ارزیابی پنتاگون از زرادخانه موشکی ایران/ تاکتیک جنگی چه تغییری کرده است؟
توان نظامی ایران برای مقابله با تهدیدهای آمریکا و اسرائیل سبب شده تا مقامات آمریکایی به دنبال بررسی بیشتر این رویکرد باشند. از یک سو حمله با ابزارهای ارزان مانند پهپادهای شاهد و از سوی دیگر گستردگی میدان نبرد و آسیب به توان هوایی آمریکا از مهمترین دغدغه های این کشور به حساب می آید.
ایران و یک بازبینی اساسی
به نوشته نیویورکتایمز، بهگفتهی مقامات وزارت دفاع آمریکا، بهنظر میرسد ایران در حال هدفگیری نقاط ضعف ایالات متحده است از جمله سامانههای دفاع هوایی که برای حفاظت از نیروها و تجهیزات آمریکا در منطقه طراحی شدهاند. با پیشرفت کارزار بمباران آمریکا و اسرائیل، ارتش ایران در حال تغییر تاکتیکهای خود است؛ موضوعی که به گفتهی مقامهای ارشد دفاعی آمریکا رخ داده، حتی در شرایطی که دولت ترامپ همچنان اصرار دارد ایالات متحده در این جنگ در حال پیروزی است. در طول ۱۱ روزی که از آغاز جنگ میگذرد، ایران تأسیسات کلیدی راداری و دفاع هوایی آمریکا را در منطقه هدف گرفته است؛ بنا بر گفتهی مقامات نظامی و کارشناسان دفاعی ایالات متحده. گروههای مقاومت همسو با ایران نیز هتلهایی را که محل اقامت نیروهای آمریکایی بودهاند، مورد حمله قرار دادهاند.
یکی از این گروهها در عراق، هتلی لوکس در اربیل را با حملهی همزمان با پهپادها هدف گرفت؛ اقدامی که، به گفتهی یک مقام ارشد نظامی آمریکا، نشان میدهد ایران از استقرار نیروهای پنتاگون در این هتلها آگاه بوده است. این مقام و دو مقام دیگر افزودند ایران پذیرفته است که از نظر قدرت آتش، توان برابری با ایالات متحده و اسرائیل را ندارد؛ اما صرفِ ادامهی مقاومت در برابر حملات را میتواند به عنوان «پیروزی» جلوه دهد.
به گفتهی آنان، ارتش ایران اکنون بر نقاط ضعف آمریکا تمرکز کرده، بهویژه بر سامانههای رهگیر و دفاع هوایی که وظیفه حفاظت از نیروها و داراییهای ارتش آمریکا را دارند. پنتاگون اعلام کرده از آغاز جنگ تاکنون ۷ سرباز آمریکایی کشته و ۱۴۰ تن زخمی شدهاند که از این تعداد ۱۰۸ نفر دوباره به خدمت بازگشتهاند. از سوی دیگر، به گفتهی مقامهای ایرانی، حملات آمریکا و اسرائیل تاکنون باعث مرگ حدود ۱۳۰۰ نفر در ایران شده است، و حملات در سراسر خاورمیانه دستکم ۳۰ نفر را کشته است.
یادگیری از جنگهای گذشته
در جریان جنگ ۱۲ روزه، آسیب جدی به ذخایر دفاع هوایی هر دو طرف وارد شد. بر اساس گزارشی از «مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی» در ماه دسامبر، ایالات متحده بین ۱۰۰ تا ۲۵۰ موشک تاد در آن جنگ شلیک کرده معادل ۲۰ تا ۵۰ درصد از موجودی انبارهای خود. همچنین آمریکا ۸۰ موشک SM-۳ مصرف کرده که حدود یکپنجم ذخیره آن سامانه بوده است. به گفته ولی نصر، کارشناس امور ایران در دانشگاه جانز هاپکینز: «شگفتانگیز است که چقدر سریع از آن جنگ درس گرفتند و آن را به کار بستند. فهمیدند مشکل اصلی در طرف مقابل کمبود توان دفاعی است — موشکهای رهگیر، تاد و پاتریوت». او افزود ایران، پس از تضعیف موجودی دفاعی آمریکا، هنوز توانایی شلیک موشک برای هدفگیری نیروها و داراییهای آمریکایی را دارد.
ژنرال «دن کین»، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، روز سهشنبه اذعان کرد که ایران تاکتیکهای خود را تغییر داده است. او گفت: «هیچ برنامهای پس از برخورد نخست با دشمن بدون تغییر نمیماند — آنها در حال تطبیقاند، همانطور که ما هستیم». کین تأکید کرد نمیخواهد جزئیات نحوهی تغییر تاکتیک ایران را بیان کند: «به دلایل امنیت عملیاتی ترجیح میدهم به دشمن نگویم چه چیزی برایشان مؤثر است.»
در گذشته، ایران پیش از انجام حملات تلافیجویانه، هشدار کافی میداد و اغلب این کار را برای رعایت حیثیت خود انجام میداد. سال گذشته، پس از دستور ترامپ برای حملهی بمبافکنهای B-۲ به سه مرکز هستهای ایران، تهران حملاتی به پایگاه نظامی العدید در قطر انجام داد و پیشتر محل هدفها را اعلام کرده بود. اما این بار چنین نیست؛ ایران بدون اعلام قبلی اقدام میکند. در روزهای اخیر، تأسیسات راداری هشدار زودهنگام در پایگاه العدید هدف قرار گرفته و خسارات جدی به این رادار پیشرفته وارد شده.
گسترش حملات ایران در منطقه
بهعلت محرمانه بودن ساختار ارتباط نظامی آمریکا، دقیقاً مشخص نیست چه سامانههایی آسیب دیدهاند؛ اما محلهای هدف قرارگرفته نشان میدهد که ایران قصد مختلکردن ارتباطات و هماهنگی نظامی آمریکا و در نهایت دفاع هوایی را دارد. ایران همچنین به سه گنبد راداری در اردوگاه عریفجان در کویت حمله کرده است، اردوگاهی که محل استقرار نیروهای آمریکایی است. حدود پنجاه مایل شمالشرقی، در پایگاه هوایی علیالسالم در کویت، دستکم شش ساختمان یا تأسیسات مجاور زیرساختهای ارتباطات ماهوارهای آسیب دیده یا نابود شدهاند.
در گزارشی که پنتاگون هفتهی گذشته به کنگره ارائه داد، هزینهی حمله به مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین حدود ۲۰۰ میلیون دلار برآورد شده است. در گذشته ایران همهی حملات پهپادی خود را علیه اسرائیل انجام میداد؛ اما این بار چنین نیست. ایران هزاران پهپاد یکطرفه ارزانقیمت را به سوی متحدان و تجهیزات آمریکا در قطر، کویت، امارات، عربستان، عراق و بحرین پرتاب کرده است. وزیر دفاع آمریکا پیت هگست روز سهشنبه اذعان کرد که پنتاگون انتظار چنین واکنش شدید ایران را نداشت، اما ادعا کرد که این اقدامات نتیجهی معکوس داشتهاند: «نمیتوان گفت دقیقاً پیشبینی کرده بودیم که همینطور واکنش نشان دهند، اما میدانستیم ممکن است چنین شود.» او افزود: «اشتباه بزرگی از سوی ایران بود که بلافاصله شروع به هدفگیری همسایگانش کرد. این رفتار چهرهی واقعی آنان را نشان داد — حملات بیهدف، شتابزده و ناشی از درماندگی.»
ارزیابی وضعیت میدانی
ژنرال کین ادعا کرده که بهدلیل کارزار سنگین هوایی آمریکا، حملات موشکی و پهپادی ایران در روزهای اخیر بهشدت کاهش یافته است: «حملات ما پیشرفت چشمگیری در کاهش تعداد موشکها و پهپادهای ایرانی ایجاد کرده است. حملات موشکی بالستیک ۹۰ درصد کاهش یافتهاند و پهپادهای انتحاری تا ۸۳ درصد کمتر شدهاند، که نشان از کارایی سامانههای دفاعی ما دارد.» با این حال، دو مقام نظامی گفتند هنوز نگرانیهایی دربارهی ناشناختهبودن کامل مکانهای پرتاب موشکهای ایران وجود دارد.
آنها افزودند ایران بخشی از زرادخانهی خود را حفظ کرده تا علیه اهداف مهم مانند رادارهای آمریکایی استفاده کند. به گفتهی مقامهای پنتاگون در نشستهای محرمانهی کنگره، ایران همچنان حدود ۵۰ درصد از موشکها و پرتابگرهای خود را در اختیار دارد، هرچند با ادامهی حملات هوایی این رقم روزبهروز کاهش مییابد. به گفتا ولی نصر: «اگر بپرسید دشمن در ذهنش چه میگذرد، شاید طرحشان این باشد که موج اول موشکها و پهپادهای ایرانی صرفاً در اهداف مقدماتی بود، و موج دوم شامل موشکهای پیشرفتهتر — از جمله هایپرسونیک — میتواند بعداً برسد.»
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
