رمزگشایی از اهداف سفر عراقچی به پاکستان، روسیه و عمان/ آیا ایران آماده مذاکره با آمریکا است؟
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه در چارچوب سفری گستردهتر راهی اسلامآباد شد؛ در حالی که پاکستان نقش میانجی خود را برای حفظ کانالهای دیپلماتیک مرتبط با آتشبس میان تهران و واشنگتن ادامه میدهد. این سفر در شرایطی انجام میشود که مواضع دو طرف در مسائل کلیدی سختتر شده و با وجود ادامه تماسهای غیرمستقیم، اختلافات اساسی همچنان مانع پیشرفت شده است.
عراقچی در حساب کاربری خود در شبکه ایکس نوشت: در حال آغاز سفری بهموقع به اسلامآباد، مسقط و مسکو هستم و هدف آن را هماهنگی نزدیک با شرکا در مسائل دوجانبه و مشورت درباره تحولات منطقهای توصیف کرد.
المانیتور در گزارشی نوشت: خبرگزاری تسنیم به نقل از منابع خود گزارش داد که مأموریت عراقچی انتقال ملاحظات ایران درباره چگونگی پایان دادن به جنگ به مقامات پاکستانی است؛ آن هم پس از آنکه دونالد ترامپ این هفته آتشبس را ظاهراً بهطور نامحدود تمدید کرد.
آیا ایران آماده مذاکره است؟
مقامات ایرانی میگویند مسیر گفتوگو همچنان باز است، اما مذاکرات تحت تأثیر تشدید پیامهای داخلی تندروها و سیگنالهای متناقض درباره خطوط قرمز تهران قرار دارد.
ترامپ اخیرا مدعی شده که ایران موضع واحدی در مذاکرات ندارد و به اختلافات داخلی میان تندروها و میانهروها اشاره کرده است. با این حال، محمدباقر قالیباف (رئیس مجلس)، غلامحسین محسنی اژهای (رئیس قوه قضاییه) و مسعود پزشکیان (رئیسجمهور) این اختلافات را روایت غربی دانسته و رد کردهاند.
با این وجود، برخی نمایندگان تندرو و تحلیلگران نسبت به مسیر مذاکرات ، بهویژه پس از دور نخست گفتوگوها در پاکستان ابراز نگرانی کردهاند.
از جمله آنها، روحانی فوقمحافظهکار محمود نبویان که در نخستین هیئت اعزامی به اسلامآباد حضور داشت در یک پیام صوتی گفت مذاکرهکنندگان با اجازه دادن به طرح موضوع هستهای مرتکب اشتباه استراتژیک شدهاند؛ زیرا این کار به گفته او، زمینه را برای مطالبات بیشتر آمریکا فراهم میکند. نمایندگان دیگری مانند امیرحسین ثابتی نیز هشدار دادهاند که اساسا ورود به بحث درباره برنامه هستهای ایران خط قرمز است.
نویسنده این گزارش مدعی شده است: در مجموع، این اظهارات نشاندهنده یک الگوی تکراری در سیاست خارجی ایران است: نمایش وحدت در سطح رسمی، در کنار نشانههای واضحی از اختلافنظر داخلی درباره حدود و خطوط قرمز مذاکرات.
اهرم هرمز در پسزمینه
موضع سختگیرانه دیپلماتیک ایران همزمان با تأکید دوباره بر اهرم فشار در تنگه هرمز دنبال میشود.
در حالی که ایران بر کنترل خود بر این آبراه تاکید دارد، ادعاها درباره دریافت عوارض شبیه عوارض جادهای از کشتیهای تجاری تأیید نشده است. در عوض، مقامات ایرانی به فشارهای دریایی مانند توقیف کشتیها بهعنوان ابزار بازدارنده اشاره میکنند.
طی هفته گذشته، سپاه پاسداران دو کشتی تجاری به نامهای «اپامینونداس» و «MSC Francesca» را در این تنگه توقیف کرده است. در مقابل، ایالات متحده نیز نوعی محاصره علیه کشتیها و بنادر ایران اعمال کرده است. دادههای منتشرشده در روز جمعه نشان میدهد تنها پنج کشتی در ۲۴ ساعت گذشته از این آبراه عبور کردهاند، از جمله یک نفتکش فرآوردههای نفتی ایران.
رهبران ایران این اقدامات را به تقابل گستردهتر با واشنگتن بر سر کنترل دریایی مرتبط میدانند. رسانههای نزدیک به دولت این وضعیت را نوعی مدیریت حسابشد معرفی میکنند.
در این چارچوب، تنگه هرمز تنها یک گلوگاه نیست، بلکه یک دارایی اقتصادی نیز محسوب میشود، بهویژه در شرایطی که تحریمها دسترسی ایران به نظام مالی جهانی را محدود کردهاند.
افزایش تنش لفظی در هر دو طرف، تلاشهای میانجیگری را پیچیدهتر کرده، هرچند گفتوگوهای غیرمستقیم از طریق واسطههای منطقهای ادامه دارد. به نظر میرسد سفر چندمرحلهای عراقچی با هدف هماهنگی میان چند کانال دیپلماتیک طراحی شده است. او روز جمعه وارد اسلامآباد شد و مورد استقبال اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، و عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور قرار گرفت.
در مسقط و مسکو، عراقچی احتمالا به دنبال حل جزئیات لجستیکی مرتبط با تلاشهای دیپلماتیک جاری است و همزمان در روسیه سعی دارد حمایت مسکو را تقویت کند. در عمان که مدتهاست نقش میانجی میان ایران و آمریکا را دارد، ممکن است گفتوگوها به طرحهایی برای ترتیبات بلندمدت امنیتی و ترانزیتی در تنگه هرمز نیز بپردازد.
روسیه نیز پیشنهاد داده نقش میانجی میان واشنگتن و تهران را ایفا کند و حتی انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به خاک خود را مطرح کرده است. با این حال، کرملین اوایل این ماه اعلام کرد که ایالات متحده این پیشنهاد را رد کرده است.
رویکرد دوگانه ایران یعنی نمایش وحدت در خارج و ارسال سیگنالهای داخلی درباره محدودیتها و خطوط قرمز، به نظر میرسد دو هدف را دنبال میکند: حفظ انعطاف در مذاکرات و مدیریت انتظارات داخلی در شرایط حساس جنگ.
با این حال، انتقادهای آشکار از هرگونه امتیازدهی در حوزه هستهای نشان میدهد که این خطوط قرمز همچنان محل مناقشه هستند، بهویژه اگر مذاکرات از مسائل شکلی به تعهدات واقعی و محتوایی وارد شود.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
