سیانان: توافقی در مورد تنگه هرمز در حال شکلگیری است اما نه توافقی که ترامپ بخواهد
رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، گفت ممکن است توافقی در همین هفته حاصل شود و «پیشرفت زیادی حاصل شده است». با این حال، او بار دیگر تهدید کرد که اگر توافقی حاصل نشود، آمریکا به ایران حمله خواهد کرد.
با وجود این، حتی درباره اینکه چه کسی با چه کسی در حال مذاکره است نیز هنوز اتفاق نظر وجود ندارد. ایران بهطور مداوم اعلام کرده است که تنها با عمان درباره یک ترتیبات موقت برای این آبراه حیاتی گفتوگو میکند. دیگران نیز اطمینان کمتری دارند که توافقی قریبالوقوع باشد و درباره دوام آن تردید دارند.
یک مقام ارشد کشورهای خلیج فارس که با روند مذاکرات آشناست، اظهار داشت که احتمال دستیابی به توافق تا روز جمعه حدود ۵۰ به ۵۰ است.
ایران واشنگتن را مسئول تأخیرها میداند
خوشبینی ترامپ ممکن است تهران را غافلگیر کرده باشد.
تسنیم روز چهارشنبه به نقل از یک منبع مطلع گزارش داد: دلیل اصلی تأخیر در دستیابی به توافق با عمان درباره تنگه هرمز، دخالت آمریکا و تهدیدهای ترامپ است.
خبرگزاری فارس نیز موضعی مشابه اتخاذ کرد. این خبرگزاری گفت برخی مقامهای آمریکایی «پیامهای متناقضی ارسال کردهاند و چه بهطور مستقیم و چه از طریق شرکای منطقهای، روند مذاکرات را مختل کردهاند».
فارس افزود: همچنان این نگرانی وجود دارد که مانعتراشی از سوی ایالات متحده یا برخی طرفهای منطقهای، مذاکرات را طولانیتر کند یا به شکل دیگری در روند آن دخالت ایجاد کند.
فارس بار دیگر تأکید کرد که ایران فقط با عمان مذاکره میکند و این گفتوگوها «بر یک مسیر میانی متمرکز است که ضمن حفظ حقوق ایران، نگرانیهای عمان را نیز در نظر میگیرد».
«حقوق ایران»؛ عبارتی که پرسشهای زیادی ایجاد میکند عبارت «حقوق ایران» اصطلاحی است که پرسشهای زیادی را به وجود میآورد.
در حال حاضر مسیرهای رقیبی از میان تنگه هرمز وجود دارد و آنچه ظاهراً روی میز مذاکرات قرار دارد، شامل ادغام این مسیرهاست؛ بهگونهای که ایران سطحی از کنترل را حفظ کند، موضوعی که با خواستههای آمریکا در تضاد خواهد بود.
به گفته سعید آجورلو، عضو کمیته مذاکرهکننده ایران، مذاکرات باید «ترتیباتی مبتنی بر نقش ایران ایجاد کند، زیرا امنیت، مینزدایی و خدمات دریایی توسط ایران مدیریت میشود».
آجورلو این هفته در گفتوگو با صداوسیمای ایران گفت هدف تهران «تعیین ترتیبات موقت» برای دورهای بین یک تا سه ماه است؛ دورهای «که در آن ایران نقش مسلط داشته باشد.»
اما عبارت «جایی که ایران نقش مسلط دارد» ممکن است در واشنگتن یا پایتختهای کشورهای عربی خلیج فارس پذیرفته نشود.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه اعلام کرد که «مذاکرات بر تبدیل مسیر جنوبی، که از آبهای عمان عبور میکند، و مسیر شمالی، که از آبهای سرزمینی ایران میگذرد، به یک مسیر میانی متمرکز بوده است؛ مسیری که ملاحظات و منافع هر دو کشور ساحلی را تأمین کند».
«اکنون درباره یک کریدور صحبت میکنیم که دارای یک مسیر رفتوبرگشتی خواهد بود، نه دو یا سه مسیر جداگانه.»
بقائی، آجورلو و دیگر مقامهای ایرانی تأکید میکنند که نظام حقوقی حاکم بر تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت؛ دورهای که در آن هیچ کشوری کنترل عبور و مرور کشتیها از این آبراه حیاتی را در اختیار نداشت.
کنترل یا نظارت بر این گلوگاه راهبردی، برای تهران به همان اندازه که حق غنیسازی هستهای اهمیت دارد، به یک خط قرمز تبدیل شده است.
دیدگاه آمریکا درباره تنگه هرمز
چشمانداز چنین اهرم فشاری برای واشنگتن، ابوظبی و ریاض غیرقابل قبول است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، بارها گفته است که هرگونه کنترل دولتی بر آبهای بینالمللی، برخلاف قوانین بینالمللی است.
«اگر در خاورمیانه سابقهای ایجاد کنیم که در آن یک کشور بتواند تصمیم بگیرد یک آبراه بینالمللی را کنترل کند، عوارض دریافت کند و اگر کسی این مبلغ را پرداخت نکرد، کشتیهایش را منفجر کند، ما یک سابقه بسیار خطرناک ایجاد کردهایم که در دیگر نقاط جهان نیز تکرار خواهد شد.»
قطر روز سهشنبه اعلام کرد که مذاکرات در حال پیشرفت است، اما زمانی که اهداف و خواستههای دو طرفِ رقیب تا این حد از یکدیگر فاصله دارند، جمع کردن این اختلافات دشوار به نظر میرسد.
پرسشهای کلیدی همچنان باقی ماندهاند:
آیا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با کاهش سطح کنترل خود بر تنگه هرمز موافقت خواهد کرد؟
در چه شرایطی این نهاد اقدام به متوقف کردن یا بازرسی کشتیها خواهد کرد؟
آیا بازگشایی این مسیر دریایی شامل کشتیهای نظامی خارجی ــ از جمله ناوهای آمریکایی ــ نیز خواهد شد؟
ایران تا چه اندازه درباره محمولهها و مقصد کشتیها اطلاعات درخواست خواهد کرد؟
همچنین مشخص نیست که آیا این ترتیبات باعث لغو محاصره آمریکا علیه بنادر ایران خواهد شد، معافیتهای لازم برای صادرات نفت ایران را دوباره برقرار خواهد کرد، یا بخشهایی از یادداشت تفاهم آمریکا و ایران که در ماه ژوئن امضا شد و یک ماه بعد پایانیافته اعلام شد را احیا یا جایگزین خواهد کرد.
توافق ماه ژوئن، مفاد کلیدی خود را عمداً مبهم باقی گذاشته بود.
ماده پنجم این توافق، ایران را متعهد میکرد که «بالاترین تلاشهای خود» را برای تضمین عبور امن تجاری به مدت ۶۰ روز به کار گیرد؛ در عین حال تصریح میکرد که ایران و عمان «مدیریت آینده و خدمات دریایی» در تنگه را تعریف خواهند کرد.
این توافق همچنین بیان میکرد که هرگونه ترتیبات آینده باید «مطابق با قوانین بینالمللی قابل اجرا» باشد.
اما این شرط نیز اختلاف چندانی را حل نکرد.
وبلاگ لاوفیر در تحلیلی نوشت: با توجه به اختلاف شناختهشده میان ایران و بیشتر کشورهای جهان درباره اینکه قوانین بینالمللی در تنگه هرمز چه الزامی ایجاد میکند، این عبارت عملاً کاری بیش از به تعویق انداختن حل مسئله انجام نمیدهد.
حفظ نفوذ «پایدار»
در نهایت، به گفته تریتا پارسی از مؤسسه کوئینسی برای دولتداری مسئولانه، تهران «در تلاش است اهرم فشاری را که در طول جنگ به دست آورده، به یک نقش سیاسی و نهادی پایدار در مدیریت یکی از مهمترین آبراههای راهبردی جهان تبدیل کند».
پارسی روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: با تثبیت یک نقش ماندگار در مدیریت تنگه هرمز، ایران میتواند بخش زیادی از نفوذی را که در طول جنگ به دست آورده، بدون اتکا به اجبار نظامی مداوم حفظ کند.
این دستاورد بسیار بزرگتر از هرگونه هزینه یا عوارضی است که ایران ممکن است بخواهد از کشتیهایی که از این گلوگاه عبور میکنند دریافت کند.
دنی سیترینوویچ، کارشناس امنیتی اسرائیلی، گفته است که «از همان روز نخست، روشن بود که بازگرداندن تنگه هرمز به وضعیت پیش از بحران، یا به تغییر رژیم در ایران نیاز داشت یا به یک تلاش نظامی مستمر برای اعمال کنترل بر این آبراهه.»
«هیچکدام از این دو گزینه، با توجه به هزینههای عظیم و تعهدات بلندمدتی که به همراه میآورد، از نظر سیاسی یا راهبردی برای واشنگتن قابل پذیرش نبود. گاهی نامطلوبترین گزینه، تنها گزینه واقعبینانه موجود است.»
در حالی که دستیابی به توافق همچنان دور از دسترس باقی مانده است، بازارهای جهانی نفت باید با کاهش ذخایر نفت خام مقابله کنند.
امین ناصر، مدیرعامل شرکت آرامکو عربستان، بزرگترین تولیدکننده نفت جهان، روز سهشنبه گفت که حتی اگر تنگه هرمز امروز باز شود، ممکن است بازسازی ذخایر کاهشیافته نفت تا ۱۸ ماه زمان ببرد.
به ازای هر روزی که توافقی حاصل نمیشود، حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خام از طریق این آبراهه باریک به بازارهای جهانی منتقل نمیشود.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
