موقعیت‌نشناسی تولیدات دینی تلویزیون

هر چیز در جای خود و با توجه به مخاطب و رعایت زمان و مکان معنی دار است. متأسفانه در این زمان با گسترش فضای مجازی همه مرزها برداشته شده و همه دیوار ها فروریخته؛ به گونه ای که حتی دیوار آتشین (فایر وال) هم آسیب پذیر شده است. اما به هر حال سوال اصلی این است که آیا زمان آن نرسیده که در اداره امور مذهبی تجدید نظر شود؟

من در زمانی به دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی پیشنهاد تأسیس گروه مدیریت امور مذهبی دادم و بعد هم با یکی از استادان دانشکده مدیریت آن را مطرح کردم. البته حوزه ها و موسسات آموزش دینی می توانند چنین گروهی را ایجاد کنند و یا شاید هم با عنوانی خاص هم اکنون وجود داشته باشد.

در مسائل مذهبی از مجری برنامه بودن، پخش جلسات سخنرانی، تا مراسم عزاداری و راه انداختن هیئات و مرثیه خوانی و مداحی، نوع صدای مداح و طریقه خواندن و انتخاب مضمون و محتوا، تا نذر و نیاز و انداختن سفره وامام جماعت و مسجد و روحانی آن گرفته تا هر کس که به نام مسئول عقیدتی و سیاسی در کار ترویج دین است ویا معارف درس می دهد و یا در کسوت روحانیت و یا دینداری در مصدر امامت جمعه و حکومت و تصمیم گیری نشسته تا خود جمهوری اسلامی که نام اسلام را یدک می کشد و نیز شکل و قیافه ظاهری افراد اگر درست کار نکنند همه و همه مشمول این مثل بالا هستند که :
گر که قرآن بدین نمط خوانی ببری رونق مسلمانی

شما ببینید در زمان حال دولتی به نام عربستان که شعار پرچمش لااله الا الله و شمشیر است چه تأثیرات سوئی بر شناخت و معرفی اسلام ایجاد کرده و می کند و چه چهره کریهی از اسلام به جهان عرضه کرده است که فقط به درد چپاولگران می خورد تا برای دوشیدن آنها سنگ تمام بگذارند.
در زمان قدیم، هنگامی که جوان بودم یادم هست که در روزهای خاص عزاداری مانند عاشورا و یا چهل و هشتم (بیست وهشتم صفر) و مانند آن هیئت های شهر باید به نوبت به منزل مرجع و یا پیشوای شهر می آمدند و به قول معروف خودی نشان می دادند و اگر از ورودشان جلوگیری می شد موجب دلخوری می گردید. لذا برای اینکه چنین مشکلی پیش نیاید باید حقوق همه با هر کیفیت ویا کمیتی رعایت می شد.. الان هم هر هیئتی و یا مجلس سخنرانی برای خود و هوادارانش برنامه خاصی دارد که مخصوص به خود آنهاست.

من نمی دانم صدا و سیما در انتخاب برنامه های این مجالس چگونه عمل می کند.آیا هر شبکه و سپس هر کارشناسی خود موظف است که از هر برنامه ای خوشش آمد و یا از هر کارشناسی خودش تمایل داشت استفاده کند و آن را بر جمع کثیری از مردم که مخاطب صدا و سیما هستند تحمیل کند و اگر نکند ممکن است موجب ناخرسندی عده ای شود و یا اینکه دارای ضابطه خاص است و گروه های کارشناسی بر انتخاب و اجرای برنامه ها نظارت دقیق دارند. بدیهی است یک برنامه سخنرانی خاص برای گروهی خاص و در موقعیت زمانی و مکانی خاص ارزش آن را ندارد که همه مردم در کشور و یا حتی جهان مخاطب آن باشند؛ مگر آنکه از قبل برنامه ریزی شده باشد. تازه این ها به تشخیص کیست. البته موقعیت های خاص مثل روز مبعث و یا روز عاشورا فرق می کند و یا پخش گوشه هائی از هر برنامه در این مناسبت ها به عنوان خبر مسئله دیگری است.

من در اینجا به برنامه های دیگر سیما کاری ندارم که اغلب تکراری و برگزاری جشنواره و فستیوال و دور همی و خندوانه که عمدتا یک سازمان اقتصادی مثل بانک و بیمه و همراه اول و مانند آن، آن را هدایت و حمایت می کند و آنها هم به نوبت مبلغ آنها هستند. در این جا بیشتر منظورم پخش آثاری است که به نام دین تمام می شود و ممکن است تأثیر آن به جای مثبت منفی باشد.

اگر در این مسائل توجه نشود و به ویژه در برنامه های زنده از هر کارشناسی بدون داشتن سابقه علمی و تبلیغی محکم و متین استفاده کنند ممکن است ضررش بیش از نفعش باشد. کارشناسی نه تنها انتخاب فرد بلکه انتخاب زمان، مکان، موقعیت و چهره پردازی و ... برای تأثیرگذاری است. عزاداری مداحان با شور وشعار خاصشان که ممکن است برای جمع خاصی از پیروان آنها، آن هم در حال و هوای خاص جالب باشد، در خیلی از موارد زیبنده عرضه آنها برای مخاطب عام نیست. اگر به کنه آن برویم می بینیم که می شود مصداق همان که گر که قرآن بدین نمط خوانی ببری رونق مسلمانی.

بدیهی است که توجه به این مسائل با این ظرافت ها نیرو و انرژی بسیار لازم دارد و مسئولیت ها را سنگین می کند.