پایین‌تر است.
بحرین
بیشتر تولید این کشور از میدان ابوسعفه که با عربستان مشترک بوده و توسط این کشور اداره هم می‌شود، مربوط می‌شود. میدان ساحلی بحرین ظرفیت تولید فقط ۴۵ هزار بشکه در روز را دارد. این کشور با ظرفیت تولید ۲۰۰ هزار بشکه تقریبا به‌اندازه سطح پایه توانایی دارد.
برونئی
برونئی در ماه‌های پایانی سال ۲۰۱۹، ۱۲۰هزار بشکه در روز تولید می‌کرد که در فصل اول۲۰۲۰ به ۱۰۶ هزار بشکه کاهش یافت.
قزاقستان
سطوح تولید اخیر قزاقستان به دلیل کار روی میدان تنگیز، بزرگ‌ترین میدان این کشور، کاهش یافت، بنابراین تخمین درستی از ظرفیت خالی مازاد این کشور وجود ندارد. قزاقستان در اکتبر با تولید روزانه ۵۵/ ۱میلیون بشکه به اوج ۱۸ ماهه رسید.
مالزی
یکی دیگر از کشور‌هایی که افت تولید را با وجود افزایش هدف تولید اوپکپلاس تجربه میکند. آخرین کاهش تولید مالزی به‌‌‌نظر به‌‌‌علت تعمیرات اساسی برنامه‌‌‌ریزی‌‌‌نشده رخ داد.
مکزیک
این کشور که فقط دو‌ماه (مه و ژوئن ۲۰۲۰) از توافق کاهش تولید تبعیت کرد، پس از آن با برنامه افزایش تولید خود عملا نقشی در این ائتلاف نداشت. تولید این کشور پس از آن پایین‌تر از سطح پایه آن بوده است.
عمان
این کشور حاشیه خلیج‌فارس پیش از پیوستن به اوپکپلاس ۸۷۰ هزار بشکه در روز تولید می‌کرد و در مارس۲۰۲۰، احتمالا به‌‌‌طور غیرپایداری، شاهد یک افزایش تولید بود.
روسیه
این کشور با ۹ میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه تولید در سپتامبر بالاتر از عربستان بیشترین عرضه را به خود اختصاص داد. سطح پایه تولید آن ۱۱میلیون بشکه در نظر گرفته شده که در آوریل به ۵/ ۱۱میلیون بشکه هم ارتقا یافت و عملا هیچ ارتباطی با سطوح تولید پیشین‌‌‌اش ندارد. پیک تولید ۳۵/ ۱۱میلیون بشکه در روز که در آوریل سال ۲۰۲۰ طی جنگ نفتی اتفاق افتاد شامل ۹۰۰هزار بشکه میعانات بود که وزارت انرژی این کشور جداگانه گزارش نمی‌دهد. از نظر بلومبرگ توانایی واقعی تولید روسیه ۴/ ۱۰میلیون بشکه در روز است.
سودان جنوبی
ناآرامی‌‌‌های داخلی بسیاری از زیرساخت‌ها در میادین را از بین برده و سطح تولید را نسبت به سطوح پیش از جنگ کاهش داده است. برنامه بهبود تولید نیازمند ثبات داخلی است.
سودان
سودان به‌‌‌دنبال دو برابر کردن ظرفیت تولید تا سال۲۰۲۵ است اما برای این کار نیازمند جذب سرمایه‌‌‌گذاران خارجی است.
بر اساس جدول گردآوری شده توسط جولین لی، اوپکپلاس ۵.۷۲۶ میلیون بشکه در روز ظرفیت مازاد دارد یعنی بیش از آنچه در توافق آمده اما مشکل اینجاست که طبق توافق ۳.۵۴۷ میلیون بشکه مازد متعلق به اوپکی‌‌‌ها و ۲.۰۵۵ میلیون بشکه مازاد تولید اعضای غیراوپکی است، با این حال ارزیابی‌‌‌های جولین لی نشان می‌دهد که به‌‌‌رغم ارقام اوپکپلاس، اعضای اوپک بیش از ۶/ ۴میلیون بشکه در روز مازاد تولید دارند و اعضای غیراوپکی فقط ۱/ ۱ میلیون بشکه می‌توانند به تولید خود بیفزایند.
