افزایش خطر برخورد زبالههای فضایی با هواپیماها
با افزایش چشمگیر تعداد ماهوارهها و پرتابهای فضایی، خطر سقوط کنترلنشده بقایای آنها به زمین و تهدید حریم هوایی، به چالشی جدی تبدیل شده است. آمارهای جدید نشان میدهند که بهطور متوسط هفتهای یکبار، یک فضاپیما یا بخشی از آن به جو زمین بازمیگردد و احتمال عبور این زبالهها از آسمانهای شلوغ دنیا رو به افزایش است.
اعداد و ارقام نگرانکننده
بر اساس مقالهای از پژوهشگران دانشگاه بریتیش کلمبیا در اوایل سال۲۰۲۵ میلادی، ۲۶درصد احتمال وجود دارد که در سال آینده، زبالههای فضایی از حریم هوایی شلوغ جهان عبور کنند. احتمال برخورد مستقیم یک تکه زباله با هواپیما هنوز کم است، اما مطالعات نشان میدهد که تا سال۲۰۳۰ میلادی، این احتمال برای هر پرواز تجاری میتواند به حدود یک در هزار برسد.
با در نظر گرفتن حجم بالای پروازهای روزانه در سراسر جهان، این رقم قابل تامل است. نمونه عینی این خطر در نوامبر ۲۰۲۲میلادی رخ داد، زمانی که بخش اصلی موتور موشک «لانگ مارچ ۵ بی» چین بهصورت کنترلنشده وارد جو زمین شد و مسیر آن از فراز اسپانیا گذشت. این رویداد باعث تعطیلی بخش وسیعی از حریم هوایی و تاخیر یا لغو بیش از ۳۰۰ پرواز شد. این حادثه، ضرورت هماهنگی بیشتر و هشدارهای اختصاصیتر را برجسته کرد. یکی از موانع اصلی، دشواری پیشبینی دقیق نقطه ورود زبالهها به جو است.
خطای پیشبینی میتواند به اندازه چند ساعت و هزاران کیلومتر باشد. این عدم قطعیت، مسوولان کنترل ترافیک هوایی را بر سر دو راهی دشواری قرار میدهد: تعطیلی گسترده و پر هزینه حریم هوایی، یا بهخطر انداختن جان مسافران با احتمال (هر چند جزئی) وقوع یک فاجعه. بنجامین ویرجیلی باستیدا (Benjamin Virgili Bastida)، مهندس آژانس فضایی اروپا تاکید میکند: اگر به هر خطری واکنش نشان دهیم، نیمی از جهان هر از گاهی تحت تاثیر قرار میگیرد؛ بنابراین امکانپذیر نیست. برای مدیریت این تهدید، تلاشها در چند محور متمرکز شده است:
۱. جمعآوری دادههای بهتر: آژانس فضایی اروپا (ESA) قصد دارد در اواخر سال ۲۰۲۷ میلادی، ماهوارهای به نام دراکو (DRACO) را پرتاب کند که دقیقا نحوه تخریب یک ماهواره کوچک در جو فوقانی را اندازهگیری میکند تا مدلهای پیشبینی را بهبود بخشد.
۲. هماهنگی بینالمللی: ایجاد کانالهای ارتباطی موثر بین آژانسهای فضایی و کنترلکنندگان ترافیک هوایی در کشورهای مختلف، کلید مدیریت این بحران است. این هماهنگی باید به تدوین استانداردهای بینالمللی منجر شود که مشخص کند در چه شرایطی و با چه سطحی از خطر، حریم هوایی باید بسته شود.
۳. طراحی وسایل نقلیه فضایی با قابلیت تخریب کنترلشده: طراحی ماهوارهها و موشکها به گونهای که در ارتفاع بالا تا حد امکان بهطور کامل از بین بروند، میزان زبالههای خطرناک را کاهش میدهد.
