چالشهای بخش صنعت و تجارت در ماه جاری بررسی شد؛
تولیدکنندگان در جاده مهآلود
مرضیه احقاقی: «روند رو به رشد قیمت ارز»، «تغییر مداوم سیاستهای اقتصادی»، «اجرای اصلاحات اقتصادی در موقعیت نادرست و بیتوجه به الزامات اجرای آن»، «تحمیل فشار به صنایع برای تامین نقدینگی و خرید مواد اولیه»، «تداوم صفهای طولانی برای تخصیص ارز»، «قطع اینترنت و تداوم محدودیت در تعامل بینالمللی»، «فشار اقتصادی حاکم بر مردم و کاهش مداوم قدرت خرید»، «رکود در حوزه مصرف محصولات نهایی» و «نبود دورنمای روشن از آینده» از مهمترین چالشهایی هستند که عملکرد کسبوکارها را در بخشهای مختلف طی هفتههای گذشته تحت تاثیر قرار داده است. این چالشهای اخیر درحالی فعالیت کسبوکارها را متاثر کرده که صنایع در ماههای گذشته نیز از شرایط مناسبی برخوردار نبودهاند. نشانههای تحمیل فشار ادامهدار به تولید را میتوان در رصد آمارهای بخش صنعت مشاهده کرد.
شامخ صنعت در آذرماه برابر 49.9 برآورد شد. به این ترتیب برای هفتمین ماه در سه فصل ابتدایی سال جاری این شاخص در محدوده رکودی قرار گرفته است. در همینحال طی آذر ماه امسال مولفههای اصلی «موجودی مواد اولیه خریداری شده» و «میزان استخدام و بهکارگیری نیروی کار» با ثبت اعداد زیر50 نشاندهنده تداوم مشکلات ساختاری بنگاههای صنعتی و ناتوانی سیاستگذاران در رفع بحرانهای اقتصادی است که بهصورت مستقیم بخش تولید کشور را تحتتاثیر قرار داده است. در همینحال شاخص مدیران خرید کل اقتصاد با ثبت عدد 48.9 برای بیست و یکمین ماه متوالی در محدوده رکودی قرار گرفته است. همچنین شاخص قیمت خرید مواداولیه به بیشترین مقدار 62 ماهه خود از آبانماه سال 1399 رسیده است. در این گزارش با فعالان صنعتی و صاحبان کسبوکارها در چند حوزه ازجمله «مد و پوشاک»، « لوازم خانگی»، «محصولات شوینده»، «مواد پلیمری»، «لبنیات»، « زنجیره تامین محصولات تندگردش»، «واردات»، «صادرات» و «صنایع معدنی» گفتوگو کردهایم.
این گفتوگوها حکایت از چشمانداز مهآلود بنگاههای اقتصادی در کوتاهمدت دارد. این چشمانداز بهقدری مبهم است که گمان میرود بسیاری از صنایع برای مقابله با شرایط پیش رو و بقای کسبوکارشان اقدام به تعدیل نیروی کار خود کنند. بدون تردید خروج از شرایط نامساعد مورد بحث نیازمند اخذ اصلاحات فوری و تحولات جدی در بخش حکمرانی اقتصادی و توجه به مطالبات اجتماعی و سیاسی مردم بهعنوان حلقه اصلی و حتی فراموششده در زنجیره تولید است. ارتقای درآمدهای مردم ضرورتی غیرقابل جایگزین برای رشد سطح فروش بنگاههای تولیدی مختلف است و نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود.
در همین حال فعالان بخش تولید و تجارت از قطعی اینترنت در کشور گله دارند. اینترنت در روزهای گذشته قطع شد. این اقدام که احتمالا با هدف مدیریت تنشها اجرایی شده است، میتواند لطمات جدی را به اقتصاد و عملکرد کسبوکارها وارد کند. بهخصوص آنکه فعالیت این صنایع در ماههای گذشته نیز تحت تاثیر فضای تنشآلود سیاسی قرار گرفته است. توجه به این نکته ضروری بهنظر میرسد که بخش بزرگی از کسبوکارها بر پایه اینترنت بینالمللی شکل گرفتهاند. در همینحال عملکرد بسیاری از صنایع تحت تاثیر مستقیم مراودات بینالمللی است. تداوم این شرایط به بروز خسارات جدی به صنایع منتهی میشود و همزمان مشاغل بسیاری را در معرض خطر توقف تولید و تعدیل قرار خواهد داد.
خطر تعدیل نیرو در صنعت پوشاک
ریحانه فغانی، فعال صنعت مد و پوشاک، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» در ارزیابی شرایط پیش روی صنعت مد و پوشاک تحت تاثیر جو کنونی حاکم بر اقتصاد و فضای اجتماعی گفت: شرایط سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور تاثیر مستقیم بر کسبوکار ما دارد. روند رو به رشد نرخ ارز بهمنزله رشد قیمت مواد اولیه تولید در صنعت پوشاک است. در همینحال با توجه به شرایط نابسامان اجتماعی شاهد افت قدرت خرید مردم هستیم که به کوچک شدن بازار پوشاک منتهی میشود. در چنین شرایطی شاهد کاهش توان مالی بنگاههای فعال در بخش صنعت پوشاک خواهیم بود. در این فضا تعدیل نیرو نیز دور از ذهن نیست.
وی افزود: بخش قابل توجهی از فعالیت صنایع پوشاک بهخصوص در بخش تبلیغات و فروش در پلتفرمهایی همچون اینستاگرام انجام میشود، درنتیجه با قطعی اینترنت صنعت ما متحمل زیان قابل توجهی خواهد شد. در همینحال تداوم فعالیت کسبوکارهای آنلاین در فضای مجازی با چالشهای جدی مواجه خواهد شد. بنابراین باید تاکید کرد که سیاستهای اتخاذشده در این دوران عملا تیشه به ریشه فعالان صنعت مد و پوشاک زده است.
فغانی در تشریح شرایط تعدیل نیروی کار گفت: فعالیت در صنعت پوشاک با نیروی کار در 2 قالب مختلف انجام میشود. در درجه نخست بخشی از نیروی کار بهصورت مستقیم برای ما فعالیت میکنند. بخشی از کارها نیز به کارگاههای کوچک دیگر برونسپاری میشود. طبعا با بروز چالش در فروش و به دنبال آن افت تولید، برونسپاری به سایر کارگاهها محدود خواهد شد. تداوم چالش در بخش تولید پوشاک نیز میتواند به کاهش نیروی کار مستقیم ما منتهی شود.
افت تولید لوازم خانگی
محمدحسین صادقی، تولیدکننده لوازمخانگی در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» بروز تنشهای سیاسی و اقتصادی را بزرگترین چالش پیش روی صنایع در هفتههای گذشته عنوان کرد و افزود: در هفتههای اخیر به دنبال اجرای سیاستهای اصلاحی در بخش ارزی شاهد روند رو به رشد و نوسانات قابل توجه قیمت دلار هستیم. روند رو به رشد بهای ارز به افزایش قیمت تمامشده تولید منجر میشود. در شرایط کنونی اقتصادی حاکم بر کشور، تامین معیشت روزمره به اولویت نخست معیشتی مردم بدل شده است، در چنین فضایی خرید لوازم خانگی از اولویت خرید مردم خارج میشود. این موضوع به رکود فروش منتهی میشود. این رکود در تامین نقدینگی شرکتهای تولیدکننده لوازم خانگی منعکس خواهد شد. به این ترتیب باید منتظر افت تولید در واحدهای تولیدکننده لوازم خانگی و به دنبال آن تعدیل نیرو در این بخش باشیم که طبعا پیامدهای اجتماعی را به دنبال خواهد داشت.
وی با اشاره به روند اعمال محدودیت در اینترنت طی هفتههای اخیر گفت: قطعی اینترنت در هفتههای اخیر به بروز چالشهای جدی برای بخش تولید منجر شده است. ما در ارتباطات معمول با طرفهای خارجی و تامینکنندگان خارجی نیز با چالش مواجه هستیم. در حال حاضر تا حدودی این ارتباطات برقرار شده اما به هیچ عنوان پاسخگوی نیاز ما در مراودات خارجی نیست. درواقع ما در روزهای گذشته هیچ ارتباطی با تامینکنندگان خارجیمان نداشتهایم و نتوانستهایم وضعیت سفارشها و حمل محصول خود را به روزرسانی کنیم. در چنین فضایی باید اقرار کرد که تامین مواد اولیه برای صنایع عملا متوقف شده است. چنانچه این شرایط تا هفتههای آتی ادامه یابد، فشار سنگینی بر بسیاری از صنایع تحمیل خواهد شد.
صادقی با اشاره به تجمیع تالار اول و دوم مرکز مبادله ارز و طلا و تلاش دولت برای تکنرخی کردن ارز گفت: به دنبال اجرای سیاستهای اصلاحی دولت در حوزه ارز، شاهد رشد قابل توجه بهای خرید مواد اولیه صنایع هستیم. این رشد قیمتی میتواند در صنایع ما به افزایش حداقل 40درصدی بهای این محصولات منجر شود. خرید لوازم خانگی در این شرایط طبعا از توان بخش بزرگی از مردم خارج است و لطمات جدی را به فروش ما تحمیل خواهد کرد.
تعطیلی بنگاههای کوچک و متوسط تولیدکننده مواد شوینده
مصطفی مدرسی، فعال صنعت شوینده در گفتوگو با «دنیایاقتصاد»، از شرایط نابسامان حاکم بر تولید محصولات شوینده بهخصوص توسط مجموعهها و برندهای کوچک گفت: مهمترین چالش پیش روی فعالان صنعت شوینده بهویژه واحدهای تولیدکننده کوچک، تامین ارز برای واردات است. یکی از نیازهای اصلی صنعت شوینده واردات مواد اولیه تولید است. عدم تامین ارز و تامین نشدن مواد اولیه به افت تولید برخی واحدهای صنعتی منجر میشود. در همینحال روند رو به رشد قیمت ارز نیز به رشد بهای محصولات تولیدشده در این بخش منتهی میشود. کمااینکه هفته گذشته نیز شاهد رشد حدود 50درصدی بهای محصولات شوینده در بازار بودیم. به این ترتیب از توان مشتری برای خرید محصولات شوینده نیز کاسته خواهد شد.
وی گفت: با توجه به شرایط حاکم بر اقتصاد ایران انتظار میرود در ماههای آتی شاهد افت خرید محصولات شوینده از سوی مردم بهدلیل افزایش قیمت باشیم. این افت مصرف به کاهش تولید در صنایع کوچک منتهی خواهد شد. امید میرود این روند به تعدیل نیروی کار منتهی نشود؛ اما دورنمای روشنی در این بخش وجود ندارد.
مدرسی افزود: در همینحال شرکتهای بزرگ نیز با مشکلات جدی مواجه هستند و تامین مالی برای این صنایع روز به روز دشوارتر خواهد شد. وی درباره اصلاحات ارزی انجام گرفته از سوی دولت و وعده تامین ارز موردنیاز صنعتگران در کوتاهترین زمان ممکن یا کوتاه شدن صف تامین و تخصیص ارز با افزایش قیمت دلار گفت: هنوز شاهد گشایشی در این بخش نیستیم و همچنان صف تخصیص ارز کوتاه نشده است. همین صف طولانی برای تامین ارز نیز روند تامین مواد اولیه موردنیاز ما را بهشدت مختل کرده است. مدرسی در ادامه سیاست تکنرخی کردن ارز را اقدام مثبتی دانست و افزود: انتظار میرفت این سیاست در شرایط مناسبتری اجرایی شود. در همینحال همزمان با اصلاح نرخ ارز، اصلاحات سیاسی و سیاستگذاری نیز در دستور کار مسوولان قرار گیرد. درواقع انتقاداتی به روند اجرای این سیاست وجود دارد و بازنگری در شیوه آن ضروری بهنظر میرسد.
بیثباتی در صنعت پلیمر
مهدی امیری، فعال صنعت پلیمر، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» در ارزیابی عملکرد صنعت پلیمر در هفتههای اخیر و پیشبینی شرایط تولید در روزها و هفتههای آتی گفت: صنعت پلیمر در رده صنایعی است که عملکرد و تولید آن بهطور مستقیم از نوسانات نرخ ارز تاثیر میپذیرد. تغییر در سیاستهای ارزی دولت و روند رو به رشد روزانه قیمتها بهمنزله از دست رفتن ثبات حاکم بر فضای تولید است. به این ترتیب تولیدکننده، تامینکننده خارجی مواد اولیه و همچنین مشتریان ما امکان پیشبینی شرایط و بررسی چشماندازها را از دست دادهاند. بهعلاوه آنکه در فضای موردبحث عملا تامین مواد اولیه تولید برای ما بسیار دشوار شده است. در همینحال از صرفه اقتصادی تولید نیز کاسته شده است. میزان سفارشهای ما برای تولید نیز بهشدت کم شده است.
وی افزود: ما هر هفته مواد اولیه را با یک قیمت خریداری میکنیم. این نوسانات قیمتی عملا امکان برنامهریزی را برای آینده حذف کرده است. البته اصلاح سیاستهای ناکارآمد ارزی اقدام مثبتی است؛ هرچند ایجاد ثبات بهمراتب اهمیت بیشتری دارد. امیری گفت: بازاریان مشتریان اصلی محصولات پلیمری هستند. با بروز تنشهای اجتماعی و ایجاد وقفه در فعالیت بازار، بخش بزرگی از مشتریان ما از دست خواهند رفت، بهعلاوه آنکه دورنمای روشنی از آینده وجود نخواهد داشت. وی در ارزیابی شرایط پیش روی صنایع در ماههای آتی گفت: تولید در بسیاری صنایع ازجمله واحدهای تولیدکننده محصولات پلیمری کاهش یافته است. تداوم این شرایط احتمال تعدیل نیروی کار را افزایش خواهد داد.
مشکلات تولید در صنعت لبنیات
حمیدرضا هنرمند، فعال صنعت لبنیات، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» گفت: شرایط تولید و قیمتگذاری در صنعت لبنیات متاثر از بهای واردات نهادههای دامی است. بنابراین تغییرات نرخ ارز به رشد قیمت مواد اولیه تولید محصولات لبنی منتهی میشود. وی افزود: با افزایش بهای تمامشده تولید در هر صنعتی، صنعتگر ناچار به افزایش قیمت محصول نهایی خواهد بود. با وجود این مردم نسبت به رشد قیمت لبنیات حساسیت ویژهای دارند. به خصوص آنکه این محصولات بهطور روزانه یا هفتگی خریداری میشوند و روند رشد قیمتی آنها بهطور مداوم از سوی جامعه رصد میشود. در همین حال رشد قیمت محصولات لبنی به بروز نارضایتی میان مردم منجر میشود. وی افزود: در این میان برخی برندهای لبنیات که تولیدکننده محصولات «اقتصادی» هستند در تلاشند بهای برخی محصولات ازجمله شیرهای نایلونی و پنیر را در حداقل ممکن نگه دارند. درهمینحال انتظار میرود لبنیات نیز به سبد یارانه تعیینشده از سوی دولت برای خانوار افزوده شود.
این فعال صنعت لبنیات در پاسخ به سوالی مبنی بر کیفیت محصولات لبنی اقتصادی گفت: میزان پروتئین و کلسیم لبنیات تعیینکننده ارزش غذایی این محصولات است که در محصولات اقتصادی نیز حفظ شده است. اما درصد چربی در این محصولات عموما پایینتر است که میزان مطلوبیت مزه آنها را در سطح پایینتری قرار میدهد. هنرمند در پاسخ به سوالی مبنی بر کاهش سودآوری به صنایع تولیدکننده لبنیات در موقعیت کنونی گفت: میزان فروش در صنایع تولیدکننده محصولات لاکچری کاهش داشته و متناسب با آن از میزان سودآوری آنها نیز کاسته شده است. درواقع با کاهش قدرت خرید مردم واحدهایی که تمرکزشان بر تولید محصولات اقتصادی است، از شرایط بهمراتب مناسبتری برخوردار هستند. وی درخصوص اثرات قطع اینترنت بر کسبوکار تولید لبنیات گفت: ارتباط ما با بخشی از مشتریان و ذینفعانمان در فضای مجازی شکل گرفته است. بنابراین با بروز محدودیت در این بخش، خسارتهایی را متحمل شدهایم که خوشبختانه در مسیر رفع هستند.
زنجیره تامین کالاهای تندگردش
مسیح میریها، فعال زنجیره تامین صنایع تند گردش در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» از توقف فعالیت در این بخش طی روزهای گذشته بهدلیل قطع اینترنت گفت و افزود: در روزهای گذشته و به دنبال قطع اینترنت فعالیت در برخی کسبوکارها ازجمله در حوزه زنجیره تامین متوقف شد. در دنیای کنونی بدون اینترنت تداوم تولید و ادامه فعالیت در بسیاری از صنایع ممکن نیست. در این سالها مراودات تجاری و اقتصادی در دنیا گسترش یافته است. ما برای تامین مواد اولیه تولید و همچنین فروش محصول نهایی به دنیا، نیازمند اینترنت و برقراری تعامل با کشورهای جهان هستیم. بنابراین باید تاکید کرد که تداوم این محدودیتها عملا خسارات قابل توجهی را به کسبوکارهای مختلف تحمیل میکند.
میریها در ادامه با اشاره به شرایط اقتصادی کشور و اصلاحات ارزی انجامگرفته توسط دولت چهاردهم گفت: اصلاحات ارزی بهصورت ناگهانی اجرایی شده و همین موضوع لطماتی را به صنایع کوچکتر تحمیل خواهد کرد. وی افزود: درواقع انتظار میرفت سیاستگذاران به عملکرد صنایع در شرایط بحرانی کنونی توجه لازم را داشته باشند. بهخصوص آنکه افزایش قیمت ارز عملا به گرانی بهای مواد اولیه منجر میشود. درنتیجه هزینه تمامشده تولید نیز بهشدت افزایش خواهد یافت. این رشد قیمت قطعا در بهای تمامشده محصول و قیمت فروش آن اثر خواهد گذاشت.
او تاکید کرد: البته من اصلاحات ارزی را صحیح میدانم؛ اما این احتمال میرود که برخی صنایع کوچک نتوانند از پس مدیریت شرایط و شوک واردشده به کسبوکارشان بربیایند. هرچند اگر توان مدیریت این شرایط وجود داشته باشد، احتمالا در سالهای آتی از منافع این اصلاحات اقتصادی منتفع خواهیم شد. البته این بهبود در سایه ثبات سیاسی حاصل خواهد شد. اقتصاد پویا در ثبات بهخصوص ثبات سیاسی حاصل میشود. امید میرود اکنون برای اجرای اصلاحات اساسی در بخش اقتصاد دیر نشده باشد.
مشکلات واردات تجهیزات و مواد اولیه تولید
محسن اسفندیار، واردکننده مواد اولیه تولید، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به چالشهای اقتصادی و سیاسی حاکم بر کشور در هفتههای اخیر گفت: فعالیت در موقعیت پرتنش کنونی عملکرد بسیاری از کسبوکارها را به مرحله بقا رسانده است. در این موقعیت با توجه به بروز محدودیت جدی در اینترنت عملا ارتباط تجار با طرفهای قرارداد خارجی قطع شده است. این نبود ارتباط به اعتماد میان طرف ایرانی و خارجی لطمه وارد میکند. بهخصوص آنکه طی 6 ماه اخیر نیز ما جنگ 12 روزه را تجربه کردیم. در چنین فضایی قطعی اینترنت تصویر نامطلوبی را از ایران به طرفهای خارجی مخابره میکند. در چنین فضایی کسبوکارهای فعال در بخش تجارت لطمات و خسارات قابل توجهی را متحمل خواهند شد.
وی افزود: سیاست ارزی دولت مبنی بر ادغام تالار اول و دوم مرکز مبادله، تاکنون مسیر تخصیص ارز را برای ما تسهیل نکرده است. هنوز هم یک بازرگان باید در صف تخصیص ارز بماند. اسفندیار گفت: بدون تردید تداوم این شرایط به افت تولید و به دنبال آن تعدیل نیرو در بسیاری از صنایع منجر خواهد شد؛ بهخصوص که هزینههای تولید هر روز افزایش خواهد یافت. به این ترتیب ابتدا تولید متوقف میشود و به دنبال آن کسبوکارهای وابستهشان اعم از واحدهای بازرگانی نیز لطمه میخورد.
اثر قطعی اینترنت بر صادرات کشور
ناطقی، فعال بخش تجارت، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» گفت: اصلاحات ارزی دولت به بروز شوکهای اقتصادی منجر شده است، با وجود این سیاستگذار چارهای بهجز حذف رانت ارزی نداشته است. امید میرود این اصلاحاتی که آغاز شده است، ادامه یابد و در سایه اجرای سیاستهای کارآمد اقتصادی، شاهد بهبود در بخشهای مختلف تولید و تجارت باشیم. وی افزود: تنشهای سیاسی که در هفتههای گذشته شاهد آن بودیم به قطع اینترنت و حتی سایر راههای ارتباطی منجر شد. هنوز هم دورنمای چندان روشنی برای آغاز به کار دوباره اینترنت بینالمللی وجود ندارد. در چنین فضایی آینده کسبوکارهای مرتبط با بخش تجارت عملا با ابهام مواجه شده است. در موقعیت کنونی مسیر درآمدزایی برای بسیاری از کسبوکارها عملا متوقف شده است. چنانچه این شرایط ادامه یابد، سازمانها تنها برای حفظ و بقای خود تلاش خواهند کرد. در موقعیت مورد بحث طبعا تعدیل نیرو هم جزو گزینههایی است که پیش روی صنایع قرار خواهد گرفت.
ضربه به صنعت تابآور
حسن حسینقلی، فعال بخش معدن، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» گفت: معادن و ظرفیتهای معدنی در ایران با تکیه بر پتانسیلهای کشور توسعه یافتهاند. فعالیت در بخش معدن و صنایع معدنی با توجه به ظرفیتهای این بخش از توان بالایی برای مقابله با چالشهای اقتصادی برخوردار است. با وجود این، فعالیت در حوزه معادن به سبب بروز محدودیتهای جدی در تامین انرژی، قوانین و مقررات ناکارآمد، تغییرات هر روزه مقررات، ایجاد موانع وارداتی و صادراتی به مرز بحران رسیدهاند. همین موضوع نیز آسیبپذیری فعالیت در این بخش را افزایش داده است. بهعلاوه آنکه باید تاکید کرد که تداوم تولید در حوزه معدن و صنایع وابسته به آن نیازمند ایجاد تعامل جدی با دنیا و جذب سرمایههای کلان اقتصادی است. این صنعت همچنین برای بقای خود وابسته به تجارت است. در موقعیت کنونی نهتنها دورنمای روشنی برای جذب سرمایه خارجی و تعامل با دنیا وجود ندارد، بلکه واردات و صادرات نیز بهشدت دشوار شده است. بدون تردید تداوم این روند میتواند به تعطیلی بنگاههای کوچک متعلق به بخش خصوصی منجر شود.
