آثار طرح تحول برکسب و کار

یک تشکل بخش خصوصی در سه سناریو پیامدهای طرح تحول را در 38 فعالیت اقتصادی بررسی کرد.

۳ سناریوی آثار طرح تحول برکسب و کار ایرانی
گروه صنعت و معدن- انجمن مدیران صنایع در حالی که مراجع رسمی هیچ تحلیل دقیقی از آثار هدفمندسازی یارانه‌ها ارائه نمی‌کنند، طی یک گزارش تحلیلی در نشریه سازمانی خود (کارآفرین) بر اساس جدول داده - ستاده سال ۱۳۸۴ آثار تغییر قیمت حامل‌های انرژی در سه سناریو را بر روی ۳۸ رشته یاحوزه صنعتی، تولیدی، خدماتی، زیربنایی مورد بررسی قرار داده و افزایش قیمت تمام شده و هزینه تولیدکنندگان را در سه جدول استخراج کرده است.
به طوری که شاخص هزینه تولید در بخش صنعت و معدن در سه سناریو به ترتیب قیمت‌گذاری بر اساس فوب خلیج‌فارس معادل ۰۷/۴۲درصد، قیمت‌گذاری بر اساس رشد ۱۰ برابر قیمت‌ حامل‌ها معادل ۱۷/۸۲درصد و رشد ۵ برابری قیمت حامل‌های انرژی معادل ۳۴/۲۰درصد افزایش را تجربه می‌کند.
خوی یارانه ها
با این حال کارشناسان بر این باورند که حذف سوبسیدها به تنهایی نمی‌تواند کارآیی در اقتصاد را افزایش دهد. این امر زمانی به افزایش کارآیی منجر می‌شود که اختلال در قیمت‌ها از بین برود و در نتیجه «قیمت‌ها» امکان علامت‌دهی مناسب به عاملان اقتصادی را پیدا کنند.
به گزارش خبرنگار ما، اگر حذف سوبسیدها بدون رقابتی کردن بازار (از جمله حذف انحصارها) یا حذف اختلال در قیمت‌ها و مقررات‌زدایی صورت پذیرد، مشکلات آن بیشتر از منافع متصور بر آن خواهد بود، زیرا افزایش قیمت‌ها ناراضیانی را به وجود می‌آورد که امکان بهره‌برداری از منافع آن (افزایش سرمایه‌گذاری و اشتغال) را پدیدار نمی سازد.
دکتر مهدی بهکیش ،استاد اقتصاد بر این باور است : «حذف سوبسید از کالا‌های عمومی چون برق، آب، گاز و مخابرات و... که تولید و عرضه همگی آنان دولتی است، مشکلات جدی به وجود می‌آورد، زیرا فرآیند دولتی تولید این‌گونه کالاها و خدمات عموما با عدم کارآیی همراه است و بنابراین قیمت تمام شده واقعی آنان بسیار بالا است.تحلیل‌گر ارشد اقتصاد در بخشی از مقاله «بایدهای طرح تحول»که از سوی «دنیای اقتصاد»به چاپ رسید، یادآور می‌شود: «چگونگی بهره‌گیری از تجربیات مدیران بنگاه‌‌های تولیدی
(به خصوص بخش خصوصی) اهمیت بسیار دارد. بدیهی است که فرآیند تولید کالا و خدمات در حداقل ۵۰ سال اخیر آغشته به سوبسید بوده است؛ به ترتیبی که از یک طرف بنگاه‌ها از منافع سوبسید و فعالیت در بازار بسته (عموما غیر رقابتی) بهره گرفته‌اند (قیمت‌‌های گران‌تر را به مصرف‌کنندگان تحمیل کرده‌اند) و از طرف دیگر مجبور به پرداخت هزینه‌‌های بسیاری بوده‌اند که معمولا در یک محیط رقابتی به بنگاه‌ها تحمیل نمی‌شود. مانند هزینه نگهداری و عدم اخراج کارگران مازاد، هزینه‌‌های بسیار سنگین ولی غیرمحسوس (یا غیر مستقیم) اخذ مجوزها، هزینه‌‌های مترتب بر قیمت‌گذاری‌ها، پرداخت مالیات‌‌های چندگانه (و عوارض متعدد)، هزینه عدم دسترسی سریع به تکنولوژی (به دلیل عدم کارآیی دانشگاه‌ها) و... به ترتیبی که اکثر بنگاه‌ها توانسته‌اند در طی زمان وجوه هزینه و درآمد (غیرمستقیم) را در تعادل نگه دارند و به کار ادامه دهند.»وی ادامه می‌دهد:«با اجرای برنامه تحول ساختاری، بخش عمد‌ه‌ای از سوبسید‌های آشکار و پنهان آنان حذف خواهد شد و بنابراین لازم است هزینه‌‌های آشکار و پنهان آنان در زمینه‌‌های فوق نیز حذف شود.آن دسته از مدیران بنگاه‌ها که به منافع بلندمدت خود می‌اندیشند، از اجرای طرح تحول ساختاری استقبال می‌کنند.» اما گزارش انجمن مدیران صنایع:
پرده اول
بر اساس سناریوی اول قیمت بنزین، نفت سفید، گازوئیل، نفت کوره بر مبنای قیمت متوسط فوب خلیج‌فارس در تاریخ پنجم تیر ماه امسال با نرخ تسعیر ارز ۹۴۰۰ ریال، گاز طبیعی بر اساس قیمت گاز وارداتی ۲۲۱۱ ریال و برق بر اساس قیمت تمام شده ۶۰۸ ریال تعیین شده است. بر اساس گزارش انجمن مدیران صنایع چنانچه قیمت‌های حامل‌های انرژی تحت این سناریو افزایش یابند، در مجموع قیمت‌ها در کل اقتصاد به طور میانگین در حدود ۱۰۸درصد افزایش خواهند یافت. بر این اساس هزینه شاخص زندگی حدود ۴۷درصد و شاخص هزینه تولید ۶۰درصد افزایش می‌یابد. در بین حامل‌های انرژی، افزایش قیمت گازوئیل بیشترین تاثیر را بر شاخص‌‌های هزینه زندگی، هزینه تولید و هزینه کل (میانگین قیمت‌ها) خواهد داشت.کم‌ترین میزان اثرگذاری هم مربوط به افزایش قیمت نفت سفید است.
سناریو اول در پازل اعداد
بر اساس جدول شماره یک میزان تاثیرپذیری کالاهای تولیدی در رشته فعالیت‌های اقتصادی در اثر افزایش قیمت حامل‌های انرژی نشان می‌دهد در بین محصولات نفت خام و گاز طبیعی کم‌ترین تاثیرپذیری و فلزات اساسی، محصولات کانی غیرفلزی، حمل‌و‌نقل و برق بیشترین تاثیرپذیری را از افزایش قیمت حامل‌های انرژی دارند. به طوری که هزینه تولید نفت خام و گاز طبیعی تنها ۲درصد و هزینه تولید فلزات اساسی، محصولات کانی غیرفلزی، حمل‌و‌نقل و برق بین ۱۰۰ تا ۲۶۰درصد افزایش می‌یابد. بنابراین تحت این سناریو هزینه تولید بخش صنعت و معدن به طور متوسط ۴۲درصد افزایش می‌یابد.
پرده دوم
در سناریو دوم فرض می‌شود که قیمت حامل‌های انرژی تا ده برابر افزایش یابد. چنانچه این امر محقق شود در مجموع قیمت‌ها در کل اقتصاد به طور میانگین در حدود ۱۴۸درصد افزایش خواهند یافت. بر این اساس هزینه شاخص زندگی حدود ۶۶درصد و شاخص هزینه تولید ۸۲درصد افزایش می‌یابد. در بین حامل‌های انرژی، افزایش قیمت برق به تنهایی حدود ۶۰درصد افزایش قیمت‌ها را به خود اختصاص می‌دهد. افزایش قیمت بنزین نیز حدود ۳۰درصد افزایش قیمت‌ها را به خود اختصاص می‌دهد. بر این اساس افزایش قیمت‌های برق و بنزین به ترتیب هزینه‌های تولید را به طور متوسط ۴۹ و ۲۲درصد افزایش می‌دهد. کم‌ترین میزان اثرگذاری هم مربوط به افزایش قیمت نفت سفید و نفت کوره است.
سناریو دوم در پازل اعداد
طبق جدول شماره دو میزان تاثیرپذیری کالاهای تولیدی در رشته فعالیت‌های اقتصادی در اثر افزایش قیمت حامل‌های انرژی تحت سناریو دوم نشان می‌دهد که در بین این محصولات خدمات مستغلات و نفت خام و گاز طبیعی کم‌ترین تاثیرپذیری و خدمات پشتیبانی و کمکی حمل‌و‌نقل، محصولات کانی غیرفلزی، حمل‌و‌نقل ریلی، حمل‌و‌نقل جاده‌ای، فلزات اساسی، برق، آب و حمل‌و‌نقل هوایی بیش‌ترین تاثیرپذیری را از افزایش قیمت حامل‌های انرژی دارند. تحت این سناریو هزینه تولید بخش صنعت و معدن به طور متوسط ۶۲درصد افزایش می‌یابد.
پرده سوم
بر اساس سناریو سوم چنانچه قیمت‌های حامل‌های انرژی ۵ برابر شوند در مجموع قیمت‌ها در کل اقتصاد به طور میانگین در حدود ۵۱درصد افزایش خواهند یافت. بر این اساس هزینه شاخص زندگی حدود ۲۲درصد و شاخص هزینه تولید ۲۸درصد افزایش می‌یابد. در بین حامل‌های انرژی، افزایش قیمت برق به تنهایی حدود نیمی از افزایش قیمت‌ها را به خود اختصاص می‌دهد. افزایش قیمت بنزین نیز قیمت‌ها را به طور میانگین حدود ۳۵درصد افزایش می‌دهد. بر این اساس هزینه‌های تولید بر اثر افزایش قیمت برق حدود ۱۴درصد و بر اثر افزایش قیمت بنزین حدود ۱۰درصد افزایش می‌یابد. کم‌ترین میزان اثرگذاری هم مربوط به افزایش قیمت نفت سفید و نفت کوره و گاز طبیعی است.
سناریو سوم در پازل اعداد
طبق جدول شماره سه میزان تاثیرپذیری کالاهای تولیدی در رشته‌ فعالیت‌های اقتصادی را در اثر افزایش قیمت‌ حامل‌های انرژی تحت سناریو سوم نشان می‌دهد. در بین این محصولات خدمات مستغلات و نفت خام و گاز طبیعی کم‌ترین تاثیرپذیری و خدمات پشتیبانی و کمکی حمل‌و‌نقل،‌ حمل‌و‌نقل ریلی، فلزات اساسی، حمل‌و‌نقل جاده‌ای، برق،‌ آب و حمل‌ونقل‌ هوایی بیش‌ترین تاثیرپذیری را از افزایش قیمت حامل‌های انرژی دارند. نکته جالب توجه این که در این گزینه در بین محصولات صنعتی و معدنی تنها تولید فلزات اساسی دارای بیش‌ترین تاثیرپذیری از افزایش قیمت حامل‌های انرژی است. تحت این سناریو هزینه تولید بخش صنعت و معدن به طور متوسط ۲۰درصد افزایش می‌یابد.
نتیجه اینکه چنانچه قیمت‌های حامل‌های انرژی تحت سناریو اول (افزایش قیمت‌ها به قیمت فوب خلیج‌فارس) افزایش یابند، در مجموع قیمت‌ها در کل اقتصاد به طور میانگین در حدود ۱۰۸درصد افزایش خواهند یافت.
محصولات نفت خام و گاز طبیعی کم‌ترین تاثیرپذیری و فلزات اساسی، محصولات کانی غیرفلزی، حمل‌و‌نقل و برق بیشترین تاثیرپذیری را از افزایش قیمت حامل‌های انرژی دارند. به طوری که هزینه تولید نفت‌خام و گاز طبیعی تنها حدود دودرصد و هزینه تولید فلزات اساسی، محصولات کانی غیرفلزی، حمل‌و‌نقل و برق بین ۱۰۰ تا ۲۶۰درصد افزایش می‌یابد. تحت این گزینه هزینه تولید بخش صنعت و معدن به طور متوسط ۴۲درصد افزایش می‌یابد.چنانچه قیمت همه حامل‌های انرژی ۱۰ برابر شوند، در مجموع قیمت‌ها در کل اقتصاد به طور میانگین در حدود ۱۴۸درصد افزایش خواهند یافت. محصولات خدمات مستغلات و نفت خام و گاز طبیعی کم‌ترین تاثیرپذیری و خدمات پشتیبانی و کمکی حمل‌و‌نقل، محصولات کانی غیرفلزی، ‌حمل‌و‌نقل ریلی،‌حمل‌‌و‌نقل جاده‌ای، فلزات اساسی، برق، آب و حمل‌و‌نقل هوایی بیش‌ترین تاثیرپذیری را از افزایش قیمت حامل‌های انرژی دارند. تحت این گزینه هزینه تولید بخش صنعت و معدن به طور متوسط ۶۲درصد افزایش می‌یابد.
چنانچه قیمت همه حامل‌های انرژی ۵ برابر شوند، در مجموع قیمت‌ها در کل اقتصاد به طور میانگین در حدود ۵۱درصد افزایش خواهند یافت. محصولات خدمات مستغلات و نفت خام و گاز طبیعی کم‌ترین تاثیرپذیری و خدمات پشتیبانی و کمکی حمل‌و‌نقل، حمل‌و‌نقل ریلی، فلزات اساسی، حمل‌و‌نقل جاده‌ای، برق، آب و حمل‌و‌نقل هوایی بیش‌ترین تاثیرپذیری از افزایش قیمت حامل‌های انرژی دارند. نکته جالب توجه اینکه در این گزینه در بین محصولات صنعتی و معدنی تنها تولید فلزات اساسی دارای بیشترین تاثیرپذیری از افزایش قیمت حامل‌های انرژی است. تحت این گزینه هزینه تولید بخش صنعت و معدن به طور متوسط ۲۰درصد افزایش می‌یابد.
بررسی گزینه‌های قیمتی مختلف در گزارش انجمن مدیران صنایع نشان می‌دهد که واقعی کردن قیمت‌ها به یک باره باعث جهش قیمت‌ها شده و علاوه بر آن که هزینه تولید را بیش از ۶۰درصد افزایش می‌‌دهد، سبب ۲برابر شدن سطح قیمت‌ها نیز می‌شود. بنابراین راهکار عملی و کم‌هزینه‌تر اصلاح تدریجی قیمت‌ها (در یک دوره ۵-۳ساله) است.
در فرآیند تدریجی اصلاح قیمت‌ها بهتر است قیمت فرآورده‌هایی مانند نفت کوره، نفت سفید و گاز طبیعی با شیب تندتر و قیمت فرآورده‌های دیگر مانند برق، بنزین و گازوئیل با شیب ملایم‌تری اصلاح شود.