تحولات تجارت جهانی ذرت
در سال زراعی ۲۰۲۷-۲۰۲۶، تولید جهانی ذرت به دلیل کاهش تولید در اتحادیه اروپا و کنیا اندکی کاهش یافته، اما برداشت بی‌سابقه کانادا بخش مهمی از این کاهش را جبران کرده است. هم‌زمان، صادرات آرژانتین، کانادا و ایالات متحده افزایش یافته و واردات اتحادیه اروپا، عراق، اردن و کنیا نیز رشد کرده است. این هم‌زمانی نشان می‌دهد که بازار جهانی بیش از گذشته در حال بازتوزیع جریان‌های تجاری است.
در همین حال، گزارش بخش ۲۰۲۷-۲۰۲۶ نیز پیام مهم دیگری دارد. واردات ذرت چین یک‌میلیون تن کاهش یافته و از ۶ به ۵میلیون تن رسیده است، اما در مقابل، صادرات روسیه، اوکراین و اتحادیه اروپا افزایش یافته است. این موضوع نشان می‌دهد کاهش تقاضای یک واردکننده بزرگ، لزوما به معنای رکود تجارت جهانی نیست؛ بلکه مسیرهای جدید تجاری می‌توانند بخشی از این کاهش را جبران کنند.
در گزارش ژوئیه ۲۰۲۶، صادرات ذرت آمریکا از ۸۰ به ۸۱میلیون تن، آرژانتین از ۳۸ به ۴۰میلیون تن و کانادا از ۱.۹ به ۳میلیون تن افزایش یافته است. در سوی دیگر بازار، واردات اتحادیه اروپا از ۱۹.۵ به ۲۲.۵میلیون تن، عراق از ۱.۱ به ۱.۴میلیون تن، اردن از ۷۵۰ هزار به ۱.۱میلیون تن و کنیا از ۲۰۰هزار به ۷۰۰هزار تن رسیده است. این ارقام نشان می‌دهد که افزایش عرضه صادرکنندگان، با رشد تقاضا در برخی بازارهای وارداتی همراه شده و تجارت جهانی ذرت همچنان از پویایی بالایی برخوردار است.
یکی از مهم‌ترین تحولات این گزارش، افزایش بی‌سابقه صادرات ذرت آرژانتین به چین است. بر اساس داده‌های USDA، تا پایان ژوئن ۲۰۲۶ بیش از ۶۰۰ هزار تن ذرت از آرژانتین به چین صادر شده که بالاترین سطح ثبت‌شده تاکنون محسوب می‌شود. این تحول بیانگر تلاش چین برای متنوع‌سازی منابع تامین غلات و کاهش وابستگی به تامین‌کنندگان سنتی است.
با این حال، خود USDA تاکید می‌کند که تداوم این روند قطعی نیست. عرضه فراوان ذرت برزیل، مذاکرات تجاری میان چین و آمریکا و احتمال کاهش تقاضای وارداتی چین، از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر صادرات آینده آرژانتین اثر بگذارند. بنابراین، افزایش صادرات این کشور را باید تقویت موقعیت رقابتی آرژانتین دانست، نه اثبات برتری پایدار آن در بازار جهانی.
تحولات قیمتی نیز همین واقعیت را تایید می‌کند. قیمت پیشنهادی صادرات ذرت آمریکا به ۲۱۹دلار، برزیل به ۲۲۲دلار و آرژانتین به ۲۰۷دلار در هر تن FOB رسیده است، درحالی‌که قیمت اوکراین با کاهش به ۲۲۴دلار رسیده است. پایین‌تر بودن قیمت ذرت آرژانتین نسبت به سایر صادرکنندگان، یکی از عوامل افزایش جذابیت این کشور برای خریداران، به‌ویژه چین، محسوب می‌شود؛ هرچند استمرار این مزیت به شرایط برداشت، رقابت برزیل و سیاست‌های خرید چین در ماه‌های آینده وابسته خواهد بود.
چین؛ بازیگری که مسیر تجارت جهانی را تغییر می‌دهد
این تحول بیانگر آن است که چین بیش از گذشته به دنبال تنوع‌بخشی به منابع تامین است تا ریسک وابستگی به تعداد محدودی صادرکننده را کاهش دهد. با این حال، USDA هشدار می‌دهد که عرضه گسترده ذرت برزیل، مذاکرات تجاری میان چین و آمریکا و احتمال کاهش تقاضای داخلی چین می‌توانند استمرار این روند را با ابهام مواجه کنند. ازاین‌رو، صادرات آرژانتین به چین را باید یک فرصت مهم دانست، نه تغییری قطعی و دائمی در ساختار تجارت جهانی.
رقابت صادرکنندگان؛ مزیت رقابتی از کجا شکل می‌گیرد؟
بازار جهانی غلات تنها بر پایه حجم تولید اداره نمی‌شود. کیفیت محصول، قیمت صادراتی، هزینه حمل، دسترسی به بازارهای هدف و ثبات در عرضه، مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده رقابت میان صادرکنندگان هستند.
بنابراین، رقابت در بازار جهانی دیگر صرفا رقابت بر سر تولید بیشتر نیست؛ بلکه رقابت بر سر ارائه محصول با قیمت رقابتی، تحویل مطمئن و حفظ روابط تجاری بلندمدت است. کشورهایی که بتوانند این سه مؤلفه را هم‌زمان مدیریت کنند، شانس بیشتری برای حفظ یا افزایش سهم خود از تجارت جهانی خواهند داشت.
پیامدهای گزارش برای خاورمیانه و ایران
گزارش ژوئیه ۲۰۲۶ پیام‌های مهمی برای کشورهای واردکننده غلات، به‌ویژه در خاورمیانه، دارد. افزایش واردات ذرت در عراق و اردن نشان می‌دهد تقاضای منطقه همچنان رو به رشد است و این کشورها برای تامین نیاز خود بیش از گذشته به بازار جهانی وابسته خواهند بود.
برای ایران نیز این گزارش چند نکته راهبردی دارد. نخست آنکه افزایش صادرات آمریکا، آرژانتین و کانادا، همراه با رقابت قیمتی میان صادرکنندگان، می‌تواند فرصت مناسبی برای تنوع‌بخشی به مبادی واردات ایجاد کند. دوم آنکه تغییر مسیر تجارت چین ممکن است بر دسترسی سایر واردکنندگان به عرضه برخی صادرکنندگان اثر بگذارد؛ موضوعی که باید در برنامه‌ریزی خرید مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، تداوم نوسانات اقلیمی و تنش‌های ژئوپلیتیک نشان می‌دهد اتکای صرف به خرید مقطعی، راهبردی پایدار برای تامین امنیت غذایی نیست. مدیریت ذخایر راهبردی، تنوع‌بخشی به منابع تامین و رصد مستمر گزارش‌های بین‌المللی، سه ابزار اصلی برای کاهش ریسک در بازار غلات خواهند بود.
در مجموع، چشم‌انداز بازار غلات در ماه‌های آینده نه از کمبود عرضه، بلکه از رقابت فشرده، نوسانات قیمتی و تغییر مسیرهای تجاری تاثیر خواهد پذیرفت.
بررسی روند پنج‌ساله واردات ذرت در گزارش USDA، تفاوت قابل‌توجهی میان ایران و چین را نشان می‌دهد. واردات ذرت چین از ۱۸.۷میلیون تن در سال زراعی ۲۰۲۲-۲۰۲۳ به ۶میلیون تن در برآورد سال
۲۰۲۷-۲۰۲۶ کاهش یافته است؛ در مقابل، واردات ذرت ایران از ۶.۷میلیون تن به ۹.۵میلیون تن افزایش یافته و در دو سال اخیر در همین سطح تثبیت شده است. این روند بیانگر آن است که چین در سال‌های اخیر وابستگی خود به واردات ذرت را تا حد زیادی کاهش داده، درحالی‌که ایران همچنان برای تامین بخشی از نیاز صنعت دام و طیور به بازار جهانی وابسته است. البته این مقایسه به‌تنهایی نشان‌دهنده برتری یا ضعف هیچ‌یک از دو کشور نیست، زیرا تفاوت در وسعت اراضی کشاورزی، منابع آب، ساختار تولید، سیاست‌های ذخیره‌سازی و اهداف امنیت غذایی، نقش تعیین‌کننده‌ای در الگوی واردات آنها دارد.
* کارشناس برنامه‌ریزی روستایی
