سلطانی‌فر:ژورنالیست نباید جنرالیست باشد
محمد سلطانی‌فر ـ استاد ارتباطات ـ تاکید کرد: ژورنالیست نباید جنرالیست باشد.
به گزارش ایسنا، دکتر سلطانی‌فر در کارگاه اطلاع‌رسانی و انتشار اخبار در شرایط بحرانی که در سال آمفی تئاتر استانداری لرستان برگزار شد با بیان اینکه بحران CRISIS از ریشه یونانی در معنای جور کردن، قضاوت، لحظه حساس و مشاجره گرفته شده است، اظهار کرد: بحران به معنای تغییر ناگهانی است، همچنین بحران به معنای بروز حوادث و شرایط وخیم آمده است.
وی اضافه کرد: از دید سیستمی بحران به وضعیتی اطلاق می‌شود که نظم سیستم اصلی را به هم‌زده و عملکرد آن را مختل کند.
پاسخ‌دهی مسوولان برای کنترل بحران ضروری است
این استاد دانشگاه با بیان اینکه فضای انتشار اخبار محلی، استانی، منطقه‌ای و ملی نیست بلکه بین‌المللی است، تصریح کرد: یک روزنامه‌نگار باید در حوزه تخصصی خود فعالیت کند و باید ژورنالیست باشد نه جنرالیست و به مسائل با نگاه تخصصی، ژورنالیستی و مسئولیت‌گرایی بنگرد.
سلطانی‌فر ادامه داد: اگر مدیریت بحران را برنامه‌ریزی برای کنترل آن تعریف کنیم چهار مرحله را باید در نظر بگیریم.
وی پیش‌بینی پدیده‌های ناگوار (سناریو)، تنظیم برنامه‌های اقتضایی، تشکیل و آموزش تیم‌های مدیریت بحران و اجرای آزمایشی برنامه‌های مدیریت بحران (مانور بحران) را چهار مرحله برای کنترل بحران برشمرد و با تاکید بر اینکه در برخورد سنتی با بحران می‌توانستیم اقداماتی نظیر تکذیب (شایعه دانستن)، سکوت، بخیر، درخواست برای دادن اطلاعات تکمیلی، خبرمداری (جایگزینی در خبر)، اطلاع‌رسانی همراه با کم کردن حساسیت‌ها، ایجاد فضای شایعه را انجام دهیم، خاطرنشان کرد: البته بهترین راه این است که با تکذیب مطالب غلط از بحران بکاهیم و اعتبار خود را بالا ببریم.
این دکترای علوم ارتباطات اجتماعی افزود: بحران‌ها موقعیت‌هایی هستند که کنترل آنها مستلزم پاسخ‌دهی لحظه به لحظه به مردم و مقامات مسئول است.
وی گفت: بحران‌ها اغلب غیرمنتظره هستند و اطلاعات کافی درباره آنها یافت نمی‌شود؛ چرا که اطلاعات مناسب و حاضر و آماده در مجموعه‌ای مرتب و طبقه‌بندی شده و مطابق با ویژگی‌های وضعیت بحران در دسترس نیست.
سیاست‌های دهگانه مشترک رسانه‌ای برای پوشش بحران
سلطانی‌فر با اشاره به سیاست‌های دهگانه مشترک رسانه‌ای برای پوشش بحران تصریح کرد: ایستادگی و پایداری در برابر تسری هیجانات کاذب به درون رسانه، مقاومت در برابر اغوا و فریب، کمک به مخاطبان، آماده کردن مسیر برای گفتگو درباره بحران، پوشش اخبار در شرایط بحران، استراتژی حفظ غرور ملی، مشابه‌سازی بحران برای کنترل دامنه آن، پذیرش قضاوت افکار عمومی، حمایت از اداره‌کنندگان بحران و عبرت‌آموزی از بحران از جمله سیاست‌های مذکور است.
این فعال رسانه‌ای با اشاره به نقش رسانه‌ها در وضعیت بحران گفت: مرحله آموزش (پیش از وقوع بحران)، مرحله مواجهه (در طول بحران) و مرحله پشتیبانی و اصلاح (پس از وقوع بحران) از جمله نقش رسانههاست.
وی اولین و مهم‌ترین هدف برای رسانه‌ها در شرایط بحران را تسلط بر بحران و اقناع مخاطب عنوان کرد و با بیان اینکه رسانه‌ها باید در حوزه تخصص خود قدم بردارند، یادآور شد: استفاده از رسانه، فناوری‌های اطلاعاتی و ابزارهای سریع انتقال پیام مانند تلفن همراه و اعتماد به آنها همراه با مدیریت صحیح و اصولی آن و همچنین تربیت نیروهای خبری حرفه‌ای اعم از خبرنگاران، دبیران و سردبیران خبری مجرب و آکادمیک می‌تواند از ابزارهای اصلی مدیریت بحران در هر جامعه‌ای محسوب شود.
رسانه‌ها در ایجاد یا کنترل بحران سیاسی نقش دارند
سلطانی‌فر با بیان اینکه امروزه کمتر بحران سیاسی وجود دارد که رسانه‌ها در ایجاد یا کنترل آن نقشی نداشته باشند، اضافه کرد: رسانه‌ها بعد از فروکش کردن بحران نیز نقش دارند و تجربه نشان داده که بیشتر بحران‌ها بعد از محو شدن مشخصات ظاهری، پیامدهای دیگری به همراه دارند که این پیامدها دو دسته هستند اول دراز مدت که غیر ملموس و غیر آشکار و با واسطه است و دوم احتمال بازگشت به شرایط قبلی یا همان وضعیت بحران است که به این وضعیت آتش زیر خاکستر می‌گویند.
او تاکید کرد: اگر چه رسانه‌ها نقش اساسی در ایجاد بحران دارند اما این به آن معنی نیست که برای رفع بحران باید جلوی رسانه‌ها یا اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی آنها گرفته شود، بلکه راه حل این است که رسانه‌های همگانی باید اطلاعات و آگاهی را به عرصه عمومی منتقل کرده و روند تدریجی هضم اطلاعات و دانش را در میان مردم تسهیل کنند. در زمان بحران‌های سیاسی نیز رسانه‌ها می‌توانند با انتشار اطلاعات صادقانه و صحیح، به کنترل بحران کمک کنند.
وی تصریح کرد: اگر نهادها قدرت پیش‌بینی بحران‌ها را داشته باشند از طریق رسانه‌ها می‌توانند از بروز آن پشگیری کنند.
این دکتری علوم ارتباطات اجتماعی ادامه داد: بحران، رویداد یا رویدادهای اسفباری است که مردم یا جامعه و افکار عمومی را دچار خشم، ترس یا عصبانیت می‌کند و غیرقابل اجتناب است پس باید همیشه آمادگی آن را داشت و ستادهای دائمی بحران را زنده نگه داشت.
ارتباط موثر با رسانه‌ها به ابزاری برای مدیریت بحران تبدیل می‌شود
سلطانی‌فر جمع‌آوری اطلاعات روزآمد، ارزیابی اطلاعات به طور مستمر، طبقه‌بندی اطلاعات صحیح، نظرسنجی و افکار سنجی مستمر با استفاده از تیم‌های برون سازمانی، به همکاری گرفتن مردم و رسانه‌ها و پیش‌بینی وقوع بحران و میزان نقش نهادها در ایجاد بحران و حل آن را از جمله وظایف ستاد مدیریت بحران عنوان کرد و گفت: هر چه میزان اعتماد میان رسانه‌ها و سازمان بیشتر باشد در مواقع بحرانی امکان همیاری رسانه‌ها به سازمان بیشتر است و این اعتماد باید در فرآیندی طولانی در طول زمان شکل گرفته باشد چراکه بالاترین سرمایه و قدرت سازمان برای کنترل بحران‌هاست.
وی تاکید کرد: ارتباط موثر با رسانه‌ها باعث می‌شود که خود رسانه‌ها و رسانه‌نگارها به ابزاری برای مدیریت بحران سازمان تبدیل شوند.
شایعه در شرایط فقدان اطلاعات رشد می‌کند
این مدرس دانشگاه‌های تهران به مساله شایعه و شایعه‌سازی گریزی زد و گفت: شایعه در شرایط فقدان اطلاعات رشد می‌کند و ندادن اطلاعات به رسانه‌ها تنها منجر به رشد شایعات می‌شود.
سلطانی فر تشکیل ستاد دائمی بحران، داشتن بانک اطلاعات رسانه‌ای، تولید پیام‌های رسانه‌ای در همه ابزارهای رسانه‌ای، اطلاع رسانی به موقع و جامع در ارتباط با بحران‌های حادث شده، بهره‌گیری از رسانه‌های جمعی با توجه به مخاطبان و ضریب تاثیر آنها، روشن کردن افکار عمومی با پیام‌های اقناعی و جلب مشارکت رسانه‌ها به منظور همکاری با سازمان در مواقع بحرانی از جمله راه های مقابله با بحران برشمرد.
این دکترای علوم ارتباطات اجتماعی به نقش شبکه‌های اجتماعی در مدیریت بحران اشاره کرد و یادآور شد: هیچ چیز در web از بین نمی‌رود و در web همه مطالب ابدی است.
از انتشار اخبار با عجله پرهیز کنید
وی با بیان اینکه در برخورد با بحران‌ها و اخبار حوادث، از انتشار با عجله جداً پرهیز کنید، گفت: در برخورد با مطالب کمی تعمق و قبل از انتشار تحلیل کنید و همیشه در صحت اخبار دریافتی به ویژه از منابع رسانه‌های شبکه‌های اجتماعی شک کنید.
سلطانی‌فر با بیان اینکه در انتشار اخبار همیشه مطالب دریافتی را حتماً با منابع رسمی و تست‌شده چک کنید، تصریح کرد: هیچگاه صحت را فدای سرعت نکنید.
این مدرس دانشگاه با تاکید بر اینکه اعتبار رسانه به عنوان یک منبع قابل اعتماد بازیافتنی نیست، اظهار کرد: رسانه باید به عواقب انتشار اخبار خود قبل از انتشار بیاندیشد.
وی افزود: رسانه باید اصول اخلاقی روزنامه‌نگاری را نظیر انصاف، اعتدال، پرهیز از خشونت، صحت خبر، منافع ملی، کاستن از تنش و جنگ و ... را رعایت کند.
منافع خبری را بشناسیم
سلطانی فر با تاکید بر اینکه با نگاه توسعه‌ای در انتشار مطالب اقدام کنیم، گفت: باید سواد رسانه‌ای خود را بالا ببریم و منافع انتشاردهندگان اخبار (منافع خبری) را بشناسیم.
این مدرس دانشگاه تصریح کرد: هیچگاه از اخبار شائبه آلود، شایعهای، بی اعتبار و غیرموثق استفاده نکنیم.
این دکتری علوم ارتباطات اجتماعی با تاکید بر اینکه رسانه‌ها دنبال خبر داغ نباشند و فضای جامعه را ملتهب نکنید، کلید مدیریت بحران‌ها را آمادگی را قدرت پیش‌بینی، برنامه‌ریزی و ایجاد زیر ساخت‌های اطلاع‌رسانی قلمداد کرد و با بیان اینکه با سرعت و قبل از دیگران ابعاد بحران را تشریح کنیم، خاطرنشان کرد: نگذاریم صحنه گردانی بحران به دست منابع غیررسمی بیفتد.
سلطانی‌فر با بیان اینکه از بحران نترسید، افزود: در زمان بحران اعتماد افکار عمومی را به منابع رسمی خودمان افزایش دهیم.
این مدرس دانشگاه با بیان اینکه در زمان بحران با تمام توان به این مساله ورود پیدا و ابعاد آن را شناسایی کنیم، یادآور شد: در مواقع بحران تولید محتوا کنیم تا دیگران با شایعه و اخبار کذب، جای آن را پر نکنند.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
