مولفه‌های کریدور جدید ترکیه به عراق
سید عبدالکریم محقق / کارشناس حمل‌ونقل
پس از واکنش قاطع ایران در خصوص تحرکات جمهوری آذربایجان برای قطع راه ارتباطی ایران با اروپا از طریق ارمنستان (گذرگاه جعلی زنگزو)، به نظر می‌رسد ترکیه این بار زنگ‌ها را در جنوب غربی ایران یعنی عراق به صدا درآورده است. یعنی دسترسی به خلیج‌فارس از طریق بندر فاو و عراق. هرچند ترکیه از طریق دریای مدیترانه، کانال سوئز، دریای سرخ، دریای عرب و دریای عمان با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و به خصوص عربستان مراودات تجاری دارد با این حال تنها مسیر جاده‌ای و ریلی دسترسی این کشور به خلیج‌فارس، ایران است. بر اساس گزارش‌ها ترکیه و عراق تفاهم‌نامه‌ای برای راه‌اندازی خطی ریلی و جاده‌ای برای دسترسی ترکیه به خلیج‌فارس امضا کرده‌اند. راه‌اندازی این کریدور که مسیر حمل کالا و مسافر را میان ترکیه و کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس کمتر می‌کند می‌تواند در آینده حلقه مهمی از مسیر انتقال کالا از چین و اقتصاد نوظهور آسیای جنوب شرقی به اروپا باشد.
قطعا احداث این کریدور، دور زدن ایران در مناسبات و مراودات تجاری بین‌المللی است. بدون شک راه‌اندازی این کریدور تاثیرات منفی بر موقعیت ژئو‌استراتژیکی و ژئواکونومیکی ایران می‌گذارد. امروزه رقابت در میدان کریدورها، نقشی اساسی در جایگاه و آینده کشورها خواهد داشت. مولفه‌های امنیتی موجود در راه‌اندازی کریدور جدید نیز از دیگر مواردی است که سیاستگذاران و برنامه‌ریزان کشور باید به آن توجه لازم را داشته باشند. در حال حاضر حجم تبادلات ترکیه با عراق بسیار بیشتر از ایران است که با راه‌اندازی این مسیر جدید باعث حضور و نفوذ و تاثیر‌گذاری بیشتر این کشور در عراق خواهد شد.
موقعیت جغرافیایی ایران در گذرگاه‌های بین‌المللی از جمله کریدور شمال جنوب و شرق به غرب، دسترسی به آب‌های آزاد و همچنین امنیت پایدار خطوط ریلی و جاده‌ای و دریایی، امکان مناسبی برای نقش‌آفرینی ایران در مبادلات تجاری منطقه‌ای را فراهم آورده اما عدم‌تکمیل مسیرهای ریلی به‌خصوص راه‌آهن رشت آستارا، چابهار زاهدان، عدم‌اتصال بنادر عمده کشور به شبکه ریلی، قوانین و مقررات دست و پاگیر، وجود نهادهای موازی در امر حمل‌ونقل بین‌المللی، عدم‌تعاملات مثبت بین‌المللی، تحریم‌های گسترده، رقبای منطقه‌ای ایران را به جای تعامل، به فکر راه‌اندازی کریدورهای موازی برای دور زدن ایران واداشته است.
هرچند مسیر جدید پیشنهادی ترکیه برای دسترسی به خلیج‌فارس به لحاظ زمان و بعد مسافت، برای جریان حمل‌ونقل کالا مناسب است، با این حال سیاستگذاران ترک نمی‌توانند نقش مولفه‌های امنیتی را در این خصوص نادیده بگیرند. چه بسا لازم است ترکیه نابسامانی‌های امنیتی در عراق پس از اشغال آمریکا را مدنظر قرار داشته باشد و به جای تعریف مسیرهایی برای دور زدن ایران، به زمینه‌های همکاری مشترک با ایران بهتر بیندیشد.
