نگاهی به وضعیت استخراج مس در ایران و جهان در سال ۲۰۱۹

ایران روی کمربند متالوژنی مس و طلای نئوتتیس و در مرکز آن واقع است. این کمربند که از رشته‌کوه‌های آلپ شروع می‌شود پس از گذر از سرتاسر غرب به شرق ترکیه از شمال غرب وارد ایران می‌شود و در طول کمان ماگمایی ارومیه دختر امتداد یافته و از جنوب شرق کشور وارد پاکستان می‌شود و در نهایت تا هند، تبت، چین و جنوب شرق آسیا امتداد می‌یابد. به عقیده صاحب‌نظران متخصص در اکتشاف مس و طلا موقعیت ایران ازنظر ذخایر شناخته‌شده و اکتشاف نشده این دو ماده با ارزش بسیار حائز اهمیت است و پتانسیل‌های اکتشاف نشده بسیاری در نقاط مختلف ایران‌زمین به‌صورت بکر و دست‌نخورده باقی‌مانده است. در ایران عمده معادن بزرگ مس در اختیار شرکت ملی صنایع مس است و شامل معادن مس پورفیری سونگون اهر در استان آذربایجان شرقی، سرچشمه رفسنجان، میدوک، ایجو، چاه فیروزه و سایر معادن کوچک‌تر است. بر اساس اطلاعات مرکز جهانی آمار، فلزات ایران در سال ۲۰۱۹ به میزان ۳۰۷ هزار تن مس کاتد تولید کرده است که در مقایسه با تولید جهانی ۷/ ۲۰ میلیون تنی حدود ۵/ ۱ درصد تولید جهانی را شامل می‌شود. به گزارش مدیریت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران در سال ۱۳۹۸ شرکت ملی صنایع مس ایران از سه مجتمع سرچشمه، میدوک و سونگون در مجموع بالغ ‌بر ۱۶۸ میلیون تن استخراج ماده معدنی و باطله داشته که بیش از ۵۳ میلیون تن از این میزان، ماده معدنی مس سولفیدی بوده است. محصول به‌دست‌آمده از استخراج ماده معدنی شامل یک‌میلیون و ۱۷۰ هزار تن کنسانتره مس، ۲۵۰ هزار تن کاتد مس و ۳۰۴۰۰۰ تن آند مس و سایر محصولات شامل ۶ هزار تن کنسانتره مولیبدن، ۲ هزار تن مولیبدن و ۱۲۰۰ تن اکسید مولیبدن بوده است. در جهان اما در سال ۲۰۱۹، شرکت بی اچ پی با معدن اسکوندیدا بزرگ‌ترین استخراج‌کننده مس بود. طبق گزارش سایت mines and metals، سال گذشته تقریبا ۲۰ میلیون تن مس در سراسر جهان تولیدشده که این مقدار ۲درصد کمتر از سال ۲۰۱۸ است. در این سال حدود یک‌سوم تولیدات مس جهان از کشور شیلی برترین کشور در استخراج مس در جهان و شرکت بزرگ کودلکو که بزرگ‌ترین تولیدکننده مس در جهان است به‌دست‌آمده است. از میان ۱۰ معدن بزرگ مس جهان، ۵ معدن در شیلی، ۳ معدن در پرو، یک معدن در ایالات‌متحده آمریکا و دیگری در مکزیک واقع‌شده است. این ۱۰ معدن بیش از یک‌چهارم کل مس دنیا را تولید کرده‌اند. معدن اسکوندیدا متعلق به شرکت بی‌اچ‌پی، همچنان به‌عنوان بزرگ‌ترین معدن مس در جهان شناخته می‌شود. این مجتمع معدنی در سال ۲۰۱۹ به میزان یک‌میلیون و ۱۵۸ هزار تن مس تولید کرده که ۴ درصد کمتر از سال گذشته است.

معادن انگلو امریکن و کویااواسی در شیلی، به‌طور مشترک ۵۶۵ هزار تن مس استخراج کرده‌اند که همین امر باعث شده در مقام دوم قرار بگیرند. سومین معدن بزرگ مس هم در شیلی واقع‌شده است. معدن El Teniete، متعلق به شرکت کودلکو، ۴۶۰ هزار تن مس تولید کرده است.  معدن چوکویی کاماتا یکی دیگر از معادن کودلکو در شیلی است که میزان تولید مس را به میزان ۲۰ درصد افزایش داد و در جایگاه هشتم به لیست ۱۰ معدن برتر بازگشت. گرسبرگ که سومین معدن بزرگ مس در سال ۲۰۱۸ بود، در سال ۲۰۱۹ از لیست ۱۰ معدن برتر خارج شد. در این معدن مجموع تولید مس به دلیل کاهش میزان استخراج روباز و انتقال به عملیات معدنکاری زیرزمینی کاهش داشته است.

 ۱۰ معدن بزرگ مس در دنیا

در حال حاضر بزرگ‌ترین معدن مس جهان اسکوندیدا در شیلی با ظرفیت تولید یک‌میلیون و ۱۵۸ هزار تن است. اسکوندیدا در صحرای آتاکاما در شمال شیلی واقع‌شده و بزرگ‌ترین معدن مس جهان است. این معدن یکی از عمیق‌ترین معادن روباز جهان است که از سال ۱۹۹۰ افتتاح‌شده است. اکثریت سهام اسکوندیدا متعلق به شرکت (۵/ ۵۷درصد)، Rio Tinto (۳۰درصد) و اسکوندیدای ژاپن با (۵/ ۱۲درصد) است. این معدن حدود ۶درصد از تولید مس جهان را به خود اختصاص داده است. در رده دوم این لیست معدن کویااواسی در شیلی با ظرفیت تولید ۵۶۵ هزار تن قرار دارد. معدن Collahuasi، دومین معدن بزرگ فعال مس در جهان است که در شیلی واقع است و به‌طور مشترک متعلق به Anglo American (۴۴%)، Glencore (۴۴درصد) و Mitsui (۱۲درصد) است. این معدن در ارتفاع ۳ هزار تا ۵ هزار متری از سطح دریا قرار دارد و بیشتر کنسانتره تولیدشده در معدن کویااواسی برای فرآوری به کارخانه‌های ذوب در چین صادر می‌شود. سوم معدن El Teniente در شیلی قرار دارد و ظرفیت تولید آن ۴۶۰ هزار تن است در حال حاضر بزرگ‌ترین معدن مس زیرزمینی جهان است و یکی از بزرگ‌ترین معادن ازلحاظ تناژ مس است. این معدن در حدود ۲۳۰۰ متری از سطح دریا در کوه‌های شیلی مرکزی واقع‌شده است. شرکت کودلکو که صاحب این معدن است طی یک هدف‌گذاری تصمیم دارد که تولید این معدن را تا سال ۲۰۲۵ به ۵۰۰ هزار تن در سال برساند.

در لیست برترین‌های ۲۰۱۹ معدن مورنسی ایالات‌متحده آمریکا با ظرفیت ۴۶۰ هزار تن قرار دارد. مورنسی که در ۱۶ کیلومتری سیلور سیتی آریزونا آمریکا واقع‌شده است، بزرگ‌ترین معدن مس در آمریکای شمالی است. در سال گذشته تولید این معدن روباز به ۴۳۱ هزار تن سقوط کرده و ۷ درصد نسبت به سال ۲۰۱۷ افت داشته است.

معدن Cerro-Verde در کشور پرو با ظرفیت تولید ۴۵۵ هزار تن در رده پنجم این رده‌بندی قرار دارد. این معدن یک مجتمع استخراج مس و مولیبدن روباز است که در جنوب غربی پرو واقع‌ شده است. علاوه بر شرکت Freeport سایر سهامداران این معدن عبارتند از SMM Cerro Verde هلند (۲۱ درصد)،Compañia de Minas Buenaventura (۵۸/ ۱۹ درصد) و مجموعه سهامداران عمومی (۸۶/ ۵ درصد).

و اما ششمین معدن در لیست معدن Antamina در کشور پرو است. این معدن ظرفیت تولید ۴۴۹ هزار تن را دارد و یک معدن روباز است که در شمال پرو واقع‌شده است. این معدن به‌طور مشترک متعلق به BHP، Glencore، TeckResources و میتسوبیشی است. این معدن علاوه بر ذخیره مس حاوی فلزاتی ازجمله بیسموت، مولیبدن و سرب هم است. بر اساس برنامه‌های قبلی قرار بوده است تولید این معدن در سال ۲۰۱۹ متوقف شود.

رتبه هفتم متعلق به معدن Buenavista در کشور مکزیک با ظرفیت تولید ۴۳۸ هزار تن است. Buenavista یکی از بزرگ‌ترین معادن مس جهان است که با عنوان Cananea شناخته‌شده است. این معدن در حدود ۳۵ کیلومتری جنوب مرز مکزیک و آمریکا در ایالت سونورا واقع ‌شده است، متعلق به Grupo-Mexico است و یکی از قدیمی‌ترین معادن روباز آمریکای شمالی است. همچنین هشتمین معدن در لیست رده‌بندی متعلق به معدن چوکی کاماتا در کشور شیلی با ظرفیت تولید ۳۸۵ هزار تن است معدن Chuquicamata، یکی از بزرگ‌ترین معادن مس روباز و دومین معدن عمیق روباز در جهان است که در ۱۶۵۰ کیلومتری شمال سانتیاگو واقع‌شده است. این معدن که به Chuqui معروف است از سال ۱۹۱۰ شروع به کارکرده است. معدن قدیمی قرن متعلق به Codelco بوده و بخشی از Codelco Norte را شامل می‌شود که خود شامل معدن Radomino Tomic(Rt) است.

معدن Las Bambas در کشور پرو با ظرفیت تولید ۳۸۳ هزار تن در رده نهم قرار دارد. معدن Las Bambas یک سرمایه‌گذاری مشترک بین MMG Ltd چین و CITIC Metalco Ltd است. MMG تخمین می‌زند که بیش از ۲ میلیون تن کنسانتره در سال‌های آینده از این معدن تولید خواهد شد.

اما رتبه ۱۰ این لیست متعلق به معدن Los pelambres در شیلی با ظرفیت تولید ۳۶۳ هزار تن است. معدن Los pelambres متعلق به Antofagasta یک معدن مس در منطقه Coquimbo شیلی است. این معدن در ۲۴۰ کیلومتری شمال شرقی سانتیاگو واقع است و کنسانتره مس (حاوی طلا و نقره) و کنسانتره مولیبدن از طریق فلوتاسیون تولید می‌کند.

 ۱۰ شرکت تولیدکننده بزرگ مس جهان در سال ۲۰۱۹

کودلکو با یک میلیون و ۷۰۶ هزار تن مس استخراج‌شده در سال ۲۰۱۹، بزرگ‌ترین تولیدکننده مس در سراسر جهان است.

Glencore با  یک میلیون و ۳۷۱ هزار تن مس تولیدشده در جایگاه دوم در سال ۲۰۱۹ قرار دارد. کاهش ۷۱/ ۵ درصد تولید در Glencore به دلیل تعلیق موقت Mutanda  و تعطیلی Mopani  به دلیل نوسازی گسترده کارخانه ذوب بوده است.

بی اچ پی با یک میلیون و ۲۵۸ هزار تن تولید مس در جایگاه سوم قرار دارد. Freeport-Mcmoran در جایگاه چهارم است و به دلیل تکمیل معدن روباز Grasberg و انتقال عملیات استخراج آن به عملیات زیرزمینی از جایگاه سوم جهان در سال قبل به مقام چهارم تنزل پیدا کرد. Southern Copper با افزایش ۴۴/ ۱۲ درصدی تولید مس در معادن Toquepala (افزایش تولید ۵/ ۵۱ درصد) و Buenavista (افزایش تولید۸/ ۵ درصد) نسبت به سال ۲۰۱۸ در رده پنجم قرار دارد. KGHM، ۷۳/ ۱۰درصد  افزایش تولید داشته و در جایگاه ششم قرار دارد. First Quantom در جایگاه هفتم قرار دارد. شرکت Rio Tinto در جایگاه هشتم قرارگرفته است که تولید این شرکت با توجه پایین آمدن عیار ماده معدنی استخراجی نسبت به سال قبل، ۱/ ۵درصد کاهش‌یافته است. Antofagasta نهم است و از رکورد تولید مس در Centinela خبر داده است. Norilsk Nickel در جایگاه دهم قرار دارد. این شرکت با افزایش تولید ۲۷/ ۵ درصد نسبت به سال قبل به رکورد ۴۹۹ هزار تن رسیده است.