مرز حمایت بانکی و خلق پول
ایبنا: داود دانش‌جعفری، اقتصاددان، با تاکید بر ضرورت بازطراحی سازوکارهای حکمرانی پولی و بانکی در شرایط جنگ، معتقد است حمایت از بانک‌های آسیب‌دیده باید هدفمند و مشروط باشد و همزمان، کنترل تورم، حفظ ثبات ارزی و جلوگیری از تامین مالی نامحدود کسری بودجه در اولویت قرار گیرد. به گفته او، بانک مرکزی در شرایط بحران باید میان مشکلات موقت ناشی از جنگ و ضعف‌های ساختاری بانک‌ها تمایز قائل شود. ممکن است بانکی از نظر سرمایه و کیفیت دارایی‌ها وضعیت مناسبی داشته باشد، اما به‌دلیل اختلال عملیاتی یا خروج سپرده‌ها با کمبود نقدینگی مواجه شود. در مقابل، بانکی که با ناترازی و زیان انباشته روبه‌روست، صرفا با تزریق منابع کوتاه‌مدت اصلاح نخواهد شد و ممکن است به اقدامات ساختاری یا فرآیند گزیر نیاز داشته باشد.
دانش‌جعفری برای مدیریت این شرایط، الگوی چهارمرحله‌ای سبز، زرد، نارنجی و قرمز را پیشنهاد می‌کند. وضعیت سبز نمایانگر شرایط عادی است؛ در وضعیت زرد باید آمادگی نظام بانکی از طریق آزمون تنش و شناسایی بانک‌های آسیب‌پذیر افزایش یابد؛ در وضعیت نارنجی، نظارت تشدید و نقدینگی اضطراری به بانک‌های واجد شرایط ارائه شود و در وضعیت قرمز، استمرار خدمات بانکی و پرداخت و مدیریت فراگیر بحران در اولویت قرار گیرد. تعیین سطح بحران نیز باید علاوه بر شرایط عمومی کشور، بر شاخص‌های عینی پولی و مالی متکی باشد. بر اساس این الگو، حمایت اضطراری بانک مرکزی باید با وثیقه، محدود به دوره مشخص و مشروط به وضعیت بانک باشد. چنین حمایتی برای جلوگیری از سرایت بحران و حفظ خدمات حیاتی است، نه تضمین سود سهامداران یا مصونیت مدیران متخلف. همچنین، تامین نقدینگی اضطراری بانک‌ها باید از تامین مالی کسری بودجه دولت تفکیک شود؛ زیرا استقراض مستمر دولت از منابع بانک مرکزی یا شبکه بانکی می‌تواند رشد پایه پولی، تورم و فشار بر بازار ارز را تشدید کند. در حوزه اعتبارات نیز اولویت باید با فعالیت‌های حیاتی و مولد و تامین سرمایه در گردش بنگاه‌های ضروری باشد. دانش‌جعفری بر ردیابی مصرف تسهیلات، مقابله با انحراف اعتبارات به فعالیت‌های سوداگرانه و شفافیت هزینه حمایت‌های اعتباری تاکید دارد.
استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، مدیریت بازار ارز را نیز نیازمند ترکیبی از کنترل رشد نقدینگی، تسهیل بازگشت ارز صادراتی، اولویت‌بندی واردات ضروری و اطلاع‌رسانی معتبر قلمداد کرد. به اعتقاد او، دفاع از نرخ ارزی نامتناسب با شرایط بنیادی اقتصاد به هر هزینه‌ای می‌تواند ذخایر را کاهش دهد و بازار غیررسمی را گسترش دهد. استمرار نظام پرداخت، دسترسی مردم به سپرده‌ها و آمادگی زیرساخت‌های پشتیبان از دیگر اولویت‌هاست. پایش تراکنش‌های ناموفق، وضعیت خودپردازها، خروج سپرده‌ها و نقدینگی بانک‌ها باید در کنار شاخص‌های پایه پولی، کفایت سرمایه و بازار ارز در داشبورد نظارتی بانک مرکزی قرار گیرد. به زعم دانش جعفری، تدوین دستورالعمل نقدینگی اضطراری، چارچوب تامین مالی جنگ، پروتکل تشخیص ناترازی بانک‌ها و معیارهای بازگشت به شرایط عادی باید پیش از وقوع بحران انجام شود. محور اصلی این رویکرد، انعطاف بیشتر برای حمایت از بانک‌های سالم و انضباط سخت‌گیرانه‌تر در برابر خلق پول، تامین مالی نامحدود دولت و حمایت غیرمشروط از بانک‌های ناسالم است.
