ساخت وسازها باید تخصصی شوند

با وجود تلاش‌های سازمان نظام مهندسی مبنی بر رعایت مقررات ملی ساختمان در ساخت و سازها، هنوز شاهد ساخته شدن ساختمان‌هایی بی‌کیفیت و با عمر پایین در کشور هستیم.دلایل این امر چیست، و چه راهکارهایی برای آن وجود دارد؟ دکتر حیدر جهانبخش، نایب رییس اول سازمان نظام مهندسی در گفت وگو با دنیای اقتصاد، این بحث را به تفصیل مطرح کرده و پیشنهادات و راهکارهای قابل تاملی ارائه می دهد. با وجود تلاش‌های سازمان نظام مهندسی مبنی بر رعایت مقررات ملی ساختمان در ساخت و سازها، هنوز شاهد ساخته شدن ساختمان‌هایی بی‌کیفیت و با عمر پایین هستیم. علت این امر را چه می‌دانید؟

عوامل مختلفی در کیفی‌سازی ساخت و ساز‌ها موثر هستد. یکی از مهمترین موضوعات، بحث تولید مصالح استاندارد است. یعنی باید به سمتی برویم که مصالح ساختمانی را با کیفیت استاندارد و قابل قبول تولید کنیم. در غیر این صورت کوچکترین ایراد در این بخش به طور مستقیم روی نتیجه ساخت و ساز اثر منفی خواهد گذاشت. وقتی همه اجزای ساختمان را در مقیاس تولید مناسب‌سازی و استانداردسازی کردیم، خیال ما از این جهت راحت خواهد بود که در چرخه تولید ساختمان، بخشی از این ماجرا به نحو مطلوب انجام شده است.

بحث دوم، دست‌اندرکاران ساختمان هستند که به عنوان نیروی انسانی باید آموزش‌های لازم را ببینند (اعم از کارگران ماهر، مهندسان ناظر و مهندسان ساخت).

عامل سوم، قانون‌گذار است که باید بتواند قوانین‌ مناسب و کارآمدی وضع کند. وقتی قانون مناسب و کارآمد نباشد، نادیده گرفته خواهد شد و باید ابزارهای کنترل مناسب خود را داشته باشد.

عامل چهارم، عامل فرهنگی است که باید جامعه را متقاعد کنیم. ما با یک نظام تقریبا سنتی و بافت غیرتخصصی در نظام ساخت و ساز مواجه هستیم.

در این وضعیت جامعه نیاز به دو چیز دارد: یکی آموزش فرهنگی در این خصوص است که این فرهنگ توسط رسانه‌ها می‌تواند اشاعه پیدا کند. دومین مورد، پذیرش فرهنگی توسط مردم است. لذا در باب فرهنگی، هم باید تولیدات مناسب داشته باشیم و هم به گونه‌ای کار شود که قدرت پذیرش جامعه بالا رود.

جنابعالی چه راهکارهایی را در این خصوص پیشنهاد می کنید؟

بهترین و جامع ترین راه این است که به سوی یک جامعه تخصصی در ساخت و ساز حرکت کنیم.

یکی از راه‌کارهای مهمی که در قانون آمده ولی هنوز دچار ابهام است، صدور شناسنامه فنی ملکی است. متاسفانه در شرایط کنونی به دلیل بی‌نتیجه ماندن تحقق شناسنامه فنی ملکی، بحث «کنترل کیفیت ساختمان» را هم به غلط استفاده می‌کنیم و بهتر است به جای آن از واژه «تضمین کیفیت» استفاده کنیم. متاسفانه به دلیل نبود شناسنامه فنی ملکی هیچ چیز توسط سازنده تضمین نمی‌شود، نه کیفیت نظارت، و نه کیفیت بهره‌برداری از ساختمان.به دلیل اینکه شناسنامه فنی ملکی جدی گرفته نمی‌شود، هویت ساختمان هم زیر سوال می‌رود. کیفیت بهره‌برداری در ساختمان خیلی مهم است و نشان‌دهنده این است که در حوزه بهره‌برداری هم دارد سهل‌‌انگاری می‌شود.این در حالی است که در قانون نیز، ناظر بهره‌برداری گنجانده شده که مورد غفلت قرار گرفته است. باید تمامی این مراحل قبل از صدور شناسنامه فنی ملکی، و مدیریت بهره‌برداری بعد از آن و با هم دیده شوند.

از سوی دیگر، ما در کشورمان تخصصی به عنوان تخریب نداریم و باید در حوزه هایی که خلاء داریم، بیشتر فعالیت کرده و افراد متخصص تربیت کنیم.

نقش سازمان درخصوص تحقق شناسنامه فنی ملکی چیست؟

سازمان در تحقق شناسنامه فنی ملکی یک مجری است. شناسنامه فنی ملکی وقتی در قالب قانون ابلاغ ‌شود، همه ملزم به تهیه آن می‌شوند. با استفاده از شناسنامه فنی ملکی، از ابتدای کار ساخت تا پایان آن، و در زمان بهره‌برداری می‌توانیم به پیشینه ساختمان، اطلاعات مربوطه و مطلوبیت آن پی ببریم.

ما باید شناسنامه فنی ملکی را به عنوان یک مطالبه عمومی و تخصصی پیگیری کنیم.

تعامل سازمان با شهرداری در چه سطحی است؟

تعامل ما بیشتر با بخشی از مدیریت شهری است که یکی از آنها شورای اسلامی شهر تهران و شهرداری است.

در اینجا باید دو عبارت را از نظر شرح وظایف از هم تفکیک کنیم: یکی عبارت "نظارت ساخت و ساز" و دیگری "کنترل ساخت و ساز" است.

در قانون، نظارت به عهده نظام مهندسی و کنترل بر عهده شهرداری است. خلاء موجود به این علت است که گاه شنیده می‌شود، کنترل به عهده نظام مهندسی است. چون در قانون به نظام مهندسی و کنترل ساختمان اشاره شده، در حالی که منظور از کنترل ساختمان همان نظارت‌های فنی است و نه کنترل‌هایی که مستقیما به عهده شهرداری است. مهم این است که هر دوی این نهادها چه در بعد نظارت و چه در بعد کنترل، هماهنگ عمل کنند. اما گاهی شهرداری در بعد کنترل وارد اقدامات نظارتی می‌شود و برعکس.

چه پیامی برای روز مهندس دارید؟

مهندسان باید در وهله اول خود را باور کنند. در وهله بعد باید کار تخصصی انجام دهند و خودشان را به عنوان متخصص باور کنند.

مهندس می‌تواند با ایفای نقش تخصصی خود، مسیر پیشرفت کشور را تحت تاثیر قرار دهد. به اذعان بسیاری از مسئولین و براساس آمار غیررسمی، ۷۰ درصد سرمایه‌های کشور در حوزه مهندسی و ساخت و ساز مصرف می‌شود. به همین دلیل مهندس می تواند جهت‌گیری صحیح را در این زمینه رقم بزند.

مهندس یک متخصص تاثیرگذار در جهت‌گیری توسعه کمی و کیفی کشور است که امیدوارم این نقش به درستی توسط آنان ایفا شود.