معادلات بازار هنر در ایران
دنیای اقتصاد-گروه فرهنگ‌وهنر : بازار هنر ایران پس از عبور از رکود کرونایی در سال ۱۳۹۹، توانست رشد قابل‌توجهی در سال ۱۴۰۰ تجربه کند و به رکورد فروش ۱۶.۴میلیون دلاری برسد. فعالان بازار انتظار داشتند که این رکورد در سال ۱۴۰۱ به آستانه ۱۸میلیون دلار برسد اما رخدادهای نیمه دوم سال ۱۴۰۱ دوباره این بازار را تحت‌تاثیر قرار داد، به طوری که حجم بازار در این سال نسبت به ۱۴۰۰ با کاهش حدودا ۴۰درصدی مواجه شد. به همین دلیل انتظار می‌رفت که با وجود فرازونشیب‌های گسترده در دادوستد آثار هنری، سال ۱۴۰۲ سالی کم‌رمق برای هنرمندان تجسمی ایران باشد.
افزایش بهای آثار با توجه به رشد نرخ دلار و تورم، عدم برگزاری یک دوره از حراج تهران، چالش‌های متعدد اجتماعی و اقتصادی در بازار و پیش‌بینی‌ناپذیر بودن وضعیت بازارها از مهم‌ترین دلایلی بود که سرمایه‌گذاری در هنرهای تجسمی را آسیب‌پذیر نشان می‌داد. اما به‌رغم این نگرانی‌ها سال ۱۴۰۲ برای هنر تجسمی ایران سال پررونقی بود و توانست با فروش ۱۶.۸میلیون دلاری در بازارهای داخلی و خارجی رکورد قابل‌توجهی را ثبت کند. این در حالی بود که مجموع فروش سال ۱۴۰۱در حدود ۱۰.۵میلیون دلار و مجموع فروش در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۶.۴میلیون دلار بوده است. اهمیت کاهش قابل‌توجه فروش در سال ۱۴۰۱در این است که بدانیم در این سال میانگین قیمت پیشنهادی حراجی‌ها در مقایسه با سال ۱۴۰۰ رشد قابل‌توجهی داشته است. به بیان دیگر با وجود افزایش قیمت آثار ارائه‌شده در حراجی‌ها، مجموع فروش آثار ایرانی ۳۸درصد کاهش داشته است. در حراج اخیر تهران، میانگین قیمت آثار ۵۸هزار دلار بوده است. این در حالی است که میانگین قیمت آثار این حراجی در سال گذشته میلادی ۲۶.۳هزار دلار بوده است.
جزئیات بازار هنر ۰۲
طبق اطلاعاتی که سایت آرتچارت منتشر کرده است، در سال گذشته مجموع فروش هنر مدرن و معاصر ایران در همه خانه‌های حراج به ۱۶میلیون و ۸۲۳هزار و ۱۴۶دلار رسید و نسبت به سال ۱۴۰۱ حدود ۶۵درصد رشد مثبت را تجربه کرد. هنرمندان ایرانی موفق شده‌اند بیش از ۷۰درصد از آثار خود را در حراج‌های برگزارشده در سال ۱۴۰۲ به فروش رسانند. این بالاترین میزان فروش هنرمندان ایرانی در خانه‌های حراج در چهار سال گذشته است. حدود ۳۵درصد از آثار عرضه‌شده در حراج‌های برپاشده در سال ۱۴۰۲ در بازه برآوردها فروخته شده‌اند. این موضوع بدین معناست که بیشتر آثار هنرمندان ایرانی در بازه برآوردی پیش‌بینی‌شده به فروش می‌رسند.
همچنین ۶۳درصد از مجموع ۱۶.۸میلیون دلار به‌دست‌آمده از فروش آثار ایرانی در کلیه حراج‌های داخلی و خارجی، از حراج هنری ایران یعنی حراج تهران حاصل شده است. این موضوع -با کمی تسامح- یعنی بیش از ۱۰میلیون دلار از کل درآمد هنر ایران در حراجی‌های سال ۱۴۰۲ در داخل کشور ردوبدل شده و ارزآوری این بازار برای اقتصاد ایران کمی بیشتر از شش‌میلیون دلار بوده است. بعد از ایران، دو کشوری که بیشترین سهم را در فروش آثار هنری ایران داشته‌اند، بریتانیا و آمریکا به ترتیب با ۲۰ و ۸درصد از مجموع کل فروش هستند. یعنی آثار ایرانی بیشتر در حراجی‌های انگلیسی و آمریکایی چکش خورده‌اند.
البته در سال گذشته نسبت آثار ایرانی فروخته‌شده به ارائه‌شده در حراج‌های شناخته‌شده بین‌المللی به بالاترین میزان خود در چهار سال اخیر رسید. وضعیت فروش آثار ایرانی در حراجی‌های خارجی و داخلی نشان می‌دهد که اگرچه فروش آثار با بیشینه برآورد نسبتا بیشتر شده است، در باقی موارد، یعنی در فروش آثار با کمینه برآورد و فروش در بازه برآورد و همچنین آثار فروش‌نرفته، تغییر معناداری در عرضه آثار ایرانی وجود نداشته است. نکته جالب آن است که از فروردین ۱۳۹۹تا اسفند ۱۴۰۲ حراج تهران بیش از ۹۰ آثار عرضه‌شده در کلیه حراج‌هایش را به فروش رسانده و حتی در برهه‌ای فروش ۱۰۰درصد را حاصل کرده است.
طبق داده‌ها، آخرین حراج تهران (نوزدهمین دوره) که در بهمن ۱۴۰۲ (۲۰۲۴ میلادی) برپا شده، بیش از ۹۲درصد فروش را حاصل کرد و میانگین قیمت آثار به ۵.۵۸هزار دلار رسید. موفق‌ترین سال در بازه سال‌های ۲۰۲۱تا ۲۰۲۳ چه از لحاظ میانگین قیمت آثار و چه از لحاظ درصد فروش سال ۲۰۲۲ بوده است.
