۳۰ پیشنهاد بخش خصوصی به رئیس مجلس
اعضای اتاق نقشه تجارت برد-برد با چین را ترسیم کردند
عکس: حامد ملکپور - ایکانا
محمدباقر قالیباف در این نشست بیان کرد: چین برای ایران منحصر به فرد است و چین هم باید باور کند که ما برای چین فقط یک مشتری و همتای کار تجاری نیستیم. بلکه ما واقعا یک شریک به تمام معنا با چین هستیم. وی با بیان اینکه ما نیازمند شکلگیری بلوکهایی بین ایران و چین هستیم، گفت: به نوعی این بلوکها امروز شکل گرفتند و هر بلوکی هم که شکل بگیرد، حضور چین و ایران در آن بلوک قطعی است. قالیباف افزود: در این مسیر با قدرت در همه ابعاد آن حرکت خواهیم کرد از جمله در حوزه فناوری، اقتصادی، سیاسی و باید تلاش کنیم در این مسیر با عزت، بدون تنش همراه با منطق کار را پیش ببریم و این فرصت دست من و شماست.
صمد حسنزاده، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران در نشست همفکری نماینده ویژه در امور چین با اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران که با شعار «همکاری پایدار اقتصادی ایران و چین» در محل وزارت صنعت، معدن و تجارت برگزار شد، با تسلیت ایام سوگواری سید و سالار شهیدان و یاران وفادار ایشان، گفت: محرم و صفر امسال بهخاطر شهادت رهبر شهید حضرت آیتالله العظمی امام خامنهای و فرماندهان ارشد و مسوولان بزرگ کشور، اندوه مضاعفی در دل همه ملت ما وجود دارد و این ضایعه بزرگ هیچ وقت از دل ملت ایران و تاریخ کشورمان فراموش نخواهد شد. صمد حسنزاده با تمجید از پیگیریهای شبانهروزی دکتر محمدباقر قالیباف و اعضای تیم مذاکرهکننده، ابراز امیدواری کرد که موفقیتهایی در شأن نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران حاصل شود.
ظرفیت تجارت با چین در پساجنگ
چین یکی از بزرگترین اقتصادهای دنیا است که هر روز بر اعتبار و جایگاه خود در سطح بینالمللی میافزاید. این کشور میتواند بهعنوان یکی از قدرتهای بلامنازع در اقتصاد دنیا بدل شود. طی ۲دهه اخیر و تحتتاثیر تحریمهای تحمیل شده به اقتصاد ایران، عملا روابط تجاری میان ایران و چین تقویت شده است؛ تا جایی که چین را باید یکی از شرکای اصلی برای ایران دانست؛ این اهمیت را میتوان در آمار تجارت ایران با چین جستوجو کرد؛ هرچند باید اقرار کرد که جایگاه ایران در تجارت با چین محدود است و نیاز به بازتعریف جدی دارد.
در همین حال در سالهای گذشته شاهد اجرای مشارکت این کشور در حوزههای مختلفی از جمله در پروژههای بزرگ در حوزه انرژی، طرحهای زیربنایی، حملونقل بودهایم. با وجود نقاط قوت یاد شده، مشکلات اعتبار اسنادی، نبود پوشش بیمه صادراتی، تحریمهای ایالات متحده علیه اقتصاد ایران، اعمال تحریمهای ثانویه بر طرفهای تجاری با ایران، روند روزافزون لیست تحریمیهای ایران، قرار گرفتن در لیست سیاه افایتیاف برای سالیان طولانی و ریسک بانکهای چینی در تعامل مالی با ایران از مهمترین دلایل توسعه نیافتگی روابط تجاری و اقتصادی چین با ایران طی سالیان گذشته بوده است. حال چنانچه موانع یاد شده مرتفع شوند میتوان به بهبود این روابط در سطوح مختلفی امید داشت. در عین حال انتظار میرود ضمن توسعه تجارت ایران با چین بهخصوص در بخش صادرات، ما نیز از مزیتهای توسعهای و انتقال فناوری توسط این کشور بهرهمند شویم. بهعلاوه آنکه امید میرود تقویت روابط یاد شده به بهبود موقعیت ژئوپلیتیک ایران منتج شود.
مرحله جدید تجارت خارجی ایران
فریال مستوفی، عضو اتاق بازرگانی تهران، در گفتوگوی اختصاصی با «دنیای اقتصاد» با اشاره به آثار احتمالی توافق ایران و آمریکا بر ساختار تجارت خارجی کشور بیان کرد: در صورت تداوم و پایداری توافق و کاهش تحریمها، الگوی تجارت خارجی ایران وارد مرحلهای جدید خواهد شد؛ مرحلهای که در آن وابستگیهای تکمحور کاهش یافته و تنوع شرکای تجاری به شکل معناداری افزایش پیدا میکند.
او گفت: در سالهای تحریم، چین به اصلیترین شریک تجاری ایران و مهمترین خریدار نفت کشور تبدیل شده و در کنار آن، بخش قابلتوجهی از واردات نیز به کالاهای چینی وابسته بوده است. این وضعیت، به گفته او نتیجه محدودیتهای تحریمی و کاهش دسترسی ایران به بازارهای متنوع جهانی بوده است. با این حال، در صورت شکلگیری گشایشهای پایدار، ایران این امکان را خواهد داشت که بخشی از تجارت خارجی خود را به سمت اروپا، سایر کشورهای آسیایی و بازیگران جدید سوق دهد، بدون آنکه الزاما حجم کل تجارت کاهش پیدا کند. مستوفی افزود: این تغییر به معنای کوچک شدن روابط اقتصادی با چین نیست، بلکه به معنای عبور از «تجارت اضطراری» به سمت «تجارت عادی و متنوع» است.
او تصریح کرد: در شرایط تحریم، چین به گزینه اصلی و تقریبا انحصاری ایران در صادرات نفت تبدیل شد و همین موضوع قدرت چانهزنی کشور را در تعیین قیمت و شرایط فروش محدود کرد. اما با افزایش تعداد خریداران، رقابت در بازار ایجاد میشود و امکان بهبود شرایط تجاری و قیمتگذاری منصفانهتر فراهم خواهد شد. او افزود: در صورت کاهش ریسکهای سیاسی و بهبود فضای بینالمللی، شرکتهای چینی نیز با سهولت بیشتری میتوانند در پروژههای نفتی، انرژی و زیرساختی ایران مشارکت کنند و روابط اقتصادی دو کشور از سطح صرفا تجاری به سطح سرمایهگذاری و همکاریهای بلندمدت ارتقا پیدا کند. به گفته او، این موضوع میتواند به ورود فناوری، انتقال دانش و توسعه پروژههای مشترک منجر شود.
مستوفی در ادامه با اشاره به روند بازگشت تدریجی صادرات نفت کشور گفت: افزایش تدریجی صادرات نفت در ماههای اخیر نشان میدهد که ساختار تجارت خارجی ایران در حال واکنش به تغییرات سیاسی است و در صورت تثبیت شرایط، این روند میتواند شتاب بیشتری بگیرد. او در پایان تاکید کرد: آینده تجارت خارجی ایران نه در کاهش نقش چین، بلکه در متنوعسازی شرکای اقتصادی و عبور از وابستگی تکمسیره تعریف میشود. به باور او، توافق در صورت پایداری میتواند زمینهساز شکلگیری یک الگوی متوازنتر در تجارت خارجی ایران باشد؛ الگویی که در آن رقابت میان شرکا افزایش یافته و قدرت انتخاب ایران در بازارهای جهانی به شکل محسوسی تقویت میشود.
تجارت با اژدها از لنز آمار
بررسی آمار تجارت خارجی چین طی بیش از یک دهه گذشته بر اساس دادههای منتشرشده از سوی Trade Map، حکایت از آن دارد که سهم ایران از تامین نیازهای وارداتی چین در سال ۲۰۱۳ برابر ۱.۲۹ درصد گزارش شده است. با گذر زمان با وجود افزایش آمار واردات چین، سهم ایران از این بازار بزرگ نهتنها افزایشی نبوده بلکه افت جدی را تجربه کرده و به کمتر از یک درصد کاهش یافته است. این افت شدید بهخصوص در آمارهای رسمی جهانی از سال ۲۰۱۹ یعنی یک سال پس از خروج رسمی دونالد ترامپ از برجام قابل مشاهده است. حال چنانچه تحریمهای اعمال شده بر اقتصاد ایران مرتفع شوند، مجددا میتوان به بهبود روابط تجاری با این کشور امید داشت.
گفتنی است براساس آمار چین یکی از بزرگترین تامینکنندگان نیاز بازار ایران در طول سالیان گذشته بوده است. این کشور در طول سالیان اخیر پس از امارات دومین تامینکننده بزرگ نیازهای وارداتی ایران است، تاجایی که حدود یکچهارم از نیاز وارداتی ما با اتکا به این کشور تامین میشود که شامل گروههای «خودرو و نیروی محرکه»، «صنایع برق و الکترونیک»، «ماشینسازی و تجهیزات»، «صنایع معدنی فلزی» و «محصولات شیمیایی و پلیمری» بودهاند. بنابراین باید اینطور ادعا کرد که ایران محصولات با ارزش افزوده پایین را به چین میفروشد و این کشور کالاهای با ارزش افزوده بالا را در اختیار ایران قرار میدهد. حال در سایه بهبود احتمالی شرایط میتوان به تامین هوشمندانهتر نیازهای ایران از این کشور امید داشت. به این معنی که در نبود شرایط تحریمی دست تجار در خرید محصولات با کیفیت و با قیمت مناسب باز خواهد بود. در همینحال باید برای بهبود تراز تجاری با چین برنامهریزی کرد.
گفتنی است چین در حال حاضر بزرگترین خریدار نفت ایران است؛ چنانچه جایگاه ایران در سطح بینالمللی بهبود یابد، این نفت میتواند بدون تخفیف به فروش برسد و منابع حاصل از فروش آن نیز در قالب روابط مستقیم بانکی پرداخت شود. همین اصلاح درنهایت منافع جدی را برای اقتصاد ایران به دنبال خواهد داشت. در ادامه باید خاطرنشان کرد که باز هم براساس آمار منتشر شده توسط trademap بیشترین محصول صادراتی ایران به چین از منظر ارزشی در سال ۲۰۲۵، گروه کالایی «پلاستیک و مصنوعات آن» بوده است. «سنگآهن» دومین گروه کالایی از منظر ارزشی است که در سال ۲۰۲۵ از ایران به مقصد چین صادر شده است.
«مس و مصنوعات آن»، «آهن و فولاد»، «روی و مصنوعات آن» و همچنین «آلومینیوم و مصنوعات آن»، از دیگر محصولاتی هستند که سهم جدیتری در سبد صادراتی ایران به چین دارند. هرچند سهم تامین نیاز چین با اتکا به ظرفیت ایران حتی در محصولات یاد شده نیز، محدود است. در واقع توان چین برای خرید این محصولات بهمراتب قابلتوجهتر است. در نتیجه چنانچه از ظرفیتهای داخلی به درستی بهره گرفته شود، میتوان اثرگذاری کشور را در تجارت با چین ارتقا داد. هرچند باید برای ارتقای ارزشافزوده در سبد صادراتی ایران به چین، تلاش کرد. در ادامه این نشست، پیام باقری، نایب رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی گفت: این نشست مقارن با امضای توافقنامه در شرف انجام و همچنین سفر دکتر قالیباف به چین، دارای اهمیت بالایی است.
پیشنهاد ایجاد مناطق ویژه همکاری ایران و چین
قدیر قیافه، نایب رئیس اتاق بازرگانی،صنایع، معادن و کشاورزی ایران نیز در این نشست با نگاه کلان به روابط ایران و چین، گفت: باید در ابتدا الگوی توسعه چین را درک کنیم و ببینیم که چین در افق ۲۰۳۵ و ۲۰۵۰ قرار است به چه سمتی حرکت کند و بر این اساس، سند توسعه روابط ایران و چین را با مسیر حرکت آینده چین هماهنگ کنیم تا برای فعالان اقتصادی چین، حضور در بازار ایران در اولویت قرار گیرد. عیسی منصوری، رئیس مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی گفت: برای ارتباط با چین نیازمند نهادی هستیم که بین شرکتهای ایرانی و چینی ارتباط برقرار کند. زمینه خوبی وجود دارد که تامینکننده قطعه و تجهیز برای چین باشیم و در این فرآیند، خود را ارتقا دهیم بنابراین پیشنهاد ایجاد نهاد مشخصی ارائه میشود.
سرمایهگذاران داخلی آماده واردات تکنولوژی
آریا حقیقی، رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران نیز با تاکید بر اینکه فعالان اقتصادی بخش خصوصی در حوزه صنعت به پشتیبانی دولت و سیاستهای حمایتی بسیار نیاز دارند تا جذب سرمایهگذار از چین قابل حصول باشد، اظهار کرد: سرمایهگذاران داخلی آمادگی دارند به جای اینکه قطعات را برای مونتاژ وارد کنیم، تکنولوژی را به کشور منتقل کرده و تکنولوژی قدیمی را با تکنولوژی روز جایگزین کنیم. سجاد غرقی، نایب رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی گفت: در این راستا ۳۷ پروژه در کمیسیون معدن و صنایع معدنی احصا شده است که چهار مورد از آنها نقش پیشران دارند و شامل سرمایهگذاری در حوزههای توسعه بندر چابهار به عنوان هاب صادرات، اکتشاف و بهرهبرداری و فرآوری از عناصر نادر خاکی، بهرهبرداری با عمق بیش از هزار متر و تامین و نوسازی ۲۵ هزار دستگاه ماشینآلات معدنی میشود تا بتوانیم رشد هدف گذاریشده در برنامه توسعه را محقق کنیم.
توسعه حملونقل ریلی بین ایران و چین
احمدرضا فرشچیان، رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی، گفت: اولین بستر مورد نیاز برای تجارت، بستر مالی است که با وجود حجم معاملات تجاری که بین ایران و چین وجود دارد، هنوز آن بستر مناسب مالی بین دو کشور طراحی نشده است، این درحالیاست که اگر بستر مالی دو کشور طراحی شود، عارضههایی مانند تحریم نمیتواند به تجارت آسیبی وارد کند. او محور دوم مهم در تبادلات دو کشور را ناظر بر موضوع لجستیک عنوان کرد و بیان کرد: توجه به بحث لجستیک ریلی نیز ضرورت دارد، هر چند قطار بین ایران و چین در جریان است ولی ظرفیت فعلی جوابگوی نیازهای تجارت دو کشور نیست و لازم است توجه خاص به موضوع حملونقل ریلی بین دو کشور صورت گیرد.
اسحاق بندانی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران نیز با تاکید بر اینکه اکنون باید روی مدل توسعه و منافع ملی به یک اجماع دست یابیم، گفت: دفاع ملی موفقی داشتیم اما این دفاع ملی موفق به تنهایی نمیتواند برای ما تولید ثروت و امنیت کند. فرشید شکرخدایی، رئیس کمیسیون سرمایهگذاری و تامین مالی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران نیز با تاکید بر نگاه ویژه به نقش نهادهای واسط مالی، گفت: در دنیا ۸۰ درصد تامین مالی از سوی صندوقها انجام میشود، باید صندوقهای سرمایهگذاری چینی را به شرکتهای تامین سرمایه متصل کنیم.
سه پیشنهاد برای توسعه همکاری ایران و چین در صنعت مس
مصطفی فیض اردکانی، مدیرعامل شرکت ملی مس ایران نیز از چین به عنوان بزرگترین مصرفکننده مس که نیمی از تقاضای مس دنیا را به خود اختصاص داده است نام برد و گفت: چین در تمامی صنایع دیجیتال، یک کشور پیشران است و حضور سرمایهگذاران چینی در خوشههای صنعت مس جهان، مبین همین موضوع است. فیض اردکانی با یادآوری اینکه ما در ایران وارث غنیترین کمربند مس خاورمیانه هستیم و لنگرگاه مس در این حوزه میتواند صنعت مس ایران باشد، بیان کرد: همگرایی تقاضای بالای جهانی مس، نیاز چین به تامین پایدار و عزمی که ایران برای توسعه این صنعت دارد، بستر مناسبی برای همکاری فراهم میکند. او با ابراز امیدواری نسبت به اینکه همکاری ایران و چین در صنعت مس از سطح تجاری به توسعه سرمایهگذاری مشترک ارتقا پیدا کند، سه پیشنهاد شامل مشارکت در توسعه معادن کوچک و متوسط مس با رویکرد انتقال تجارب فنی، احداث پارک زنجیره ارزش مس با هدف ورود به صنایع پیشرفته با رویکرد صادرات و مشارکت در خرید و تامین تجهیزات مورد نیاز ساخت داخل مخصوصا برای صنعت مس را مطرح کرد.
تنها راه توسعه کشور، نقش دادن بیشتر به بخش خصوصی است
حمید کشاورز، مدیرعامل کروز در این نشست خطاب به دکتر محمدباقر قالیباف گفت: خوشحالیم که جنابعالی فرمان قسمت بزرگی از آینده کشور را در دست گرفتید. در خلال سه ماه گذشته، صنعتگران ایرانی و تولیدکنندگان شرایط بسیار پیچیدهای داشتند ولی با قدرت ادامه دادند. او با بیان اینکه نزدیک ۹۸ درصد از مواد اولیه، محصولات و تکنولوژی مورد نیاز ایران از چین قابل تامین است، تصریح کرد: اما کشور ۹۵میلیونی ایران جز با تولید نمیتواند اموراتش را بگذراند و به توسعه دست پیدا کند. مدیرعامل کروز خاطرنشان کرد: به بخش خصوصی میدان دهید چون بخش خصوصی کاری که به صرفه است را انجام خواهد داد و دولت هم با اصلاح یک سری مقررات باید کاری کند که توسعه کشور با سرعت پیش برود. کشاورز در پایان خطاب به دکتر محمدباقر قالیباف گفت: نسبت به آینده کشور بسیار امیدوار هستیم و میدانم که شما هستید، از بخش خصوصی دفاع کنید و بدانید تنها راه توسعه کشور، نقش دادن بیشتر به بخش خصوصی است.
حضور در شبکه کسبوکارهای چین
محمدرضا سعیدی، مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری تامین اجتماعی نیز حضور گسترده در شبکههای کسبوکارهای چین را بسترساز حضور در شبکه کسبوکارهای بینالمللی دانست و گفت: زمینه ارتباطات با چین باید بهگونهای باشد که منجر به ارتقای تکنولوژی در کشور شود. او با تاکید بر اینکه مناسبات با چین باید منجر به یادگیری و ارتقای فناوریهای پیشرفته در کشور شود، خاطرنشان کرد: در صورتی که هر اقدامی که با چین انجام میدهیم منجر به شکلگیری یادگیری سازمانی در سطح دو کشور و بنگاههای ما شود، آنگاه میتوانیم یک رابطه برنده – برنده با چین رقم بزنیم و این باعث ارتقای امنیت تجاری ایران میشود.
پیشنهاد ایجاد کنسرسیومهای مشترک
محمدرضا مدرس خیابانی، مدیرعامل شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران نیز با بیان اینکه تجارت بین ایران و چین در حوزه کانتینری بیش از ۷۰ درصد تجارت کانتینری را به خود اختصاص میدهد، به ارتباطات خوب دو کشور در حوزه لجستیک دریایی اشاره کرد و گفت: مقدمات سرمایهگذاری در حوزه لجستیک دریایی فراهم شده است. مدرس خیابانی با ارائه پیشنهاد ایجاد کنسرسیومهای مشترک در حوزه عقد قراردادهای مشترک ایران و چین، گفت: اگر در حوزه تجهیزات بندری بتوانیم به تشکیل کنسرسیومهای مشترک اقدام کنیم و امکان تخلیه و بارگیری محمولههای ایرانی در بنادر چین را فراهم کنیم، این اقدام میتواند به عنوان لکوموتیو توسعه کشور موثر باشد.
تحویل سنگر از «لانچر» به اقتصاد
