بازارهای کالایی در پسلرزه هرمز
دنیایاقتصاد – گروه اقتصاد بینالملل: بازارهای جهانی کالا در سال۲۰۲۷ با پیامدهای اختلالهایی روبهرو خواهند شد که در پی جنگ آمریکا علیه ایران و بسته شدن تنگه هرمز شکل گرفت. اقتصاد جهان توانست بخشی از شوک عرضه نفت را جذب کند، اما نشانههای کاهش ظرفیت سازگاری بازارها در ماههای پایانی سال آشکار شد. محدودیت عرضه اکنون تنها به نفت خام مربوط نیست و فرآوردههای نفتی، گوگرد، کود شیمیایی و محصولات کشاورزی را نیز دربرمیگیرد.
بر اساس گزارش اکونومیست، بسته شدن تنگه هرمز در سال۲۰۲۶ بزرگترین شوک عرضه در تاریخ بازار نفت را رقم زد. با این حال، چین واردات نفت را کاهش داد، آمریکا صادرات سوخت را افزایش داد و اروپا خرید گاز را به تعویق انداخت. اما در ۳ماه پایانی سال، ذخایر و راهکارهایی که به بازارها فرصت سازگاری داده بودند، رو به کاهش گذاشتند.
محدودیت عرضه فرآوردههای نفتی
نفت نخستین بازاری خواهد بود که آثار این وضعیت را نشان میدهد؛ با این تفاوت که قیمت نفت خام بهتنهایی تصویر دقیقی از عرضه ارائه نمیکند. مشکل اصلی ممکن است در ظرفیت پالایش شکل بگیرد. اگر پالایشگاههای خاورمیانه همچنان از مدار خارج بمانند و حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه ادامه یابد، عرضه گازوئیل و سوخت هواپیما محدود خواهد شد. بنابراین، حتی با بهبود شرایط سیاسی، بازار فرآوردههای نفتی ممکن است چند ماه دیگر نیز با محدودیت عرضه روبهرو باشد.
کمبود گوگرد
بازار گوگرد نیز با محدودیت عرضه روبهرو شده است. این ماده در صنایعی مانند معدن، تولید تراشه و ساخت کود شیمیایی کاربرد دارد و در اواخر سال۲۰۲۶ هر تن آن بین ۷۵۰ تا ۸۰۰دلار معامله شد؛ درحالیکه قیمت معمول آن حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰دلار بود. بحران خلیج فارس نزدیک به نیمی از عرضه صادراتی جهان را کاهش داد. همزمان، محدودیتهای چین، هند، قزاقستان و ترکیه نیز صادرات کشورهای خارج از منطقه را حدود ۴۰درصد پایین آورد. این وضعیت برای تولیدکنندگان نیکل اندونزی دشوارتر است؛ زیرا حاشیه سود اندکی دارند. تولیدکنندگان مس بهدلیل تقاضای قوی و توان بیشتر برای انتقال هزینهها به خریداران، آسانتر با افزایش قیمت کنار میآیند.
بازار آشفته کود
تولیدکنندگان کود شیمیایی نیز از کمبود گوگرد آسیب دیدهاند. کارخانههایی در مراکش، هند، آمریکا و برزیل ابتدا تولید را کاهش دادند و سپس به سمت محصولاتی رفتند که گوگرد کمتری مصرف میکنند؛ اما مواد مغذی کمتری به کشاورزان میرسانند. افزایش قیمت گاز طبیعی، یکی دیگر از نهادههای اصلی این صنعت، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. در آغاز جنگ، بسیاری از کشاورزان هنوز ذخایری از کود و سوخت داشتند و در برخی مناطق فصل کاشت آغاز شده یا به پایان رسیده بود. اما این بار چنین حاشیه امنی وجود ندارد. کود و گازوئیل گرانتر، همراه با افزایش هزینه حملونقل، میتواند صادرات محصولات کشاورزی را دشوار کند.
ریسک افزایش قیمت غذا
کاهش مصرف کود ممکن است به افت عملکرد مزارع منجر شود. اگر کشاورزان برای کنترل هزینهها مصرف کود را کاهش دهند، تولید در برخی مناطق پایین میآید و عرضه جهانی محدودتر میشود. شاخص قیمت مواد غذایی سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد در اکتبر به بالاترین سطح خود از نوامبر۲۰۲۲ رسید. تداوم هزینههای بالای نهادهها و حملونقل میتواند قیمت مواد غذایی را در سال۲۰۲۷ نیز بالا نگه دارد. کشاورزان در سال۲۰۲۷ با هزینه بیشتری برای تامین سوخت و کود روبهرو خواهند بود و صنایع نیز ناچارند مواد اولیه را با قیمتهای بالاتری تهیه کنند. برخلاف سال۲۰۲۶ که بخشی از ذخایر و ظرفیتهای جایگزین مانع از بروز کمبود جدی شد، اکنون امکان استفاده از این منابع محدودتر است. اکونومیست معتقد است تا زمانی که جنگ پایان نیابد و رفتوآمد در خلیج فارس به شرایط عادی بازنگردد، فشار بر بازارهای انرژی، مواد اولیه و محصولات غذایی ادامه خواهد داشت.


