تورم نقطه به نقطه اسفندماه ۱۴۰۴ به ۷۱.۸ درصد رسید
دو تابلو از تورم ۱۴۰۴
گزارش ماهانه تورم کالاها و خدمات مصرفی مرکز آمار و بانک مرکزی ایران منتشر شد. براساس اعلام مرکز آمار ایران تورم ماهانه در آخرین ماه سال گذشته به ۵.۶ درصد رسید. همچنین تورم نقطه به نقطه و تورم سالانه به ترتیب ارقام ۷۱.۸ درصد و ۵۰.۶ درصد را ثبت کردند. با وجود ثبت سقف جدید در تورم نقطه به نقطه، تورم ماهانه اسفند نسبت به ماه گذشته کاهش داشته است. این کاهش عمدتا به دلیل تخلیه شوک تورمی ناشی از حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی تفسیر میشود. با توجه به آمار اعلامی تورم کالاها بر اساس دهکهای مختلف هزینه ای، بیشترین تورم نقطهای با ۸۱.۵ درصد مربوط به دهک دوم بوده است، درحالیکه کمترین تورم مربوط به دهک دهم با ۶۸.۷ درصد بوده است که حاکی از شکاف ۱۲.۸ واحد درصدی است. به صورت کلی دهکهای پایینتر هزینهای، تورم بیشتری را تجربه کردهاند. دولت میتواند با هدفگیری یارانههای کالایی و نقدی به سمت دهکهای پایینتر علاوه بر جبران زیان رفاهی این طبقات، اقشار آسیبپذیرتر را حمایت بیشتری کند و اصابت یارانهها به گروههای هدف را افزایش دهد که در نهایت به افزایش کارآیی نظام حمایت اجتماعی منجر میشود.
مرکز آمار ایران و بانک مرکزی تازهترین آمارهای مربوط به شاخص قیمت مصرفکننده را برای اسفند ۱۴۰۴ منتشر کردند. این آمار همچنان از تداوم فشار تورمی بر خانوارها حکایت دارد. بر اساس گزارش مرکز آمار، شاخص قیمت مصرفکننده خانوارهای کشور در آخرین ماه سال به عدد ۵۴۲.۳ رسید که نسبت به ماه قبل ۵.۶ درصد افزایش نشان میدهد. در همین حال، تورم نقطه به نقطه به ۷۱.۸درصد و تورم سالانه به ۵۰.۶درصد رسیده است. تورم نقطهای در واقع میزان افزایش قیمتها نسبت به ماه مشابه سال قبل را نشان میدهد، درحالیکه تورم سالانه بیانگر میانگین رشد قیمتها در ۱۲ماه گذشته نسبت به دوره مشابه سال قبل است. به زبان ساده، این ارقام نشان میدهد خانوارهای کشور در اسفند ۱۴۰۴ برای خرید یک سبد ثابت از کالاها و خدمات، به طور میانگین ۷۱.۸درصد بیشتر از اسفند۱۴۰۳ هزینه کردهاند. این افزایش قابلتوجه، بیانگر کاهش محسوس قدرت خرید مردم در طول یک سال گذشته است. نکته قابلتوجه دیگر، رشد ۳.۷ واحد درصدی تورم نقطهای نسبت به ماه قبل است، که نشان میدهد روند افزایش قیمتها ادامه دارد.
کاهش در رشد تورم ماهانه
براساس دادههای مرکز آمار، تورم ماهانه کشور در اسفند ۱۴۰۴ که نشاندهنده میزان تغییر شاخص قیمتها نسبت به ماه قبل است، به ۵.۶درصد رسید. اگرچه این رقم در مقایسه با بسیاری از ماههای سال گذشته همچنان در سطح بالایی قرار دارد، اما نسبت به بهمنماه کاهش یافته است. در بهمن ۱۴۰۴ تورم ماهانه به ۹.۴درصد رسیده بود که بالاترین رقم ثبتشده در سال۱۴۰۴ محسوب میشود. روند صعودی تورم ماهانه از دیماه با ثبت رقم ۷.۹درصد آغاز شد و در بهمن به اوج رسید، اما در اسفند تا حدودی فروکش کرد. کارشناسان معتقدند بخش مهمی از این نوسانات به حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی بازمیگردد؛ سیاستی که اثرات تورمی آن طی ماههای دی، بهمن و اسفند به تدریج در قیمتها نمایان شد و اکنون نشانههایی از تخلیه این شوک دیده میشود.
بررسی جزئیات تورم در گروههای مختلف کالایی و خدماتی نشان میدهد که بیشترین افزایش قیمت در اسفند مربوط به گروه دخانیات بوده که نسبت به بهمن 1404 رشد 17.1درصدی را تجربه کرده است. پس از آن، انواع گوشت قرمز و سفید با تورم 11.3درصدی در رتبه دوم قرار دارند. همچنین گروه چای، قهوه و کاکائو نیز با افزایش 8.8درصدی از دیگر اقلامی بوده که رشد قابلتوجهی را ثبت کردهاند. در مقابل، برخی گروهها کمترین میزان افزایش قیمت را تجربه کردهاند. آموزش با تورم 0.2درصد، مسکن، آب، برق و سایر سوختها با 1.7درصد و بهداشت و درمان با 2.6درصد در زمره گروههایی هستند که کمترین تورم ماهانه را در اسفند داشتهاند.
در یک نگاه کلی، گروه «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» تورم 8.6درصدی را ثبت کرده، درحالیکه گروه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» با تورم 3.5درصدی مواجه بوده است. این اختلاف نشان میدهد فشار تورمی در بخش خوراکیها بیشتر بوده است؛ موضوعی که بهطور مستقیم با حذف یارانه کالاهای اساسی و افزایش هزینه این اقلام مرتبط است. بهطور کلی، کالاهای خوراکی سهمی بیش از 63درصد از تورم ماهانه اسفند را به خود اختصاص دادهاند که نشاندهنده نقش پررنگ این گروه در افزایش هزینههای خانوار است.
فشار تورمی بر دوش دهکهای پایین
در تازهترین گزارش مرکز آمار ایران، تصویری دقیقتر از توزیع تورم در میان دهکهای مختلف هزینهای ارائه شده است. این آمار نشان میدهد که فشار افزایش قیمتها به شکل نابرابری میان خانوارها توزیع شده است. بر اساس این دادهها، بیشترین تورم نقطهای در اسفند مربوط به دهک دوم با 81.5 درصد بوده، درحالیکه دهک دهم کمترین تورم را با 68.7 درصد تجربه کرده است. این اختلاف بیانگر شکاف 12.8 واحد درصدی میان دهکهای پایین و بالا است.
بهطور کلی، هرچه به سمت دهکهای پایینتر حرکت میکنیم، شدت تورم افزایش مییابد. بهگونهای که سه دهک اول، تورم نقطهای بالاتر از 80درصد را تجربه کردهاند. در مقابل، دهکهای بالاتر با تورم نقطهای کمتری روبهرو بودهاند. این تفاوت نشان میدهد که افزایش قیمتها بیش از همه بر خانوارهای کمدرآمد اثر گذاشته است. یکی از دلایل اصلی این وضعیت، حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی عنوان میشود. با حذف این یارانه از ابتدای زنجیره تامین قیمت بسیاری از اقلام ضروری افزایش یافت. دولت همچنین با اجرای سیاست مکمل در قالب طرح کالابرگ، یارانه را به انتهای زنجیره یعنی مصرفکننده نهایی منتقل کرد. هدف این سیاست، جبران بخشی از فشار معیشتی از طریق پرداخت یارانه مستقیم بوده است تا اثر افزایش قیمتها را برای دهکهای پایین خنثی کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که به ترکیب سبد مصرفی خانوارها توجه کنیم. در دهکهای پایین، سهم کالاهای خوراکی از کل هزینهها بسیار بیشتر از دهکهای بالا است. بنابراین، هرگونه افزایش قیمت در این گروه از کالاها، فشار بیشتری بر این خانوارها وارد میکند. به همین دلیل، تورم در بخش خوراکیها بهطور مستقیم به افزایش نابرابری رفاهی منجر میشود. بر این اساس، کارشناسان بر ضرورت هدفمندتر شدن سیاستهای حمایتی تاکید دارند. هدایت یارانههای نقدی و کالایی به سمت دهکهای پایین میتواند بخشی از کاهش رفاه این گروهها را جبران کند. همچنین، تمرکز بیشتر بر حمایت از اقشار آسیبپذیر، باعث میشود منابع حمایتی دقیقتر به گروههای هدف اصابت کند و در نهایت کارآیی نظام حمایت اجتماعی افزایش یابد.
دوربرگردان تورم در آمار بانک مرکزی
بانک مرکزی نیز در تازهترین گزارش خود، آمار شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در اسفندماه 1404 را منتشر کرده است. این آمار در کنار گزارش مرکز آمار، تصویری نسبتا مشابه از وضعیت تورم در پایان سال ارائه میدهد. براساس این گزارش، شاخص قیمت در مناطق شهری نسبت به ماه قبل 3 درصد افزایش داشته و در مقایسه با ماه مشابه سال گذشته رشد 62.1درصدی را ثبت کرده است. نکته قابلتوجه در این گزارش، کاهش جزئی تورم نقطهای نسبت به ماه قبل است. تورم نقطهای اسفند در مقایسه با بهمنماه 0.1واحد درصد کاهش داشته است. این در حالی است که تورم ماهانه در دی و بهمن به ترتیب 5.7 و 8.4 درصد بوده که بالاترین ارقام ثبتشده در سال 1404 به شمار میروند. حال کاهش تورم ماهانه در اسفند، نشانهای از فروکش کردن موج تورمی ماههای قبل ارزیابی میشود.
بررسی جزئیات این آمار نشان میدهد که در گروه کالایی، تورم ماهانه 4.2درصد و تورم نقطهای 88.2درصد ثبت شده است. در مقابل، گروه خدمات شرایط متفاوتی داشته و تورم ماهانه آن 1.5درصد و تورم نقطهای 37.2درصد بوده است. این اختلاف قابلتوجه نشان میدهد که فشار تورمی در بخش کالاها، بهویژه کالاهای اساسی، به مراتب بیشتر از خدمات بوده است. در میان گروههای اصلی، خوراکیها و آشامیدنیها تورم ماهانه 4.5درصدی را تجربه کردهاند. همچنین دخانیات با 7.6درصد افزایش و پوشاک و کفش با 2.8درصد رشد، از دیگر گروههایی بودهاند که با افزایش قیمت مواجه شدهاند. در مقابل، شخص بهای گروه آموزش در این ماه بدون تغییر باقی مانده است. در مجموع، هر دو گزارش منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران و بانک مرکزی بر تداوم سطح بالای تورم نقطهای تاکید دارند.
با این حال، کاهش تورم ماهانه در اسفند نسبت به بهمنماه، نشانهای از عبور تدریجی اقتصاد از شوک تورمی ناشی از حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی تلقی میشود. این سیاست که در دیماه اجرا شد، با حذف یارانه از ابتدای زنجیره تامین، به افزایش قیمتها در ماههای بعد انجامید و اثر آن در زمستان بهوضوح در شاخصهای تورمی نمایان شد. در ادامه این سیاست، دولت اجرای طرح کالابرگ را در دستور کار قرار داد تا یارانهها به جای ابتدای زنجیره، در انتهای آن و به مصرفکننده نهایی اختصاص یابد. هدف از این اقدام، جبران بخشی از کاهش رفاه خانوارها در پی افزایش قیمتها بوده است. اکنون با کاهش نسبی تورم ماهانه در اسفند، بهنظر میرسد اقتصاد تا حدی از این شوک عبور کرده، هرچند سطح کلی تورم همچنان بالا باقی مانده است.
