فعالان نشر در یک نشست تخصصی تشریح کردند
مسیرهای مبارزه با قاچاق کتاب
این حقوقدان با تاکید بر اینکه قوانین مرتبط با مالکیت فکری در ایران قدیمی هستند، ادامه داد: سال ۱۳۰۴ چهار ماده از مجازات عمومی برای مالکیت فکری در نظر گرفته شد، سال ۱۳۴۸ قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان، سال ۱۳۵۲ قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی و سال ۱۳۷۹ قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرمافزارهای رایانهای تصویب شد.
او افزود: قوانین ما بیش از ۵۰ سال دارند و باید به قوانین جدید مراجعه کنیم. پیشگیری از جرم به دو مدل انجام میشود. یکی اینکه قوانین باید اصلاح شود. وقتی ما عضو کپیرایت نیستیم حقوق مادی آثاری که برای نخستین بار خارج از ایران منتشر میشود، رعایت نمیشود. البته باید حقوق معنوی هر اثر رعایت شود، یعنی اگر به ترجمه چیزی اضافه شود، نویسنده خارجی میتواند این مساله را پیگیری کند.
حسینینیک با اشاره به ماده ۲۲ قانون حمایت از مولفان و مصنفان گفت: بر اساس این قانون، آثاری قابل حمایت هستند که برای نخستین بار در ایران چاپ شده باشند، در این قانون صلاحیت شخصی مطرح نیست و مساله سرزمینی است، ملیت مهم نیست. اگر یک ایرانی خارج از کشور کتابش را منتشر کند، ایرانیها در ایران میتوانند آن را چاپ و منتشر کنند.
مدیر انتشارات مجد در بررسی قانون حمایت از مولفان، مصنفان و هنرمندان که در سال ۱۳۴۸ تصویب شده است، گفت: در آن سال که قانون تصویب شد، فکر نمیکردند که جعل اتفاق بیفتد و چهار سال بعد وقتی در اصالت ابهام وجود داشت، گفتند اصالت با اصل ترجمه است و اعلام کردند کتابی که قبلا از انگلیسی به فارسی ترجمه شده است، اموال عمومی است مانند پرندگان آسمان.
محمدعلی جعفریه، مدیر انتشارات ثالث، نیز با اشاره به اینکه ناشران سالهاست که با مساله جعل کتاب مواجه هستند، ادامه داد: کتاب زنجیرهای از مولف، صاحب فکر، ناشر، موزع (شرکت پخش) و کتابفروش دارد، سعی ما این است که کتابفروش را حفظ کنیم. ما ناشران میتوانیم سایت داشته باشیم و کتاب را با تخفیف بفروشیم، اما برای حفاظت از کتابفروش این کار را نمیکنیم.
جعفریه با اشاره به اینکه چند سال در کمیته صیانت در اتحادیه ناشران و کتابفروشان فعال بود، گفت: قاچاقچیان کتاب با پلتفرمها همدست هستند. یک انتشارات بزرگ در سال ۲۰۰ عنوان کتاب منتشر میکند که پنج عنوان آن پرفروش میشود. من نمیدانم چگونه ممکن است کتابی ۸۰درصد سود داشته باشد. من اگر کتابی را به یک پلتفرم نمیدهم، آن پلتفرم حق ندارد قاچاق آن را بفروشد.
او با بیان این نکته که جاعلان و قاچاقچیان همه به یک نقطه میرسند، ادامه داد: مراجعهکننده غیرحرفهای میبیند در پلتفرم کتاب انتشارات ثالث است و پلتفرمی را انتخاب میکند که کتاب را با تخفیف بالاتر میفروشد در صورتی که کیفیت آن کتاب پایین است.
شهروز مهدیپور، نماینده نشر چشمه، با اشاره به اینکه ناشران ایرانی الزامی به رعایت حق مالکیت فکری ندارند، ادامه داد: ناشران تلاش میکنند حق معنوی اثر را بپردازند، البته که نمیتوانند این روند را مانند دیگر کشورها انجام بدهند اما به صاحبان حق مالکیت فکری توضیح میدهند که توان محدودی دارند. نشر چشمه کتابهای اورهان پاموک را با رعایت حق کپیرایت ترجمه و منتشر میکند.
او با طرح این سوال که آیا تولیدکننده حق دارد اعلام کند اجازه فروش کالایش را در یک پلتفرم نمیدهد، توضیح داد: ممکن است یک ناشر راضی به فروش کتابش در یک پلتفرم نباشد. هرکسی کالایی تولید میکند، آیا تولیدکننده اجازه دارد که بگوید که کتاب من در یک پلتفرم یک شهر به فروش برسد؟ شاید یک ناشر نخواهد کتابش در یک پلتفرم به فروش برسد. مساله دیگر ارائه کتابهای جعلی در پلتفرمهاست. روزی از یکی از پلتفرمها کتاب «مرگ ایوان ایلیچ» نوشته لئو تولستوی را که چشمه ترجمه و منتشر کرده خریدم و متوجه شدم کتاب از منبع اصلی پرینت گرفته شده است. او با اشاره به اینکه پیش از این پلتفرمها با ارائه کتابهای ناشران معتبر برای دیگر کالاهای خود مشتری جذب میکردند، ادامه داد: این در حالی است که ناشران تن به شکایت نمیدهند، زیرا فکر میکنند این بازی است و شکایت نتیجه نخواهد داشت. گاهی به شکلی کتابهای پرفروش ناشران انتخاب و تکثیر میشود که به نظر میرسد گروهی این کار را با هدف ضربه زدن به ناشر انجام میدهند.
زهره حسینزادگان، نماینده انتشارات ققنوس، نیز با اشاره به قانونی که پیش از این مانع فروش کتابهای جعلی در پلتفرمها میشد، گفت: بر اساس این قانون میتوانستند کتاب را بررسی کنند و اگر ۷۰ درصد کتاب یکسان بود، میگفتند که کتاب جعل شده است. باید در اتحادیه ناشران و کتابفروشان کارگروهی وجود داشته باشد تا کتابهای جعلی را از غیرجعلی تشخیص بدهند.
