ترفند تبدیل موسیقی به تصویر
دنیای اقتصاد : مراسم شب قباد شیوا در موزه هنرهای معاصر تهران و در چارچوب «شب‌های بخارا» برگزار شد. در این مراسم علی دهباشی، بهزاد حاتم و بهرام دبیری درباره ویژگی‌های هنری، آثار و تاثیر قباد شیوا بر گرافیک و هنر معاصر ایران سخن گفتند. همچنین پیام تصویری کریم نصر، برای این مراسم پخش شد و در ادامه، مستند «هنگامه ارکستر مجلسی سارها به رهبری قباد شیوا» ساخته وحید حسینی همدان به نمایش درآمد.
علی دهباشی، مدیرمسوول مجله بخارا و گرداننده این مراسم، با اشاره به جایگاه قباد شیوا، طراح گرافیک، نقاش و تصویرگر معاصر ایران، در تاریخ گرافیک کشور گفت: درباره قباد شیوا بسیار گفته و نوشته‌اند و جشن‌نامه‌ای نیز برای او منتشر شده است. او در میان پیشگامان هنر گرافیک نوین ایران جایگاهی ویژه دارد. آنچه آثار و نگاه هنری او را متمایز می‌کند، ویژگی‌های خاص و نگاه بی‌تکلفش به هنر ایرانی است.
در ادامه مراسم، پیام تصویری کریم نصر، نقاش و تصویرگر ایرانی، پخش شد. او در این پیام با بیان خاطره‌ای از دوران نوجوانی خود، قباد شیوا را نخستین نامی دانست که در عرصه گرافیک ایران با آن آشنا شده است.
نصر گفت: دهه‌ها پیش، زمانی که هنوز بیش از ۱۵ سال نداشتم، برادرم که در یک کارگاه مشغول به کار بود، پوستری را برایم آورد که به تشخیص خودش اثری برجسته بود. وقتی آن کار را دیدم، شگفت‌زده شدم. امضای زیر اثر را خواندم؛ قباد شیوا.
او با اشاره به تاثیر آن پوستر بر علاقه‌اش به هنر گرافیک ادامه داد: آن اثر برایم بسیار جالب بود و آن را در مناسب‌ترین جای دیوار اتاقم نصب کردم تا همیشه از آن نیرو بگیرم. حالا دهه‌ها از آن زمان گذشته است. آن خانه دیگر وجود ندارد و طبیعتا آن دیوار هم باقی نمانده، اما تصویر آن اثر همچنان در ذهنم نصب است و هنوز از آن نیرو می‌گیرم.
سپس بهزاد حاتم، طراح گرافیک و نقاش، به بیان دیدگاه‌های خود درباره ویژگی‌های هنری قباد شیوا و جایگاه او در گرافیک ایران پرداخت.حاتم با اشاره به تفاوت نگاه و زبان بصری هنرمندان گرافیست و نقاش گفت: در آثار هر هنرمند، نوعی درک گرافیکی یا حس گرافیکی وجود دارد که زبان بصری او را شکل می‌دهد. برای مثال، مرتضی ممیز حتی در نقاشی‌هایش نیز وجه گرافیکی قدرتمندی دارد. در مقابل، فرشید مثقالی نقاش درخشانی است که وجه نقاشانه در آثار گرافیکی‌اش به‌وضوح دیده می‌شود.
او با قرار دادن قباد شیوا در میان این دو رویکرد افزود: قباد شیوا از این نظر جایگاه ویژه‌ای دارد، هم از یک گرافیک محکم و قدرتمند برخوردار است و هم روح نقاشانه در آثارش حضور دارد. به همین دلیل، آثار او را نمی‌توان صرفا در چارچوب طراحی گرافیک تعریف کرد.
حاتم در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به شرایط اجتماعی و فرهنگی ایران در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰، شکل‌گیری گرافیک مدرن را در پیوند با تحولات اجتماعی و ارتباط با جهان دانست و اظهار کرد: گرافیک مدرن ایران در دهه ۴۰ در بستری شکل گرفت که جامعه در حال تجربه تغییرات گسترده بود. پیشرفت‌های صنعتی و اقتصادی، تغییر ساختارهای اجتماعی و حرکت از جامعه‌ای روستایی به سمت زندگی شهری، بر شکل‌گیری زبان بصری جدید تاثیر گذاشت.
او با تاکید بر اینکه تغییرات زیبایی‌شناختی همواره در بستر رقابت میان سلیقه‌ها و لایه‌های فرهنگی شکل می‌گیرند، افزود: زیبایی‌شناسی فقط یک موضوع هنری نیست، میدان برخورد سلیقه‌ها و لایه‌های مختلف فرهنگی است. حتی در جوامع مدرن اروپایی نیز لایه‌هایی از نگرش‌های سنتی باقی می‌مانند و در کنار نگاه‌های جدید به حیات خود ادامه می‌دهند. در جامعه ما نیز این لایه‌ها در کنار یکدیگر حضور داشته و بر شکل‌گیری سلیقه عمومی اثر گذاشته‌اند.
او نقش قباد شیوا در طراحی مجله «تماشا» را یکی از نقاط مهم گسترش زبان تصویری مدرن در جامعه دانست و اظهار کرد: مجله تماشا به دلیل ارتباط مستقیم با برنامه‌های تلویزیونی، مخاطبان گسترده‌ای داشت. در آن زمان فقط دو سه شبکه تلویزیونی وجود داشت و مردم برای اطلاع از برنامه‌های تلویزیون به این مجله توجه می‌کردند. به همین دلیل، طراحی‌های قباد شیوا در تماشا توانست بر سلیقه بصری طیف وسیع‌تری از مردم تاثیر بگذارد.
در بخش دیگری از این مراسم، بهرام دبیری، نقاش با مرور خاطرات دوران تحصیل خود در این دانشکده، از فضای فرهنگی و آزاد آن دوران سخن گفت. او با اشاره به فضای دانشکده و تعامل میان دانشجویان و استادان اظهار کرد: دانشکده هنرهای زیبا فضای متفاوتی داشت. حتی بوفه دانشکده از بسیاری از کافه‌های شهر شیک‌تر بود و محیطی برای گفت‌وگو، ارتباط و تعامل میان دانشجویان و هنرمندان فراهم می‌کرد.
دبیری با اشاره به رشته نقاشی و اضافه شدن رشته‌هایی مانند گرافیک و طراحی صنعتی در دهه ۵۰، از حضور استادانی چون مرتضی ممیز در رشته گرافیک یاد کرد و گفت: حضور چنین استادانی باعث شده بود فضای دانشکده از نظر هنری بسیار غنی باشد و دانشجویان در معرض دیدگاه‌ها و تجربه‌های متنوعی قرار بگیرند.
این نقاش با تاکید بر اینکه مقایسه مستقیم مرتضی ممیز و قباد شیوا را چندان درست نمی‌داند، درباره تفاوت ویژگی‌های آثار این دو هنرمند توضیح داد: آثار ممیز به نظرم جدی‌تر، محکمتر و تا حدی مردانه‌تر است، درحالی‌که در آثار قباد شیوا نوعی شاعرانگی، شیرینی، روانی و شادی وجود دارد. این ویژگی در کار او بسیار مهم است و باعث می‌شود آثارش حال‌وهوای متفاوتی داشته باشند.
در ادامه این مراسم، مستند «هنگامه ارکستر مجلسی سارها به رهبری قباد شیوا» ساخته وحید حسینی همدان، کارگردان و مستندساز، به نمایش درآمد، مستندی که بخش‌های مختلف زندگی شخصی و حرفه‌ای این هنرمند را از دوران کودکی تا سال‌های فعالیت هنری او را روایت می‌کرد.
