ایران چگونه میتواند از حمله آمریکا جلوگیری کند؟ / روایت المانیتور از تاکتیک ایران
در هفتههای اخیر و با بالا گرفتن تنشها میان ایران و آمریکا، نگرانی کشورهای حوزه خلیجفارس درباره عبور از خط قرمزها توسط طرفین در منطقه افزایش یافته است. در این میان، هرگونه حمله احتمالی به مواضع ایران میتواند زنجیرهای از اقدامات را موجب شود؛ از بستن تنگه هرمز و توقیف کشتیهای تجاری گرفته تا حمله به زیرساختهای انرژی.
بازگشت به استراتژی آشنای تهدید
ساموئل وندل در المانیتور که «فاطمه سرخوش» آن را در اقتصادنیوز ترجمه کرده است نوشت: از اوایل سال ۲۰۲۶، جهان شاهد رویآوردن تهران به تاکتیکی آشنا است: تهدید از سوی ایران به محدود کردن تنگه هرمز، به عنوان مهمترین نقطه گلوگاهی نفت جهان.
در ۲۹ ژانویه، شبکه پرستیوی ایران گزارش داد که نیروی دریایی سپاه پاسداران جمهوری اسلامی در تاریخ اول و دوم فوریه، تمرینات تیراندازی زنده در تنگه هرمز انجام خواهد داد؛ گذرگاهی باریک که حدود یک پنجم نفت جهان از آن عبور میکند. این یک سیگنال مستقیم از سوی تهران است که همواره در مواجهه با فشارهای خارجی، محمولههای انرژی در این تنگه استراتژیک را تهدید کرده است.
با این حال، این بار مسئله برای ایران و آمریکا، حرکت بر لبه تیغ است و تنشهای به نقطه جوش نزدیک می شوند. همزمان نیروهای نظامی آمریکایی درحال استقرار در منطقه هستند. در روز ۲۸ ژانویه دونالد ترامپ، تهران را به مذاکره درباره توافق هستهای یا مواجهه با حملهای بسیار بدتر از بمباران تاسیسات هستهای خود در تابستان گذشته تهدید کرد. در این میان یک ناو هواپیمابر و برخی دیگر از تجهیزات نظامی آمریکا وارد منطقه شدند.
نگرانی سرمایهگذاران نسبت به تصویر ناپایدار خاورمیانه
برای کشورهای خلیج و بازارهای جهانی، بحران کنونی این نگرانی را زنده کرده است که یک رویارویی مستقیم، جریان نفت را مختل کرده و قیمتها و بازارهای مالی را تحت تاثیر قرار خواهد داد. در نتیجه چنین روندی، تصویر ایجادشده از خلیج فارس به عنوان مرکز ثروت و تجارت پایدار خدشهدار خواهد شد.
تشدید گفتار و حرکات نظامی آمریکا باعث شده تا دولتها و سرمایهگذاران، دوباره به ارزیابی خطرات منطقهای بپردازند که پیشتر نیز در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران در ژوئن، تحت تاثیر قرار گرفته بود. با وجود ایجاد نگرانی، درگیری قبلی موجب هیچ شوک نفتی یا آسیب اقتصادی منطقهای نشد و سرمایهگذاران سریعا آن را پشت سر گذاشتند.
این بار، بازارها کمتر محتاط بودهاند. قیمت نفت در ۲۹ ژانویه به حدود ۷۰ دلار در هر بشکه رسید که بالاترین قیمت در پنج ماه اخیر است، اما هنوز پایینتر از سطوح سال گذشته و زمانی است که نفت برنت معیار نزدیک به ۸۰ دلار در جریان درگیریهای ژوئن ،معامله میشد. این تفاوت بیشتر به دلیل مازاد عرضه فعلی در بازار نفت است.
مخالفت امارات و عربستان با آمریکا
با ادامه بحران، کارشناسان تغییراتی در سیگنالدهی از سوی همسایگان ایران مشاهده میکنند. کریستین کویتس اولریچسن، پژوهشگر موسسه بیکر در دانشگاه رایس به المانیتور گفت: این بار موضعگیری کشورهای خلیج سختتر شده است، به ویژه عربستان سعودی و امارات که به صورت علنی اعلام کردند که از قلمروشان برای حمله به ایران استفاده نخواهد شد.
او افزود: نگرانی کشورهای حوزه خلیج فارس این است که طی دو سال گذشته بسیاری از خطوط قرمز شکسته شدهاند و هر درگیری مجدد بین آمریکا و ایران میتواند به اقدامات تلافیجویانهای منجر شود که بسیار فراتر از آنچه در جنگ ۱۲ روزه تابستان گذشته دیدیم، باشد.
ایران گزینه های تلافیجویانه را بررسی میکند
ایران مدتهاست اعلام کرده که میتواند تنگه هرمز را ببندد، اگرچه چنین اقدامی به عنوان آخرین راهکار محسوب خواهد شد، چرا که به صادرات خود ایران هم آسیب میرساند. درآمدهای نفتی شریان حیاتی اقتصاد ایران بهشمار میآیند. در سال ۲۰۲۵، تولید نفت ایران حدود ۳.۳ میلیون بشکه در روز بود و آن را سومین تولیدکننده بزرگ اوپک میکرد.
با افزایش فشار آمریکا بر تهران، نمیتوان احتمال بروز رفتارهای تندتر را نادیده گرفت.
تهران نیازی به بستن تنگه هرمز ندارد
با این حال، ایران گزینههای کمهزینهتری را برای نشان دادن تشدید وضعیت بدون شروع جنگ تمامعیار دارد. نوآم رایدان، پژوهشگر ارشد موسسه واشنگتن میگوید: ایران مدتهاست تهدید به بستن تنگه هرمز را مطرح کرده است. تهران نیازی به بستن تنگه و برانگیختن نگرانیهای منطقهای و جهانی ندارد.
او در ادامه به روشهای دیگر فشار هدفمند اشاره کرد و گفت: تهران، به ویژه در دورههای تنشآمیز مانند اکنون، میتواند ترافیک دریایی و تجارت جهانی را با توقیف کشتیهای تجاری مختل کند، بدون اینکه به منافع خود آسیب برساند.
این کشتیها میتوانند متعلق به رقبا مانند اسرائیل و آمریکا یا حتی کشورهای منطقه باشند. رایدان افزود: این اقدامات معمولا کمصدا هستند، اما میتوانند بازارهای جهانی و تجارت منطقهای را تحت تأثیر قرار دهند.
با این حال، یک اختلال بزرگ اثری فراتر از بازار انرژی خواهد داشت و تجارت جهانی، تورم و سیاست پولی را تحت تأثیر قرار خواهد داد. با فرض چنین شرایطی، عربستان و امارات بازهم میتوانند بخشی از صادرات خود را از طریق خطوط لوله تغییر مسیر دهند، البته این جایگزینها تنها تا حدی میتوانند از تأثیر انسداد جدی تنگه هرمز بکاهند.
اوضاع شکننده است
نویسنده این گزارش مدعی شده: وضعیت کنونی در مقایسه با ژوئن گذشته، بسیار شکنندهتر به نظر میرسد. ایران از نظر اقتصادی ضعیفتر و ناپایدارتر شده است که این میتواند مقامات را به اقدامات پرریسکتر سوق دهد.
کوئیتس اولریچسن خاطرنشان کرد: اگر تصمیمگیرندگان ایرانی احساس کنند که درحال جنگ برای حفظ بقا خود هستند، ممکن است تلاشهای بسیار گستردهتری برای اختلال در عبور کشتیها از تنگه هرمز و یا هدف قرار دادن تأسیسات و زیرساختهای حیاتی آمریکا و کشورهای خلیجفارس انجام دهند.
هشدار تهران به منطقه
در سال ۲۰۱۹، حمله به تأسیسات نفتی عربستان نیمی از تولید این کشور را موقتاً متوقف کرد. در درگیری ژوئن ۲۰۲۵، ایران پس از هشدار قبلی، یک پایگاه آمریکا در قطر را هدف قرار داد.
به گزارش رویترز در ۱۴ ژانویه، تهران به همسایگان هشدار داده است که در صورت حمله آمریکا، میتواند تأسیسات نظامی آمریکا در سراسر منطقه را هدف قرار دهد. همچنین حوثیهای یمن ممکن است حملات منطقهای انجام دهند.
این محاسبه توضیح میدهد که چرا کشورهای حوزه خلیج فاس بهطور غیرمعمول مخالف هرگونه حمله به ایران بودهاند. رایدان استدلال میکند که حمله ایران به کشورهایی که علنا مخالف حملات آمریکا هستند، استراتژیک نیست و اگر عربستان و امارات اعلام کردهاند که آمریکا نمیتواند از فضای هوایی آنها برای عملیات نظامی علیه ایران استفاده کند، هر حمله ایرانی به این دو کشور عربی خودکشی محسوب میشود.
نگرانیها فراتر از مسئله نفت است
اگر تنشها کاهش یابد یا درگیری محدود بماند، پیامدها ممکن است کوتاهمدت باشند. اما یک کمپین گسترده آمریکا علیه ایران میتواند نیروهایی را فعال کند که مهار آنها دشوار است و همسایگان را که تمایلی به آشفتگی بیشتر ندارند، درگیر سازد.
برای دولتهای خلیج فارس، خطر فراتر از قیمت نفت است و شامل آسیب به اعتبار نیز میشود. سالها سرمایهگذاری در گردشگری، فناوری و لجستیک به ثبات در منطقه بستگی دارد. بحران طولانی میتواند جریان سرمایه را متوقف، پروژههای بزرگ را به تأخیر و برنامههای تنوعبخشی را پیچیده کند.
با افزایش تنشهای آمریکا و ایران، کشورهای عربی خلیج فارس بار دیگر از واشنگتن خواستهاند تا از لبه پرتگاه فاصله بگیرد. اینکه آیا این درخواستها بیش از جنگ ژوئن ۲۰۲۵ مؤثر واقع میشوند یا خیر، هنوز مشخص نیست، زیرا ناپایداری جدید در آستانه منطقه شکل میگیرد.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
