کتابخوانی ایرانیها به روایت آمار
دنیای اقتصاد : پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، به مناسبت سیوچهارمین دوره هفته کتاب، نتیجه نظرسنجی «فرهنگ مطالعه و کتابخوانی» را منتشر کرد. دادههای این نظرسنجی با استفاده از پرسشنامه و بهصورت تلفنی در آبانماه سال ۱۴۰۵ گردآوری شده است. جامعه آماری را نیز شهروندان ۱۸ سال و بالاتر کشور تشکیل داده و هزار و ۲۴۳ نفر بهشیوه نمونهگیری چندمرحلهای انتخاب شده و مورد پرسش قرار گرفتهاند.
۴۲.۸درصد پاسخگویان در هفته کتاب غیردرسی مطالعه میکنند. بهطور متوسط ۲۷۲دقیقه در هفته کتاب غیردرسی میخوانند و بهعبارت دیگر ۲۶.۹دقیقه در روز مطالعه میکنند. با احتساب افرادی که کتاب نمیخوانند (۵۷.۲درصد نمونه مورد مطالعه) این میانگین برابر با ۱۱.۲دقیقه در روز است.
در عین حال وقتی دقیقتر پرسیده میشود که مطالعه به معنای خواندن کتاب، متن، محتوا، پادکست و غیره بهصورت چاپی یا فایل است. پاسخهای متفاوتی دریافت میشود. بهطوریکه از آنها پرسیده شد که «در طول ۲۴ ساعت شبانهروز، بهطور متوسط چند ساعت در شبکههای اجتماعی و رسانههای مختلف، متن علمی اعم از مقاله، تحلیل و غیره میخوانید یا مستند علمی نگاه میکنید؟» و پاسخ دادند که بهطور متوسط ۹۶ دقیقه در روز در شبکههای اجتماعی و رسانههای مختلف، متن میخوانند یا مستند علمی نگاه میکنند.
همچنین ۳۸.۶درصد پاسخگویان در یک سال گذشته، کتاب یا بخشی از کتابی را خواندهاند یا کتاب صوتی گوش دادهاند. پاسخگویانی که از طریق اپلیکیشن کتاب میخوانند، بهطور متوسط ۹۸.۶دقیقه در روز در اپلیکیشن کتاب خواندهاند.
رمان و داستان با ۲۳.۱درصد بیشترین میزان را به خود اختصاص داده است، کتب روانشناسی و تربیتی و آموزش با ۱۹.۳درصد، کتابهای تاریخی با ۱۴.۹درصد و معارف دینی و معنویت با ۱۰.۵درصد در ردههای بعدی قرار دارند. همچنین افراد بهطور میانگین در طول یک سال گذشته، ۸.۶عنوان کتاب (کاغذی و الکترونیکی، صوتی) خریدهاند.
همچنین ۵۷.۸درصد افراد کتابهای چاپی و کاغذی، ۱۲.۷درصد الکترونیکی، ۱۵.۲درصد صوتی و ۱۴.۲درصد هر سه نوع کتاب را مطالعه میکنند. کسب دانش (۲۸.۹درصد)، رشد شخصی (۲۳.۵درصد)، لذت بردن از خواندن (۲۶درصد)، الزامات شغلی و تحصیلی (۱۱.۵درصد)، عادت به کتابخوانی (۶.۷درصد) و داشتن وجهه فرهنگی و علمی نزد دیگران (۳.۴درصد) انگیزه اصلی افراد از مطالعه است. ۱۱.۷درصد افراد بیش از ۵میلیون تومان در سال برای خرید کتاب هزینه میکنند. ۴۵.۳درصد افراد کتاب را میخرند، ۲۳.۴درصد از کتابخانه یا آشنایان امانت میگیرند. فقط ۱۲.۲درصد عضو کتابخانه و فقط ۱۸.۲درصد (۸۷نفر) عضو پلتفرمهای کتابخوانی هستند.
در یک سوال باز، از پاسخگویانی که عضو پلتفرمهای کتابخوانی هستند پرسیده شد که عضو کدام پلتفرم هستند؟ که طاقچه با اختلاف قابلتوجه، شناختهشدهترین پلتفرم در میان پاسخدهندگان است. ۳۶.۳درصد کل پاسخها بهصورت مستقیم یا ترکیبی به این پلتفرم اشاره کردهاند. کتابراه و فیدیبو در جایگاههای بعدی قرار دارند. این در حالی است که فقط ۸.۶درصد (۴۱نفر) عضو پلتفرمهای کتابخوانی هستند.
همچنین در این گزارش آمده است که نمونههای آماری در پاسخ به این سوال که محتوای صوتی را روی چه اپلیکیشنها، وبسایتها یا بسترهایی استفاده میکنید که نتیجه این بوده است: تلگرام با ۲۱درصد، پرکاربردترین بستر در میان پاسخهای دستهبندی شده است. گوگل و وبسایتها با ۱۹.۱درصد در رتبه دوم قرار دارند. طاقچه با ۱۳درصد و ایتا با ۱۲.۲درصد در رتبههای بعدی هستند. پیامرسانها و شبکههای اجتماعی سهم قابلتوجهی در دسترسی به کتابهای الکترونیکی و صوتی دارند. از پاسخگویانی که کتاب میخوانند پرسیده شد دسترسی دیجیتال شما از طریق خرید، اشتراک یا استفاده رایگان است؟ که ۳۴.۱درصد پاسخگویان گفتهاند رایگان استفاده میکنند، ۱۷.۹درصد خریداری میکنند و ۷.۵درصد نیز اشتراک میخرند. ۴۰.۵درصد هیچکدام از این روشها را استفاده نمیکنند.
همچنین ۳۱.۳درصد پاسخگویان گفتهاند اصلا گفتوگو یا معرفی انجام ندادهاند، ۴۵درصد تا ۵بار گفتوگو یا معرفی کردهاند، ۱۱.۲درصد ۶ تا ۱۰ بار، ۶.۹درصد ۱۱ تا ۳۰بار و ۵.۶درصد بالای ۳۰بار در یک سال گذشته درباره کتاب گفتوگو یا آن را معرفی کردهاند.
بر اساس گزارش آماری پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات ۲۸درصد افراد در طول یک ماه گذشته یک کتاب را بهصورت کامل مطالعه کردهاند. ۲۲.۵درصد پاسخگویان معتقدند کتابخوانی به میزان زیاد و خیلی زیاد در خانواده و اطرافیان آنها رواج دارد و ۴۵.۵درصد نیز اظهار کردند که به میزان کم و خیلی کم رایج است. ۸۳درصد مردم با این انگاره که «جامعه ایران دارای فرهنگ کتابخوانی است» موافقند و تنها ۷.۷درصد با این انگاره مخالفند.
۵۰.۲درصد افراد، کمبود وقت را مانع مطالعه خودشان میدانند. خستگی ذهنی (۱۵.۵درصد)، هزینه کتابها (۱۱.۴درصد) و بیسوادی (۹.۲درصد) «گزارههای بعدی» موانع مطالعه پاسخگویان بوده است. ۲۵.۸درصد افراد، کمبود وقت را مهمترین علت کتابنخواندن بخشی از مردم میدانند. ترجیح سرگرمیها و فعالیتهای دیگر (۲۴.۷درصد)، خستگی ذهنی (۲۲.۹درصد)، هزینه کتابها (۱۱.۵درصد) و نبود علاقه (۹.۵درصد) گزارههای بعدی مهمترین علت کتابنخواندن بخشی از مردم عنوان شدهاند.
۳۶.۶درصد مردم معتقدند نداشتن دغدغه مالی و معیشتی میتواند باعث افزایش فرهنگ کتابخوانی شود و همچنین ۲۳.۹درصد نیز فرهنگسازی درست در مدارس برای کودکان و ۱۰.۱درصد دسترسی آسان و ارزان به کتاب را راهکار افزایش فرهنگ کتابخوانی دانستهاند.


