اهمیت صحت گردش اطلاعات تخصصی در صنعت برق
محمد اولیاء قائممقام شرکت مهندسی و ساخت توربین مپنا (توگا)
بخش برق در کشور ما در سه دهه اخیر، صنعتی پیشرو محسوب میشود. فعالان این صنعت در بخشهای خصوصی، نیمهخصوصی و دولتی، با کاربست تدابیر و استفاده از ظرفیتهای دانشی و تولید داخلی و البته از طریق همکاریهای بینالمللی، توانستهاند در همه بخشهای مختلف تولید، انتقال و توزیع به درصد بالایی از ساخت داخل دست یابند. در این میان، صنعت نیروگاههای حرارتی که بخش عمده توان تولید برق کشور را به خود اختصاص میدهد، از رشد قابلتوجهی برخوردار بوده است، به گونهای که امروز ظرفیت نصب شده نیروگاهی کشورمان در بین ۱۵ کشور اول دنیا رتبهبندی میشود؛ این به دلیل وجود توان ساخت تجهیزات اصلی شامل توربینهای گاز و بخار، ژنراتور، بویلر و سیستمهای برق و کنترل مورد نیاز در نیروگاهها در داخل کشور بوده است. براساس ارزیابی منابع معتبر بینالمللی، ایران در زمره کشورهای صاحب فناوری قلمداد میشود و نام برخی شرکتهای تولیدکننده ایرانی در کنار شرکتهای مطرح جهانی صاحب فناوری ساخت انواع توربین گاز و بخار برده میشود. روز سهشنبه ۳۱ فروردین ۱۴۰۰ خبری منتشر و در اغلب رسانهها با عنوان «ساخت اولین روتور توربین بخار در ایران» منعکس شد. از آنجا که توجه به سابقه موضوع در این صنعت و بیان صحیح مطلب در جایگاه خود ضامن صحت و دقت گردش اطلاعات تخصصی در فضای صنعت و اقتصاد کشور محسوب میشود، ضروری است به موضوع خبر و جایگاه واقعی آن به درستی و به صورت حرفهای پرداخته شود.
برای توضیح دقیق باید توجه داشت که اکنون بیش از ۱۳۰ سال است که توربین بخار به عنوان یکی از تجهیزات اصلی مورد استفاده در نیروگاههای بخار و سیکل ترکیبی و همچنین در صنایع مختلف به کار گرفته میشود. این نوع توربین در برخی از کشورهای صنعتی دنیا تولید میشود و در کشور ما نیز صنعت ساخت توربین بخار مشخصا در گروه مپنا نهادینه شده است؛ به گونهای که نه تنها ساخت این محصول صنعتی در داخل انجام میشود، بلکه در سطحی بالاتر از مهندسی معکوس، دانش فنی «طراحی» آن نیز توسعه و قوام یافته است. در این راستا، طی سالیان گذشته تاکنون ۵۷ واحد توربین بخار کامل ساخته شده که ۴۹ واحد آن (معادل حدود ۱۰درصد از کل ظرفیت تولید برق ایران) راهاندازی شده است. همچنین مجموعا ۸ واحد صادراتی به ۳ نیروگاه در ۲ کشور خارجی نیز در این کارنامه وجود دارد. در زمینه طراحی توربینهای بخار جدید هم تاکنون ۳ توربین بخار با ظرفیت بین ۱۰ تا ۱۰۵ مگاوات در گروه مپنا طراحی شده است. اولین توربین بخار ساخت ایران در نیروگاه سیکل ترکیبی کازرون نصب شده که بیش از یک دهه از کارکرد آن میگذرد و نخستین توربین بخار صادراتی کشور نیز نزدیک به ۱۰ سال است که در نیروگاه تشرین سوریه درحال کار است. باید توجه داشت که امروزه فناوریهای پیشرفتهتری در صنعت توربینسازی کشور با اتکا به دانش داخلی وجود دارد که به عنوان نمونه ساخت پرههای داغ توربینهای گازی به شکل تک کریستال یا طراحی و ساخت توربین گاز کلاس F از آن جمله است. در کنار طراحی و ساخت خود این تجهیزات مهم در طول سالهای اخیر؛ عملیات سرویس و بازسازی، در برخی موارد مهندسی معکوس و نیز طراحی و ساخت بخشهای مختلف انواع توربینهای بخار (از جمله روتور) در محدوده ۱ تا ۴۰۰ مگاوات توسط شرکتهای مختلف بزرگ و کوچک ایرانی برای داخل و خارج کشور انجام شده که تلاشها و دانش فنی کسب شده توسط همه آنها قابلتقدیر است. ضمن ارج نهادن به زحمات مهندسان و صنعتگرانی که تلاش ارزشمندشان منجر به ساخت روتور توربین بخار ۸۲ مگاواتی نیروگاه بعثت تهران به روش مهندسی معکوس شد، شایسته است اینگونه دستاوردها بهگونهای حرفهای و دقیق، در همان محدوده که هست و با علم به ظرفیتهای بزرگ نهادینه شده داخل کشور به آگاهی عموم رسانده شود، به صورتی که ذهنیت نادرست در جایگاه موجود صنعت ملی و اعتماد مخاطبان ایجاد نشود.