پولیتیکو نوشت:
ایران، ترامپ را بدون هیچ راه خروجی مناسبی رها کرده است
ایران بهروشنی اعلام کرده که بهای پایان دادن به درگیریها، به رسمیت شناخته شدن کنترل این کشور بر تنگه هرمز است؛ خواستهای که از نظر سیاسی برای کاخ سفید بههیچوجه قابل قبول نیست. اما ادامه حملات تلافیجویانه دو طرف، که خطر تبدیل شدن به جنگی گستردهتر در منطقه را به همراه دارد، نیز گزینهای غیرقابل دفاع است.
پنج مقام پیشین دولت ترامپ در گفتوگو با پولیتیکو اعلام کردند که این وضعیت، کاخ سفید را سرشار از ناامیدی و استیصال و با گزینههای بسیار محدود و نامطلوب مواجه کرده است.
یکی از مقامهای پیشین دولت که نخواست نامش فاش شود، گفت: ایران میخواهد این امتیاز سیاسی را بگیرد که اصلِ دریافت پول در ازای عبور از تنگه [هرمز] به رسمیت شناخته شود. چنین اقدامی، کنترل ایران بر تنگه را در رویههای دیپلماتیک و حقوق عرفی بینالمللی نهادینه خواهد ساخت.
ترامپ طی هفتههای گذشته، تهدید به نابودی را با وعده حلوفصل بحران درهم آمیخته و همین الگو را آخر هفته نیز ادامه داد. او شامگاه شنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که حمله به ایران را متوقف کرده است، «مشروط بر اینکه بتوان بهسرعت به توافقی برای بازگشایی تنگه دست یافت».
این اعلامیه پس از انتشار گزارشهایی در رسانهها صورت گرفت که حاکی از آن بود ترامپ در حال آمادهسازی حملات جدید و شدیدی علیه ایران، احتمالاً علیه زیرساختهای انرژی این کشور، است؛ حملاتی که بیتردید میتوانستند به تشدید درگیریها منجر شوند. با این حال، ایران تاکنون به اعلامیه ترامپ واکنشی نشان نداده و تأیید نکرده است که توافقی با واشنگتن حاصل شده باشد.
همچنین هیچ نشانهای وجود ندارد که ایران حاضر باشد از کنترل خود بر تنگه هرمز صرفنظر کند.
در داخل کاخ سفید، مقامهای ارشد دولت، از جمله مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، نسبت به هرگونه توافقی که به ایران امکان کنترل این آبراه راهبری را بدهد هشدار دادهاند.
به اعتقاد آنان، چنین توافقی توانایی آینده ایالات متحده برای اعمال تحریم علیه ایران را به خطر خواهد انداخت، زیرا در آن صورت کشورهای متعدد برای پرداخت هزینههای عبور از تنگه هرمز به معافیتهای تحریمی نیاز خواهند داشت. علاوه بر این، چنین وضعیتی توان جامعه بینالمللی برای تحت فشار قرار دادن ایران در مورد برنامه هستهایاش را بیش از پیش کاهش خواهد داد. روبیو هفته گذشته نیز هشدار داد که این اقدام، سابقهای خطرناک ایجاد میکند که بدون تردید دیگران نیز از آن الگوبرداری خواهند نمود.
در نتیجه، راههای دستیابی به یک راهحل کوتاهمدت بسیار محدود شده است.
الکس گری، رئیس پیشین دفتر شورای امنیت ملی در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، گفت: از منظر مذاکرات، مهمترین مسئله این است که ایرانیها قطعاً احساس میکنند اهرم فشار در اختیار دارند و همین احساس قدرت باعث شده از ارائه امتیازهایی که احتمالاً در کوتاهمدت به سود خودشان است، خودداری کنند. اما آنها چنین احساسی دارند و این موضوع بدون تردید اجرای آتشبس را دشوارتر ساخته است.
یکی از مقامهای دولت که به شرط ناشناس ماندن درباره راهبردهای کاخ سفید صحبت کرد، با اشاره به میلیونها بشکه نفتی که هر روز از تنگه هرمز عبور میکنند، این موضوع را شاهدی بر آن دانست که ایران کنترل کامل این آبراه را در اختیار ندارد.
این بنبست در حالی رخ داده که تنها سه ماه تا انتخابات میاندورهای باقی مانده و میانگین قیمت بنزین به ۴ دلار و ۱۰ سنت برای هر گالن رسیده است؛ رقمی که یک ماه پیش ۳ دلار و ۸۵ سنت بود. بسیاری از جمهوریخواهان مشتاقاند جنگ را پشت سر بگذارند و تمرکز خود را بر مزایای اقتصادی بسته سیاست داخلی حزب جمهوریخواه بگذارند؛ بستهای که ترامپ تابستان گذشته آن را امضا و به قانون تبدیل کرد.
اما در شرایطی که احتمال تلفات نیروهای آمریکایی همواره وجود دارد، پایگاههای ایالات متحده هدف حملات قرار گرفتهاند و کشورهای حوزه خلیج فارس با موجی از موشکهای ایرانی روبهرو هستند که میتواند قیمت انرژی را بیش از پیش افزایش دهد، جنگ به مسئلهای تعیینکننده در کارزار انتخاباتی تبدیل شده است؛ کارزاری که عمدتاً بر دغدغههای مربوط به هزینههای زندگی متمرکز است. هرچند ترامپ تأکید میکند که ملاحظات سیاسی در تصمیمگیریهای او نقشی ندارد، اما هیچ نشانهای وجود ندارد که پس از انتخابات، راه خروج آسانی از این بحران پدیدار شود.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر شورای آتلانتیک و کارشناس مسائل خاورمیانه، گفت: رئیسجمهور ترامپ با مجموعهای از گزینههای بسیار نامطلوب روبهروست. هر توافق دیپلماتیک احتمالاً مستلزم پذیرش نوعی از کنترل ایران بر تنگه هرمز خواهد بود؛ نتیجهای که بسیاری در واشنگتن پذیرش آن را دشوار میدانند.
«از سوی دیگر، تشدید بیشتر درگیریهای نظامی تقریباً بهطور قطع قیمت نفت را در سطحی بالا نگه خواهد داشت، بیآنکه هیچ تضمینی وجود داشته باشد که ایران عقبنشینی کند یا محاسبات راهبردی خود را بهطور اساسی تغییر دهد. منشأ ناامیدی امروز دقیقاً همین است.»
و مسئله تنها به تنگه هرمز محدود نمیشود. اجازه دادن به ایران برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری یا ایجاد مانع در مسیر کشتیرانی، میتواند سابقهای ایجاد کند که کشورهای دیگری، از جمله چین در آبهای اطراف تایوان، نیز از آن پیروی کنند.
گری گفت: برای ایالات متحده، پذیرش اعطای امتیاز در این زمینه بسیار دشوار خواهد بود. اگر ما شروع به پذیرفتن آن کنیم که هر طرفی بتواند بهطور یکجانبه عوارض و هزینه وضع کند و گذرگاههای مهم بینالمللی آبی را در آبهای بینالمللی ببندد، این اقدامی بهشدت مخرب برای تردد تجاری، توانایی نیروی دریایی آمریکا در انجام مأموریتهایش و همچنین هنجارهای آزادی کشتیرانی خواهد بود؛ هنجارهایی که حدود ۸۰ سال است در عمل برقرار بودهاند. چنین چیزی امتیازی نیست که بتوانیم بهراحتی آن را بپذیریم.
او گفت ایران ناچار خواهد بود به این بسنده کند که هر زمان که بخواهد میتواند مجددآً تنگه را ببندد؛ یک پیروزی تاکتیکی که تهران تاکنون تمایلی به پذیرش آن نشان نداده است.
در همین حال، کشتیها همچنان از تنگه هرمز عبور میکنند و همین موضوع باعث شده قیمت نفت زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی بماند. اما طی چند روز گذشته حملاتی به یک پایگاه نظامی آمریکایی در کویت و زیرساختهای انرژی عربستان سعودی انجام شده است.
گرگ پریدی، کارشناس اختلالات در بازار انرژی که در دولت جورج دبلیو بوش در اداره اطلاعات انرژی آمریکا فعالیت کرده و اکنون پژوهشگر ارشد «مرکز منافع ملی» است، مدعی شد افزایش تهاجمیتر شدن حوثیهای یمن نشان میدهد که ایران بهدنبال پایان سریع این درگیری نیست. او ادعا کرد این بخشی از تلاشی برای تضعیف موقعیت ترامپ است.
«این به من نشان میدهد که ایرانیها در حال حاضر واقعاً نوعی احساس اطمینان دارند. فکر میکنم این چیزی است که آنها تقریباً آن را به عنوان تیر خلاصی میبینند که ترامپ را مجبور به تسلیم شدن خواهد کرد.»
با این حال، الیوت آبرامز که در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ نماینده ویژه آمریکا در امور ایران بود، استدلال کرد که بعید است هیچیک از گزینههای پیش روی ترامپ برای او جذاب باشند.
وی گفت گزینههای موجود عبارتاند از «عقبنشینی و موافقت با اینکه ایران کنترل تنگه هرمز را در دست بگیرد و از آن درآمد کسب کند؛ تشدید حملات، هر بار شدیدتر از قبل، تا زمانی که ایران با یک توافق واقعی مبتنی بر مصالحه موافقت کند؛ یا خرید زمان از طریق ادامه محاصره بنادر ایران و ادامه تبادل حملات متقابل».
او افزود که «ایران ممکن است ادامه خفیف جنگ و محاصره را نپذیرد» و تصور کند که حملات «شدیدتر و گستردهتر» باعث خواهد شد ترامپ عقبنشینی کند.
«در آن صورت، تنها دو انتخاب برای ترامپ باقی میماند: یا پیروزی ایران را بپذیرد، یا تنش را تشدید کند و با شدت بیشتری پاسخ دهد. او هیچیک از این دو را نمیخواهد، و به همین دلیل در وضع استیصال و ناامیدی قرار گرفته است.»
رئیسجمهور آمریکا در این هفته تقریباً چنین نشان داد که بنبست کنونی را پذیرفته است؛ وضعیتی که در آن نه درگیری تشدید میشود و نه کاهش مییابد.
جیمز جفری، سفیر پیشین آمریکا که در سه دولت مختلف، از جمله دولت نخست ترامپ، در خاورمیانه خدمت کرده است، گفت خطر عملی کردن تهدیدهای ترامپ این است که ایران با تمام توان خود تلافی خواهد کرد؛ اقدامی که متحدان آمریکا را بیش از پیش در معرض خطر قرار میدهد، ذخایر موشکهای دفاعی آمریکا را کاهش میدهد و قیمت سوخت را بهشدت افزایش میدهد.
«مشکل این است که ایران تقریباً درگیر جنگی تمامعیار است و عقبنشینی نخواهد کرد.»
وی ادعا کرد: محاصره در طول زمان تهران را فلج خواهد کرد، اما عبارت کلیدی اینجاست: «در طول زمان».
در همین حال، همه نشانهها حاکی از آن است که ایالات متحده همچنان خواهان دستیابی به یک راهحل از طریق مذاکره است؛ زیرا قطر و پاکستان همچنان برای ازسرگیری مذاکرات صلحی که پس از فروپاشی توافق قبلی برای توقف درگیریها در اوایل همین ماه متوقف شد، تلاش میکنند.
فرد فلیتز، رئیس پیشین دفتر شورای امنیت ملی ترامپ و نایبرئیس مرکز امنیت آمریکا در مؤسسه «سیاست آمریکا اول»، گفت: فکر نمیکنم به مرحلهای رسیده باشیم که دستها را بالا ببریم و بگوییم این صرفاً درگیریای است که باید آن را مدیریت کنیم. به نظر من، پیام اصلی این است که ترامپ میخواهد روشن کند اگر فکر میکنید میتوانید تا پس از انتخابات میاندورهای صبر کنید تا به توافقی برسید که به ضرر آمریکا باشد، باید در این تصور تجدیدنظر کنید. چنین اتفاقی نخواهد افتاد.
یک فرد نزدیک به کاخ سفید که نخواست نامش فاش شود، معتقد است تیم ترامپ پذیرفته که بعید است پیش از انتخابات ماه نوامبر راه خروج مناسبی از این بحران پیدا شود.
او گفت: این موضوع در محاسبات لحاظ شده است. و هرچند کمکی نمیکند، اما از نظر انتخاباتی تعیینکننده نخواهد بود.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
