گام بعدی ائتلاف ضدقطری چه خواهد بود؟

به گزارش ایرنا، با پاسخ منفی قطر به درخواست سیزده گانه چهار کشور عربستان سعودی، امارات، بحرین و مصر، تنش سیاسی در حاشیه جنوبی خلیج فارس وارد مرحله تازه ای شده است.

در کش و قوس اختلافات دوحه و محور سعودی در منطقه، مهمترین شرط هایی که قطر از پذیرش آن ها سر باز زد تعطیلی برخی رسانه های قطری به ویژه «الجزیره»، کاهش روابط و توقف همکاری ها با ایران و برخورد و معرفی گروه ها و افرادی است که محور سعودی آن ها را تروریستی اعلام کرده است.
وزرای خارجه ائتلاف ضددوحه، روز چهارشنبه (چهاردهم تیرماه) در نشست قاهره به بررسی پاسخ منفی قطر پرداختند. این چهار کشور اعلام کردند تحریم ها و محدودیت ها علیه دوحه را ادامه می دهند.

** کاخ سفید و تنش در خلیج فارس
ایالات متحده آمریکا در این تنش اگرچه سعی کرده است موضعی میانجیگرانه داشته باشد اما از عربستان حمایت و اتهام های ریاض علیه دوحه را تکرار می کند.
تارنمای شبکه تلویزیونی «سی.بی.اس» آمریکا عنوان داشت برای مدت های طولانی قطر از سوی چند کشور عربی متهم به حمایت از تروریست ها می شد. اکنون بیانیه کشورهای تحریم کننده بر ادامه رویه ها و مقررات محدودیت ساز علیه قطر تاکید دارد زیرا قطر را در حال نقض قوانین بین المللی، دخالت در امور کشورهای عربی و حمایت از تروریسم توصیف کرده است.
این شبکه آمریکایی نیز همراستا با دولتمردان کاخ سفید نوشت: پاسخ قطر به این شرط ها نشان می دهد که دوحه جدیت موضوع و اهمیت آن را درک نکرده است. در این تنش، وزرای امور خارجه چهار کشور در بیانیه خود از اظهارات و موضعگیری رییس جمهوری آمریکا علیه قطر تمجید کردند. با این حال، وزیر امور خارجه قطر تاکید کرده است که درخواست های این کشورها از دوحه گمراه کننده و برای فریب دیگران است.
وی در گفت وگو با این شبکه آمریکایی اظهار کرد: قطر هیچ گاه از تروریسم حمایت نکرده است بلکه اکنون هزینه های زیادی را صرف آموزش کودکانی می کند که به واسطه خطر افراط گرایی در منطقه آسیب های فراوانی دیده اند.
رویکرد روزنامه «نیویورک تایمز» اما تا حدودی متفاوت بود. این روزنامه در گزارشی به بررسی روند تنش میان کشورهای عربی پرداخت و با بیان شروط آن ها و پاسخ قطر عنوان داشت علاوه بر حضور نیروی هوایی آمریکا در قطر، دوحه یک پایگاه پشتیبانی اصلی در مبارزه بین المللی با تروریسم است. باوجود حمایت گسترده آمریکا از قطر، تاکنون واشنگتن در این مسیر از این کشور راضی بوده است.
نیویورک تایمز افزود قطر بسیاری از معیارهای جوامع پیشرفته جهان همچون آزادی بیان، پیشرفت اقتصادی و حقوق بشر را رعایت می کند و از این نظر در نگاه ایالات متحده متهم نیست. دولت ترامپ باید به کشورهای منطقه خلیج فارس توصیه کند تا روش خود را تغییر دهند. اگر واشنگتن در کنار دشمنان قطر بایستد، منطقه دچار شکافی عمیق تر و بی ثباتی خطرناک خواهد شد. در این شرایط منافع آمریکا در خاورمیانه دچار مخاطره می شود.

**حملات رسانه های سعودی علیه دوحه
پس از تحولات چند روز اخیر، رسانه های عربی نزدیک به سعودی گزارش و تحلیل های گوناگونی را علیه قطر منتشر کرده اند. تارنمای نشریه «گالف نیوز»، قطر را ناتوان از درک واقعیت توصیف کرد و ضمن بی نتیجه دانستن ارتباط با این کشور، پاسخ دوحه را تاسف بار عنوان کرد.
این تارنما مدعی شد: کشورهای عربی برادرانه از قطر خواستند تا تعهدهای خود را براساس منشور ملل متحد، قوانین بین المللی و توافق اتحادیه عرب به اجرا در آورد و در مقابل افراط گری و تروریسم بایستد. روز سه شنبه دولت قطر به خواسته ها منطقی این کشورها پاسخ داد و وزیران چهار کشور در قاهره به بررسی آن پرداختند. متاسفانه قطر از فرصت چند هفته ای که این کشورهای برادر داده بودند برای انجام اقدامات عقلانی استفاده نکرد.
به نوشته این نشریه اکنون زمان آن نیست این کشورها تصمیم سریعی اتخاذ کنند. در مقابل باید دقت داشته باشند پاسخ های هماهنگی را به دوحه بدهند. این کشورها با ادامه شرایط کنونی، به قطر اجازه نمی دهند راه پراشتباه خود را ادامه دهد.
تارنمای روزنامه «عرب نیوز» هم نوشت: باید امور مالی قطر را که پاشنه آشیل این کشور است مورد هدف قرار داد. پس از پاسخ منفی قطر، اکنون باید هزینه های مالی و اقتصادی بیشتری را به قطر تحمیل کرد. این اقدام ها تاکنون در اندازه اندک و محدود انجام شد و این توانایی وجود دارد که به سرعت گسترده تر اجرایی شوند.
این روزنامه نوشت تجارت با ایران، ترکیه و عمان هزینه های بیشتری را بر قطر تحمیل می کند اما اذعان کرد که کشورهای عضو شورای همکاری تنها ۱۵ درصد تجارت خارجی خود را در درون این شورا انجام می دادند. از طرف دیگر مبادلات دوحه در حوزه انرژی نیز تقریبا به همان شکل پیشین در حال انجام است و به علت پشتوانه مالی آسیب چندانی به این کشور وارد نشده است.
این تحلیل در پایان مهمترین ابزار علیه قطر را مالی و سرمایه ای عنوان کرد و آورد تنها نقطه ضعف قطر در حوزه بانکی قرار دارد و بدون تردید وابستگی این کشور به بازارهای مالی جهان می تواند مسیر اصلی برای سعودی و متحدانش برای افزایش فشار و به زانو در آوردن دوحه باشد.

**اخراج قطر از شورای همکاری خلیج فارس؟
یکی از واکنش های محتمل ریاض و متحدان سعودی به نافرمانی قطر، اخراج این کشور از شورای همکاری خلیج فارس پیش بینی می شود. تحلیلگران این اقدام را باعث تشدید تنش در منطقه و به ضرر سعودی ارزیابی می کنند.
تارنمای تحلیلی خبری «اینترنشنال بیزینس تایم» (International Business Time) در گزارشی نوشت بحران روابط قطر با عربستان سعودی و متحدان آن چیز تازه ای نیست اما این بار ریاض شرایط را به سمتی می برد که هیچ نقطه بازگشتی در آن نیست. ممکن است به واسطه این پاسخ، قطر از شورای همکاری خلیج فارس اخراج شود. این تصمیم فاجعه ای برای خط مشی های سیاسی عربستان و متحدان آن خواهد بود.
این گزارش با بیان اینکه این سیاست ها تنها غرب آسیا را بی ثبات تر می کند افزود: بر اساس چارچوب قانونی این نهاد، فرایند توقف عضویت کشورهای عضو در این شورا می تواند از سوی هر یک از این شش کشور بلوک عربی آغاز شود. بحرین و امارات در میان کشورهایی هستند که همراه سعودی شده اند و روابط با دوحه را قطع کرده اند. به نظر می رسد پس از پاسخ ناخوشایند دوحه به آن ها، اخراج از شورا در دستور کار قرار گیرد.
البته تصمیم گیری در این زمینه به نشست فوق العاده مقام های ارشد شورا نیاز دارد که تاکنون چنین اتفاقی نیافتاده است. کویت یا عمان که تاکنون به این تنش وارد نشدند ریاست جلسه شورا را برعهده می گیرند. هر یک از کشورها در تصمیم گیری یک رای خواهد داشت که می تواند ممتنع نیز باشد. هیچ کشوری نمی تواند رای را به دیگری در داخل یا خارج مجموعه تفویض کند.
یکی از نخستین پیامدهای اخراج قطر از شورای همکاری خلیج فارس برهم خوردن موازنه ژئوپلتیکی در منطقه خواهد بود که آسیب های آن برای این کشورها بیشتر از هر لطمه ای به دوحه خواهد بود. قطر کشوری دور افتاده یا تنها همچون کره شمالی نیست که دوستی نداشته باشد اما این کار صلح موجود را برهم می زند و داعش را قدرتمندتر می سازد.
سیاست خارجی مستقل قطر همان نکته ای است که سعودی و متحدانش به آن حساسیت خاص دارند. سعودی، قطر را مورد حمله قرار داد زیرا نسبت به افزایش رفاه و قدرت گیری دوحه نگران بود اما تحریم و محدودیت یک کشور در مسیرِ رشد، فاجعه ای بزرگ در سیاست خارجی (تحریم کننده ) به شمار می رود. این چهار کشور با رد همزیستی مسالمت آمیز با قطر تنها این منطقه حساس را بی ثبات تر می کنند و احتمال وقوع جنگ را بالاتر می برند.