چالش تامین سوخت مرغداری‌ها
دنیای اقتصاد - فرشته رضایی : با نزدیک شدن به فصل سرد سال، احتمال محدودیت یا قطع گاز در برخی واحدهای مرغداری، مساله تامین سوخت جایگزین را مطرح کرده است. وزارت جهاد کشاورزی از واحدهای فاقد ذخیره سوخت خواسته است برای تامین سوخت جایگزین اقدام کنند. اجرای این دستورالعمل، علاوه بر دسترسی به سوخت، به آمادگی تجهیزات و امکان تامین هزینه‌های مربوطه نیز وابسته است. در صورت بروز اختلال در گرمایش سالن‌ها، به‌ویژه در مراحل ابتدایی پرورش جوجه‌ها، احتمال افزایش تلفات وجود دارد. با این حال، میزان اثرگذاری محدودیت گاز بر تولید و قیمت مرغ به گستره قطعی‌ها، آمادگی واحدها و امکان جبران کاهش احتمالی تولید از سایر مناطق بستگی دارد.
محدودیت انرژی از دو مسیر بر فعالیت مرغداری‌ها اثر می‌گذارد. نخست، قطع گاز می‌تواند تامین دمای مناسب سالن‌های پرورش را مختل کند و در صورت نبود تجهیزات جایگزین، به افزایش تلفات منجر شود. دوم، استفاده از سوخت جایگزین، هزینه‌های جاری و سرمایه‌گذاری مورد نیاز واحدها را افزایش می‌دهد. تامین گازوئیل، تهیه مخازن ذخیره و آماده نگه داشتن تجهیزات گرمایشی، همگی مستلزم هزینه‌اند؛ هزینه‌ای که بسته به ظرفیت واحد و میزان دسترسی به سوخت می‌تواند متفاوت باشد.
پیامد این وضعیت برای تولید نیز یکسان نخواهد بود. واحدهایی که به سوخت ذخیره و تجهیزات مناسب دسترسی دارند، ممکن است بتوانند فعالیت خود را با هزینه بیشتری ادامه دهند؛ در مقابل، مرغداری‌هایی که از نظر فنی یا مالی امکان تامین سوخت جایگزین را ندارند، با محدودیت بیشتری مواجه خواهند شد. اگر این وضعیت به کاهش تولید منجر شود، اثر آن بر بازار به میزان افت عرضه و ظرفیت جبران آن از سوی سایر واحدها بستگی دارد. تجربه سال ۱۴۰۴ نیز نشان داد که محدودیت انرژی می‌تواند بر روند پرورش طیور اثر بگذارد. در مردادماه سال گذشته، وزیر جهاد کشاورزی از ارتباط قطعی برق با افزایش قیمت مرغ و عرضه زودهنگام مرغ با وزن کمتر، به دلیل دشواری پرورش طیور در شرایط گرما، خبر داده بود. اکنون با نزدیک شدن به فصل سرد، مساله تامین گاز و آمادگی برای استفاده از سوخت جایگزین بار دیگر در دستور کار قرار گرفته است. با این حال، آثار محدودیت احتمالی گاز را باید با توجه به شرایط متفاوت تولید در فصل سرد و میزان آمادگی واحدها ارزیابی کرد.
هشدار تازه به مرغداران درباره احتمال قطع گاز
خبرگزاری تسنیم در گزارشی در تاریخ ۱۹ مهر ۱۴۰۵از ابلاغ هشدار وزارت جهاد کشاورزی به مدیران جهاد کشاورزی شهرستان‌ها درباره احتمال محدودیت یا قطع گاز در برخی مناطق کشور خبر داد. بر اساس این گزارش، معاونت بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی استان‌ها از مدیران شهرستان‌ها خواسته است واحدهای مرغداری فعال فاقد سوخت ذخیره را شناسایی و برای تامین سوخت جایگزین به ادارات مربوط معرفی کنند.
این هشدار واحدهای پرورش مرغ اجداد، مرغ مادر گوشتی، نیمچه گوشتی، مرغ تخم‌گذار و سایر ماکیان را در بر می‌گیرد. در متن ابلاغیه، پایان مهرماه به‌عنوان مهلت پیگیری تامین سوخت ذخیره اعلام شده است. بر این اساس، واحدهای مشمول باید مراحل شناسایی، بازدید و معرفی به مراجع تامین سوخت را پیگیری کنند. اجرای این فرآیند به نحوه شناسایی واحدها و امکان تحویل سوخت در مهلت تعیین‌شده وابسته است.
در صورت محدودیت گاز، تداوم فعالیت مرغداری‌ها به دسترسی به سوخت جایگزین و آمادگی تجهیزات بستگی خواهد داشت. وزیر جهاد کشاورزی نیز در شهریورماه بر ضرورت جلوگیری از اختلال در تامین سوخت مرغداری‌ها و استمرار تولید تاکید کرده بود.
تامین گازوئیل ذخیره، آماده‌سازی موتور برق و سرویس تجهیزات گرمایشی از جمله اقداماتی است که واحدها می‌توانند برای مدیریت محدودیت انرژی در نظر بگیرند. با این حال، اجرای این اقدامات به سرمایه‌گذاری و نقدینگی نیاز دارد. تهیه یا توسعه مخازن ذخیره، تامین سوخت متناسب با ظرفیت واحد و نگهداری تجهیزات، هزینه‌هایی را به فعالیت مرغداری اضافه می‌کند. رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان نیز در مهرماه ۱۴۰۵، هزینه تهیه مخازن و تجهیزات ذخیره سوخت را یکی از مسائل پیش روی واحدهای تولیدی عنوان کرده است.
موتور برق نیز به‌تنهایی جایگزین گاز مصرفی در سامانه‌های گرمایشی نیست. این تجهیزات برق مورد نیاز دستگاه‌ها را تامین می‌کنند، اما برای حفظ دمای سالن‌ها، واحدها باید به سامانه گرمایشی مناسب و سوخت کافی دسترسی داشته باشند. از این رو، برنامه‌ریزی برای تامین برق پشتیبان و گرمایش جایگزین، دو موضوع جداگانه است که هر دو به تجهیزات، سوخت و آمادگی فنی نیاز دارند.
ذخیره‌سازی گازوئیل نیز مستلزم مخزن مناسب و رعایت الزامات ایمنی است. افزون بر این، دسترسی به سوخت در زمان مورد نیاز اهمیت دارد؛ زیرا وجود تجهیزات بدون امکان تامین به‌موقع سوخت، لزوما تداوم فعالیت واحد را تضمین نمی‌کند.
هزینه تامین سوخت جایگزین برای مرغداری‌ها
حبیب اسدالله‌نژاد، فعال صنعت مرغداری در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به احتمال محدودیت گاز در برخی واحدهای مرغداری از آبان‌ماه گفت: با توجه به ناترازی گاز، پیش‌بینی شده است که در برخی مناطق، به‌ویژه استان‌های شمالی، محدودیت‌هایی در تامین گاز واحدهای مرغداری اعمال شود. از همین رو، دولت از مرغداران خواسته است برای تامین سوخت جایگزین اقدام کنند و واحدها نیز در حال فراهم کردن مقدمات لازم برای ادامه فعالیت در دوره محدودیت انرژی هستند.
او با اشاره به سهم استان‌های شمالی در تامین گوشت مرغ کشور اظهار کرد: بیش از ۳۵درصد تولید مرغ کشور در سه استان شمالی انجام می‌شود و به همین دلیل، هرگونه اختلال در فعالیت مرغداری‌های این مناطق می‌تواند بر روند تولید اثر بگذارد. با این حال، به گفته او، ظرفیت تولید مرغ در کشور از نیاز مصرفی بالاتر است و در صورت بروز اختلال در بخشی از تولید مناطق شمالی، امکان جبران بخشی از آن از طریق سایر استان‌ها وجود دارد؛ مشروط بر آنکه مرغداری‌های این مناطق نیز با محدودیت انرژی مواجه نشوند.
اسدالله‌نژاد با اشاره به هزینه استفاده از سوخت جایگزین توضیح داد: فعالیت مرغداری‌ها با دسترسی مستمر به گاز، از نظر هزینه و سهولت تولید شرایط متفاوتی نسبت به استفاده از سوخت جایگزین دارد. در صورت قطع گاز، واحدهایی که بتوانند با سوخت جایگزین به فعالیت ادامه دهند، ناچار به تحمل هزینه‌های بیشتری خواهند بود و برخی واحدها نیز ممکن است به دلیل محدودیت‌های فنی یا اقتصادی، امکان ادامه تولید را نداشته باشند.
به گفته او، حتی اگر کاهش احتمالی تولید در مناطق درگیر از طریق ظرفیت سایر استان‌ها جبران شود، این جابه‌جایی تولید برای مرغداران و واحدهای تامین‌کننده بدون هزینه نخواهد بود. میزان این هزینه‌ها به دسترسی به سوخت جایگزین و شرایط فعالیت واحدها بستگی دارد. این فعال صنعت مرغداری ابراز امیدواری کرد که تامین به‌موقع سوخت جایگزین، آمادگی واحدهای تولیدی و استفاده از ظرفیت سایر استان‌ها مانع از اختلال جدی در تامین مرغ کشور شود. او بر اهمیت استمرار تولید و جلوگیری از بروز کمبود در بازار مصرف تاکید کرد. در مجموع، اثر محدودیت گاز بر صنعت مرغداری صرفا به امکان تامین سوخت جایگزین محدود نمی‌شود. هزینه آماده‌سازی تجهیزات، دسترسی به سوخت در زمان مورد نیاز و توان مالی واحدها نیز در تعیین میزان آسیب‌پذیری تولید نقش دارند. ارزیابی پیامدهای این محدودیت‌ها بر بازار مرغ، علاوه بر برآورد میزان قطعی گاز، به اطلاعاتی درباره تعداد واحدهای آماده، حجم سوخت تخصیص‌یافته و ظرفیت جبران احتمالی تولید نیاز دارد.
